Lisa Van Damme RMW S2
Recht voor maatschappelijk werkers
Inleiding
WAT IS RECHT?
= ‘Een geheel van gedragsregels die de overheid heeft uitgewerkt en die door haar verplicht
worden opgelegd aan de burgers ter bescherming van vitale maatschappelijke belangen’
➔ Het recht is een geheel van regels (met diverse bronnen)
➔ Recht wordt opgesteld en bekrachtigd door de overheid
➔ De doelstelling van het recht is de samenleving te ordenen
➔ Recht is afdwingbaar
Privaat recht
= Regelt de verhouding tussen burgers onderling (horizontaal)
• Burgerlijk recht
• Handelsrecht
• Sociaal recht
• Privaatrechtelijk procesrecht
Publiek recht
= Regelt de verhouding tussen overheid en burgers, en tussen staten onderling. (verticaal)
• Verdragsrecht
• Grondwettelijk recht
• Administratief recht
• Fiscaal recht
• Straf recht
• Sociaal recht
Privaat recht Publiek recht Gemengde rechtstakken
• Burgerlijk recht • Strafrecht • Sociaal recht
➢ Personen -en • Vreemdelingenrecht
familierecht • Fiscaal recht
➢ Verbintenissenrecht
• Internationaal
privaatrecht
• Ondernemingsrecht
Materieel recht
= Deel van het recht waarin spelregels voor maatschappelijk gedrag inhoudelijk worden bepaald
(kern = ordenen van de maatschappij)
= spelregels voor maatschappelijk gedrag (inhoud)
Formeel recht
= Regelt de conflicten naar aanleiding van het materieel recht toe te passen.
= Spelregels bij niet-naleving (procedure en straffen)
Bewijsrecht
1
examenvoorbereiding
,Lisa Van Damme RMW S2
= regels die beschrijven hoe een rechter tot overtuiging kan komen (welke partij + wat hij mag
geloven)
➔ tussen materieel en formeel recht
bv. schriftelijk bewijs, getuigen, vermoedens, bekentenis, eed
Dwingende rechtsregels
= Normen waarvan niet mag worden afgeweken. Iedereen moet ze naleven, met het risico een
sanctie te krijgen als ze dat niet doen.
• Kunt het herkennen aan -> ‘op straffe van nietigheid’
• Meestal ingevoerd om de zwakkere partij te beschermen
• ‘Van openbare orde’ = ook maatschappelijke belangen aanwezig.
Aanvullende rechtsregels
= Rechtsregels waar wel van mag afgeweken worden. Men kan regel naleven, maar niet volledig
toepassen.
Deel 1. Gerechtelijke procedure
1.1 BASISPRINCIPES VAN DE GERECHTELIJKE PROCEDURE
1/Het recht op een eerlijk proces
• recht op een eerlijke en openbare behandeling van de zaak
➢ afwijken van openbaarheid om:
o belangen van minderjarige te waarborgen
o priveleven van partijen beschermen
• binnen een redelijke termijn
• door een onafhankelijk en onpartijdig gerecht
• met vermoeden van onschuld
2/De eenheid van de rechtspraak
= Rechters dat in vergelijkbare zaken zoveel mogelijk dezelfde beslissingen nemen.
Doel:
➔ Het recht voorspelbaar, eerlijk en consistent maken
Niet te veel verschil van rechtbank tot rechtbank
3/De dubbele aanleg
= De zaak wordt volledig opnieuw behandeld in hoger beroep voor een andere rechtsmacht.
= Eerste aanleg + hoger beroep
Iedereen heeft het recht om een zaak tweemaal voor de rechter behandeld te zien worden:
➔ De eerste keer behandeld wordt heet dit “eerste aanleg”
➔ In hoger beroep behandeld wordt is dit “tweede aanleg”
➔ Derde aanleg bestaat NIET. Het Hof van Cassatie enkel bevoegd voor procedurefouten.
Bij vernietiging: nieuw proces voor andere rechtbank.
Tegen (bijna) elke uitspraak van een rechtbank kan men in beroep gaan bij een hogere rechtbank.
2
examenvoorbereiding
,Lisa Van Damme RMW S2
Uitzonderingen :
• Vrederechter en politierechtbank : uitspraken over vorderingen tot en met 2.000 EUR zijn
gewezen in eerste en laatste aanleg.
• Rechtbank van eerste aanleg en ondernemingsrechtbank : uitspraken over vorderingen
tot en met 2.500 EUR zijn gewezen in eerste en laatste aanleg.
• Geen hoger beroep voor uitspraken van het Hof van Assisen.
➢ Controleren procedure/uitspraken van rechter
Hof van Cassatie is GEEN derde aanleg
Vonnis
= Uitspraken van een rechter in de rechtbank.
➔ Meestal in eerste aanleg
Vb. De rechtbank spreekt een vonnis uit waarin iemand schuldig wordt bevonden aan diefstal.
Arrest
= Uitspraken van een hogere rechter in het Hof.
➔ Hoger beroep of cassatie
4/Iedereen wordt geacht de wet te kennen
NIET op de hoogte geweest zijn van een rechtsregel = NIET geldig
➔ Verantwoordelijkheid van overheid om alle rechten kenbaar te maken
1.2 INTSTANTIES VAN RECHTSHULP
1/Justitiehuizen
➔ Verspreid over Vlaanderen en Brussel
Kerntaken:
• Begeleiding van daders bij uitvoering van de straf
• Slachtoffers van misdrijven informeren en bijstaan
• Burgers informeren en eventueel doorverwijzen
• Maatschappelijke onderzoeken uitvoeren voor de familierechtbank
• Inlichtingen verstrekken aan de administratieve en gerechtelijke overheden
2/Eerste- en tweedelijnsrechtsbijstand
➔ Rechters en griffiers zijn bij wet verboden om (juridisch) advies te geven
Eerstelijnsrechtsbijstand
= Een vorm van gratis juridisch advies of doorverwijzing naar een gespecialiseerde dienst die
bedoeld is als eerste hulp bij juridische vragen of problemen.
➔ In het justitiehuis is in elk arrondissement De Commissie Juridische Bijstand (CJB)
Voordelen:
➢ Laagdrempelig
➢ Mensen worden snel geholpen
➢ Niet direct een advocaat moeten inschakelen
➢ Het is kosteloos
3
examenvoorbereiding
, Lisa Van Damme RMW S2
Tweedelijnsrechtsbijstand
= Gespecialiseerd juridisch advies en bijstand van een advocaat in een gerechtelijke procedure.
➔ Het Bureau voor Juridische Bijstand (BJB) door advocaten
Uitgangspunten:
• Complexere of serieuze juridische problemen
• Bedragen worden jaarlijks geindexeerd + afhankelijk van gezinssamenstelling (personen
ten laste)
• Enkel personen die een inkomen hebben dat lager is dan een bepaald bedrag, hebben
recht op een gratis pro deo advocaat.
• Uitgebreide hulp
Bureau voor Rechtsbijstand (BRB)
= bevoegd voor proceskosten/gerechtskosten kwijt te schelden
➔ Voor mensen met inkomen onder bepaalde grens
3/Andere
Andere organisaties bieden ook rechtshulp aan:
• OCMW => administratief en juridische begeleiding
• CAW => jurist aanwezig, vooral bij slachtofferhulp
• Vakbonden => administratieve en juridische bijstand (arbeidsrecht/sociale
zekerheidsrecht)
• Mutualiteit => dienst rechtsbijstand (ziekte- of invaliditeitsverzekeringen)
• Wetswinkels => rechtshulp
• Huurbonden => rechtshulp
1.3 ALTERNATIEVEN VOOR EEN GERECHTELIJKE PROCEDURE
‘de slechtste overeenkomst is nog altijd beter dan het beste vonnis’
• Eenzijdige ingebrekestelling
• Onderhandeling
• Ombudsdiensten
• Oproeping in verzoening vrederechter
• Kamer minnelijke schikking familierechtbank
• Bemiddeling
1/Oproeping in verzoening vrederechter
= Bij geschil kan een partij verzoek richten aan vrederechter tot verzoening
• Vrederechter moet bevoegd zijn voor aard van de zaak
• Procedure is kosteloos
Procedure
➔ Akkoord bereikt
➔ Genoteerd in proces-verbaal van minnelijke schikking (=> waarde van een vonnis)
GEEN AKKOORD = geen gevolgen (ook als tegenpartij afwezig is)
2/Kamer Minnelijke Schikkingen familierechtbanken (KMS)
= bemiddeling met (toekomstige)tegenpartij bij familiezaken
Procedure
➔ Via verzoekschrift tegenpartij oproepen tot bemiddeling
➔ Bemiddelaar = familierechter (helpt partijen om tot akkoord te komen)
4
examenvoorbereiding
Recht voor maatschappelijk werkers
Inleiding
WAT IS RECHT?
= ‘Een geheel van gedragsregels die de overheid heeft uitgewerkt en die door haar verplicht
worden opgelegd aan de burgers ter bescherming van vitale maatschappelijke belangen’
➔ Het recht is een geheel van regels (met diverse bronnen)
➔ Recht wordt opgesteld en bekrachtigd door de overheid
➔ De doelstelling van het recht is de samenleving te ordenen
➔ Recht is afdwingbaar
Privaat recht
= Regelt de verhouding tussen burgers onderling (horizontaal)
• Burgerlijk recht
• Handelsrecht
• Sociaal recht
• Privaatrechtelijk procesrecht
Publiek recht
= Regelt de verhouding tussen overheid en burgers, en tussen staten onderling. (verticaal)
• Verdragsrecht
• Grondwettelijk recht
• Administratief recht
• Fiscaal recht
• Straf recht
• Sociaal recht
Privaat recht Publiek recht Gemengde rechtstakken
• Burgerlijk recht • Strafrecht • Sociaal recht
➢ Personen -en • Vreemdelingenrecht
familierecht • Fiscaal recht
➢ Verbintenissenrecht
• Internationaal
privaatrecht
• Ondernemingsrecht
Materieel recht
= Deel van het recht waarin spelregels voor maatschappelijk gedrag inhoudelijk worden bepaald
(kern = ordenen van de maatschappij)
= spelregels voor maatschappelijk gedrag (inhoud)
Formeel recht
= Regelt de conflicten naar aanleiding van het materieel recht toe te passen.
= Spelregels bij niet-naleving (procedure en straffen)
Bewijsrecht
1
examenvoorbereiding
,Lisa Van Damme RMW S2
= regels die beschrijven hoe een rechter tot overtuiging kan komen (welke partij + wat hij mag
geloven)
➔ tussen materieel en formeel recht
bv. schriftelijk bewijs, getuigen, vermoedens, bekentenis, eed
Dwingende rechtsregels
= Normen waarvan niet mag worden afgeweken. Iedereen moet ze naleven, met het risico een
sanctie te krijgen als ze dat niet doen.
• Kunt het herkennen aan -> ‘op straffe van nietigheid’
• Meestal ingevoerd om de zwakkere partij te beschermen
• ‘Van openbare orde’ = ook maatschappelijke belangen aanwezig.
Aanvullende rechtsregels
= Rechtsregels waar wel van mag afgeweken worden. Men kan regel naleven, maar niet volledig
toepassen.
Deel 1. Gerechtelijke procedure
1.1 BASISPRINCIPES VAN DE GERECHTELIJKE PROCEDURE
1/Het recht op een eerlijk proces
• recht op een eerlijke en openbare behandeling van de zaak
➢ afwijken van openbaarheid om:
o belangen van minderjarige te waarborgen
o priveleven van partijen beschermen
• binnen een redelijke termijn
• door een onafhankelijk en onpartijdig gerecht
• met vermoeden van onschuld
2/De eenheid van de rechtspraak
= Rechters dat in vergelijkbare zaken zoveel mogelijk dezelfde beslissingen nemen.
Doel:
➔ Het recht voorspelbaar, eerlijk en consistent maken
Niet te veel verschil van rechtbank tot rechtbank
3/De dubbele aanleg
= De zaak wordt volledig opnieuw behandeld in hoger beroep voor een andere rechtsmacht.
= Eerste aanleg + hoger beroep
Iedereen heeft het recht om een zaak tweemaal voor de rechter behandeld te zien worden:
➔ De eerste keer behandeld wordt heet dit “eerste aanleg”
➔ In hoger beroep behandeld wordt is dit “tweede aanleg”
➔ Derde aanleg bestaat NIET. Het Hof van Cassatie enkel bevoegd voor procedurefouten.
Bij vernietiging: nieuw proces voor andere rechtbank.
Tegen (bijna) elke uitspraak van een rechtbank kan men in beroep gaan bij een hogere rechtbank.
2
examenvoorbereiding
,Lisa Van Damme RMW S2
Uitzonderingen :
• Vrederechter en politierechtbank : uitspraken over vorderingen tot en met 2.000 EUR zijn
gewezen in eerste en laatste aanleg.
• Rechtbank van eerste aanleg en ondernemingsrechtbank : uitspraken over vorderingen
tot en met 2.500 EUR zijn gewezen in eerste en laatste aanleg.
• Geen hoger beroep voor uitspraken van het Hof van Assisen.
➢ Controleren procedure/uitspraken van rechter
Hof van Cassatie is GEEN derde aanleg
Vonnis
= Uitspraken van een rechter in de rechtbank.
➔ Meestal in eerste aanleg
Vb. De rechtbank spreekt een vonnis uit waarin iemand schuldig wordt bevonden aan diefstal.
Arrest
= Uitspraken van een hogere rechter in het Hof.
➔ Hoger beroep of cassatie
4/Iedereen wordt geacht de wet te kennen
NIET op de hoogte geweest zijn van een rechtsregel = NIET geldig
➔ Verantwoordelijkheid van overheid om alle rechten kenbaar te maken
1.2 INTSTANTIES VAN RECHTSHULP
1/Justitiehuizen
➔ Verspreid over Vlaanderen en Brussel
Kerntaken:
• Begeleiding van daders bij uitvoering van de straf
• Slachtoffers van misdrijven informeren en bijstaan
• Burgers informeren en eventueel doorverwijzen
• Maatschappelijke onderzoeken uitvoeren voor de familierechtbank
• Inlichtingen verstrekken aan de administratieve en gerechtelijke overheden
2/Eerste- en tweedelijnsrechtsbijstand
➔ Rechters en griffiers zijn bij wet verboden om (juridisch) advies te geven
Eerstelijnsrechtsbijstand
= Een vorm van gratis juridisch advies of doorverwijzing naar een gespecialiseerde dienst die
bedoeld is als eerste hulp bij juridische vragen of problemen.
➔ In het justitiehuis is in elk arrondissement De Commissie Juridische Bijstand (CJB)
Voordelen:
➢ Laagdrempelig
➢ Mensen worden snel geholpen
➢ Niet direct een advocaat moeten inschakelen
➢ Het is kosteloos
3
examenvoorbereiding
, Lisa Van Damme RMW S2
Tweedelijnsrechtsbijstand
= Gespecialiseerd juridisch advies en bijstand van een advocaat in een gerechtelijke procedure.
➔ Het Bureau voor Juridische Bijstand (BJB) door advocaten
Uitgangspunten:
• Complexere of serieuze juridische problemen
• Bedragen worden jaarlijks geindexeerd + afhankelijk van gezinssamenstelling (personen
ten laste)
• Enkel personen die een inkomen hebben dat lager is dan een bepaald bedrag, hebben
recht op een gratis pro deo advocaat.
• Uitgebreide hulp
Bureau voor Rechtsbijstand (BRB)
= bevoegd voor proceskosten/gerechtskosten kwijt te schelden
➔ Voor mensen met inkomen onder bepaalde grens
3/Andere
Andere organisaties bieden ook rechtshulp aan:
• OCMW => administratief en juridische begeleiding
• CAW => jurist aanwezig, vooral bij slachtofferhulp
• Vakbonden => administratieve en juridische bijstand (arbeidsrecht/sociale
zekerheidsrecht)
• Mutualiteit => dienst rechtsbijstand (ziekte- of invaliditeitsverzekeringen)
• Wetswinkels => rechtshulp
• Huurbonden => rechtshulp
1.3 ALTERNATIEVEN VOOR EEN GERECHTELIJKE PROCEDURE
‘de slechtste overeenkomst is nog altijd beter dan het beste vonnis’
• Eenzijdige ingebrekestelling
• Onderhandeling
• Ombudsdiensten
• Oproeping in verzoening vrederechter
• Kamer minnelijke schikking familierechtbank
• Bemiddeling
1/Oproeping in verzoening vrederechter
= Bij geschil kan een partij verzoek richten aan vrederechter tot verzoening
• Vrederechter moet bevoegd zijn voor aard van de zaak
• Procedure is kosteloos
Procedure
➔ Akkoord bereikt
➔ Genoteerd in proces-verbaal van minnelijke schikking (=> waarde van een vonnis)
GEEN AKKOORD = geen gevolgen (ook als tegenpartij afwezig is)
2/Kamer Minnelijke Schikkingen familierechtbanken (KMS)
= bemiddeling met (toekomstige)tegenpartij bij familiezaken
Procedure
➔ Via verzoekschrift tegenpartij oproepen tot bemiddeling
➔ Bemiddelaar = familierechter (helpt partijen om tot akkoord te komen)
4
examenvoorbereiding
