SAMENVATTING JEUGDRECHT EN
JEUGDBESCHERMING -
ORTHOPEDAGOGIE S2
HOOFDSTUK 1: INLEIDING ROND HET ONTSTAAN VAN DE JEUGDBESCHERMING
IN BELGIË
HET ONTSTAAN VAN EEN CATEGORIAAL BELEID
EVOLUTIE VAN DE SOCIALISATIE
Socialisatie: het proces waarbij mensen de normen, waarden en gedragingen van hun omgeving
(maatschappij) leren en eigen maken.
Hoe wij nu naar kinderen kijken en jeugdrecht zijn sociale constructies. Vroeger zag men geen
onderscheid tussen volwassene en kind, dit is echter wel veraderd.
GEEN KINDBEELD
• Er werd geen onderscheid gemaakt tussen kinderen en volwassenen omdat kinderen toch
beperkte overlevingskansen hadden (bv door slechte hygiene, ziektes)
• Kinderen werden beschouwd als kleine volwassenen vanaf ongeveer 7 jaar (seksueel, werk,…)
• Geen school, ze werkten mee op het veld of in het huishouden
• Harde en afstandelijke opvoeding, vaak gewelddadig of bijgelovig
• Kinderen hadden geen rechten en weinig waarde, vooral meisjes niet
• Ouders voedden hun kinderen vaak niet zelf op
DE EERSTE AANZET TOT EEN KINDBEELD (VANAF 16E EEUW)
• In rijke milieus kregen jongens onderwijs, meisjes pas veel later
• Twee visies op kinderen:
• Moralisten: kind is van nature slecht, opvoeding moet corrigeren
• Romantici: kind is goed, samenleving maakt het slecht
è Men ziet het kind als apart persoon, en belangrijk genoeg om over na te denken
, • Kinderen werden steeds meer als aparte wezens gezien, met aparte noden
• Verlichting (18e eeuw): opvoeding werd gezien als voorbereiding op volwassenheid
• Beschermde omgeving nodig om kind te laten groeien
De samenleving verandert mee:
• Kinderarbeid wordt verboden, leerplicht ingevoerd
• Oprichting van instellingen speciaal voor kinderen (school, opvang, zorg)
• Er ontstaat een wachttijd: kind is nog geen volwassene, maar onderweg, en zo het kind
beschermen tegen de harde realiteit van het volwassenleven
HET HUIDIGE KINDBEELD
• Kinderen worden gezien als nieuwsgierig, creatief en leergierig
• Ze hebben recht op een omgeving die hun ontwikkeling ondersteunt
• Opvoeding en onderwijs zijn afgestemd op hun leeftijd en noden
• Aparte behandeling in zorg, onderwijs en opvoeding is normaal
• Pas bij volwassenheid worden kinderen volledig verantwoordelijk
EVOLUTIE VAN DE SOCIALE CONTROLE
Verschil in de bestraffen van kinderen en volwassenen.
VROEGE TIJDEN TOT VERLICHTING
Eerste sporen van onderscheid:
• In het oude Rome begon men stilaan anders naar kinderen te kijken
• “Onmondige” kinderen (te jong om te trouwen) kregen soms een andere straf dan volwassenen
• Rechters bepaalden of een kind wist wat goed of fout was (“oordeel des onderscheids”)
è Oordeel des onderscheids: kan een kind gezond verstand gebruiken, doet het kind iets met
opzet of niet
• Leeftijd én intentie speelden een rol bij strafbaarheid (sluwheid)
Na de val van het Romeinse Rijk:
• Macht verschoof van de staat naar het gezin
• Patras familias bepaalde zelf of een kind gestraft werd (een man in de familie die je straf bepaalt,
meestal was dit geen empatische man, maar daar moest je geluk mee hebben)
• Strafrecht verschilde per stam, streek en familie
, • Geen centraal rechtssysteem meer
Terugkeer van regels en staatsmacht:
• Vanaf 11e eeuw: herontdekking van Romeins recht
• 13e eeuw: opkomst van staten → meer nood aan openbare orde en aan een eenduidig systeem
• Staat ging rechtspraak opnieuw organiseren, ook voor kinderen
• Rechters bepaalden of kind wist wat het deed
Eerste wetgeving met verzachtende straf (1532):
• straf mag verzacht worden voor kinderen
• Voorwaarde: kind had nog geen gebruik van rede (gezond verstand)
• Eerste wettelijke erkenning dat kinderen niet zomaar als volwassenen kunnen worden gestraft
Evolutie richting moderne visie:
• Verlichting bevestigt idee dat mens keuzes maakt met verstand
• Kinderen worden meer en meer gezien als niet volledig verantwoordelijke wezens
• Basis gelegd voor latere jeugdbescherming en aangepaste straffen
DE VERLICHTING
Wat is de Verlichting?
• 18e eeuw = tijd van verstand, wetenschap en vooruitgang
• Mensen geloven dat je de samenleving kan verbeteren met kennis
• Positivisme: alles moet verklaarbaar en meetbaar zijn
• Start van de industriële revolutie met grote technologische veranderingen
Donkere keerzijde van de vooruitgang:
• Fabrieksarbeid: lange uren, lage lonen, geen bescherming
• Kinderen moesten mee werken, vaak in gevaarlijke omstandigheden
• Kinderarbeid werd verboden (1889), maar met veel weerstand
• Ouders en werkgevers zagen het als inmenging in gezag of verlies aan inkomen
Door de industriele revolutie kwam ook het socialisme die pleitte voor een sociaal beleid en een betere
rechtsbescherming.
, Nieuwe kijk op straffen:
• Verlichte denkers (zoals Rousseau, Montesquieu, Voltaire) stelden kritische vragen:
• Is het strafsysteem wel eerlijk?
• Houden we rekening met leeftijd of situatie?
• Sociale wetenschappen ontstaan en onderzoeken andere manieren van straffen
• Hieruit groeien vier belangrijke strafrechtelijke scholen
TENDENSEN VANAF DE VERLICHTING
1. DE KLASSIEKE CRIMINOLOGISCHE SCHOOL (18E EEUW):
• Verzet tegen de wrede straffen van vroeger (zoals lijfstraffen onder het Ancien Régime), rechten
van de mens!
• Straf moet logisch, eerlijk en wettelijk bepaald zijn
• 5 basisprincipes, axioma’s:
1. wilsautonomie: je kiest bewust voor goed of kwaad
2. morele aansprakelijkheid: je bent zelf verantwoordelijk
3. Legaliteitsbeginsel: straf en misdrijf moeten in de wet staan
4. Proportionaliteitsbeginsel: straf moet passen bij de ernst van het feit
5. Gelijkheidsbeginsel: de wet is voor iedereen gelijk
• 3 doelen van straf:
1. Vergelding: dader moet boeten, morele rechtzetting
2. Afschrikking: andere misdrijven voorkomen
3. Morele verbetering: de dader tot inzicht laten komen zodat die zijn gedrag verandert
Kritiek: te weinig aandacht voor de dader zelf (zoals leeftijd of achtergrond)
Belang voor jongeren
• In 1791: jongeren tot 16 jaar krijgen andere straffen
• Belangrijke stap: idee dat kinderen niet op dezelfde manier kunnen kiezen als volwassenen
(morele aansprakelijkheid)
• Strafrechtelijke minderjarigheid ontstaat
JEUGDBESCHERMING -
ORTHOPEDAGOGIE S2
HOOFDSTUK 1: INLEIDING ROND HET ONTSTAAN VAN DE JEUGDBESCHERMING
IN BELGIË
HET ONTSTAAN VAN EEN CATEGORIAAL BELEID
EVOLUTIE VAN DE SOCIALISATIE
Socialisatie: het proces waarbij mensen de normen, waarden en gedragingen van hun omgeving
(maatschappij) leren en eigen maken.
Hoe wij nu naar kinderen kijken en jeugdrecht zijn sociale constructies. Vroeger zag men geen
onderscheid tussen volwassene en kind, dit is echter wel veraderd.
GEEN KINDBEELD
• Er werd geen onderscheid gemaakt tussen kinderen en volwassenen omdat kinderen toch
beperkte overlevingskansen hadden (bv door slechte hygiene, ziektes)
• Kinderen werden beschouwd als kleine volwassenen vanaf ongeveer 7 jaar (seksueel, werk,…)
• Geen school, ze werkten mee op het veld of in het huishouden
• Harde en afstandelijke opvoeding, vaak gewelddadig of bijgelovig
• Kinderen hadden geen rechten en weinig waarde, vooral meisjes niet
• Ouders voedden hun kinderen vaak niet zelf op
DE EERSTE AANZET TOT EEN KINDBEELD (VANAF 16E EEUW)
• In rijke milieus kregen jongens onderwijs, meisjes pas veel later
• Twee visies op kinderen:
• Moralisten: kind is van nature slecht, opvoeding moet corrigeren
• Romantici: kind is goed, samenleving maakt het slecht
è Men ziet het kind als apart persoon, en belangrijk genoeg om over na te denken
, • Kinderen werden steeds meer als aparte wezens gezien, met aparte noden
• Verlichting (18e eeuw): opvoeding werd gezien als voorbereiding op volwassenheid
• Beschermde omgeving nodig om kind te laten groeien
De samenleving verandert mee:
• Kinderarbeid wordt verboden, leerplicht ingevoerd
• Oprichting van instellingen speciaal voor kinderen (school, opvang, zorg)
• Er ontstaat een wachttijd: kind is nog geen volwassene, maar onderweg, en zo het kind
beschermen tegen de harde realiteit van het volwassenleven
HET HUIDIGE KINDBEELD
• Kinderen worden gezien als nieuwsgierig, creatief en leergierig
• Ze hebben recht op een omgeving die hun ontwikkeling ondersteunt
• Opvoeding en onderwijs zijn afgestemd op hun leeftijd en noden
• Aparte behandeling in zorg, onderwijs en opvoeding is normaal
• Pas bij volwassenheid worden kinderen volledig verantwoordelijk
EVOLUTIE VAN DE SOCIALE CONTROLE
Verschil in de bestraffen van kinderen en volwassenen.
VROEGE TIJDEN TOT VERLICHTING
Eerste sporen van onderscheid:
• In het oude Rome begon men stilaan anders naar kinderen te kijken
• “Onmondige” kinderen (te jong om te trouwen) kregen soms een andere straf dan volwassenen
• Rechters bepaalden of een kind wist wat goed of fout was (“oordeel des onderscheids”)
è Oordeel des onderscheids: kan een kind gezond verstand gebruiken, doet het kind iets met
opzet of niet
• Leeftijd én intentie speelden een rol bij strafbaarheid (sluwheid)
Na de val van het Romeinse Rijk:
• Macht verschoof van de staat naar het gezin
• Patras familias bepaalde zelf of een kind gestraft werd (een man in de familie die je straf bepaalt,
meestal was dit geen empatische man, maar daar moest je geluk mee hebben)
• Strafrecht verschilde per stam, streek en familie
, • Geen centraal rechtssysteem meer
Terugkeer van regels en staatsmacht:
• Vanaf 11e eeuw: herontdekking van Romeins recht
• 13e eeuw: opkomst van staten → meer nood aan openbare orde en aan een eenduidig systeem
• Staat ging rechtspraak opnieuw organiseren, ook voor kinderen
• Rechters bepaalden of kind wist wat het deed
Eerste wetgeving met verzachtende straf (1532):
• straf mag verzacht worden voor kinderen
• Voorwaarde: kind had nog geen gebruik van rede (gezond verstand)
• Eerste wettelijke erkenning dat kinderen niet zomaar als volwassenen kunnen worden gestraft
Evolutie richting moderne visie:
• Verlichting bevestigt idee dat mens keuzes maakt met verstand
• Kinderen worden meer en meer gezien als niet volledig verantwoordelijke wezens
• Basis gelegd voor latere jeugdbescherming en aangepaste straffen
DE VERLICHTING
Wat is de Verlichting?
• 18e eeuw = tijd van verstand, wetenschap en vooruitgang
• Mensen geloven dat je de samenleving kan verbeteren met kennis
• Positivisme: alles moet verklaarbaar en meetbaar zijn
• Start van de industriële revolutie met grote technologische veranderingen
Donkere keerzijde van de vooruitgang:
• Fabrieksarbeid: lange uren, lage lonen, geen bescherming
• Kinderen moesten mee werken, vaak in gevaarlijke omstandigheden
• Kinderarbeid werd verboden (1889), maar met veel weerstand
• Ouders en werkgevers zagen het als inmenging in gezag of verlies aan inkomen
Door de industriele revolutie kwam ook het socialisme die pleitte voor een sociaal beleid en een betere
rechtsbescherming.
, Nieuwe kijk op straffen:
• Verlichte denkers (zoals Rousseau, Montesquieu, Voltaire) stelden kritische vragen:
• Is het strafsysteem wel eerlijk?
• Houden we rekening met leeftijd of situatie?
• Sociale wetenschappen ontstaan en onderzoeken andere manieren van straffen
• Hieruit groeien vier belangrijke strafrechtelijke scholen
TENDENSEN VANAF DE VERLICHTING
1. DE KLASSIEKE CRIMINOLOGISCHE SCHOOL (18E EEUW):
• Verzet tegen de wrede straffen van vroeger (zoals lijfstraffen onder het Ancien Régime), rechten
van de mens!
• Straf moet logisch, eerlijk en wettelijk bepaald zijn
• 5 basisprincipes, axioma’s:
1. wilsautonomie: je kiest bewust voor goed of kwaad
2. morele aansprakelijkheid: je bent zelf verantwoordelijk
3. Legaliteitsbeginsel: straf en misdrijf moeten in de wet staan
4. Proportionaliteitsbeginsel: straf moet passen bij de ernst van het feit
5. Gelijkheidsbeginsel: de wet is voor iedereen gelijk
• 3 doelen van straf:
1. Vergelding: dader moet boeten, morele rechtzetting
2. Afschrikking: andere misdrijven voorkomen
3. Morele verbetering: de dader tot inzicht laten komen zodat die zijn gedrag verandert
Kritiek: te weinig aandacht voor de dader zelf (zoals leeftijd of achtergrond)
Belang voor jongeren
• In 1791: jongeren tot 16 jaar krijgen andere straffen
• Belangrijke stap: idee dat kinderen niet op dezelfde manier kunnen kiezen als volwassenen
(morele aansprakelijkheid)
• Strafrechtelijke minderjarigheid ontstaat
