Samenvatting - Recht voor Accountancy-Fiscaliteit (2e jaar, met examenvragen en extra uitleg)

Recht voor AF
Deel 1: Inleiding
- Ken de inhoudstafel van de cursus, want dit is een belangrijke
leidraad.
- Focus op de relevante wetsartikelen en weet waar ze staan in het
wetboek.
- Gebruik de codex slim, met kleuren en post-its om snel te
navigeren.
- Bij elke vraag staat er een half puntje om de artikel te vermelden.
EVRM → Europees Verdrag tot bescherming van de Rechten van de Mens
BW → Burgerlijk Wetboek

1. INLEIDING
• Wat is ondernemingsrecht?
• =alle wetten en regels die ondernemingen moeten volgen
wanneer ze economische activiteiten uitvoeren.
• B2B – B2C
• De manier van oprichten, organiseren en werken kan verschillen
afhankelijk van B2B of B2C.
• Het regelt bijvoorbeeld:
• Oprichting, organisatie en werking van de onderneming
bij de uitoefening van haar economische activiteiten
• Vennootschapsrecht, handelstussenpersonen,
ondernemingen in moeilijkheden (o.a. faillissement),
consumentenrecht, …
• Afwijkend en bijzonder recht
• Normaal geldt voor iedereen het algemene recht (bv. Burgerlijk
Wetboek).
Maar voor ondernemingen bestaan er speciale regels, omdat zij in
een andere context werken (handel, winst, risico’s).
• Handelsagent: dit is een tussenpersoon die niet voor
zichzelf, maar voor een ander koopt of verkoopt. Denk aan
iemand die producten van een fabriek aan winkels verkoopt.

• Wat is sociaal recht?
Sociaal recht is van toepassing op werknemers die in loonverband werken en onder
gezag staan van een werkgever. Het omvat arbeidsrecht en sociale zekerheid.
• =het recht dat de arbeidsrelaties en sociale zekerheid regelt
(dus recht rond werken en inkomen)
• Arbeidsrecht
 Regelt de verhoudingen tussen werkgevers en
werknemers
 Collectief en individueel arbeidsrecht
• Individueel: bv. loon, arbeidsovereenkomst, ontslag

, • Collectief: bv. CAO’s (collectieve arbeidsovereenkomsten die
gelden voor een hele sector of onderneming)
• CAO’s zijn verplicht
• Ze gaan vaak boven het individuele contract
• Zowel werkgever als werknemer moeten ze volgen
• Sociale zekerheidsrecht
 Regelt sociale zekerheidsuitkeringen en –bijdragen (wie
betaalt wat en wie krijgt wat?)
 Voor de zelfstandige en de werknemer
• Werknemers: betalen sociale bijdragen en krijgen bv. ziekte- of
werkloosheidsuitkering
• Zelfstandigen: ander systeem, ze betalen zelf bijdragen voor
pensioen, ziekteverzekering, …

Als werknemer staat de werkgever juridisch sterk (kan bv. regels opleggen), maar de
werknemer heeft ook rechten (zoals loon, veiligheid, rust).
Sociale zekerheid is het systeem dat werknemers en zelfstandigen beschermt bij
ziekte, werkloosheid, pensioen…

BRONNEN VAN HET ONDERNEMINGS/SOCIAAL RECHT
De bronnen van het recht zijn waar het recht vandaan komt.
• Wetgeving (belangrijkste bron van het recht)
• Rechtspraak (uitspraken van rechters)
• Rechtsleer (meningen en analyses van rechtsgeleerden)
• Gewoonte (wat al lang en algemeen wordt toegepast in de praktijk)

WETGEVING
Dit zijn geschreven regels die door de overheid zijn gemaakt.
- Nationale wetgeving
 Ondernemingsrecht: WER, WVV, BW
 WER = Wetboek van Economisch Recht
→ regels over ondernemingen, consumenten, marktpraktijken,
faillissement, enz.
 WVV = Wetboek van Vennootschappen en Verenigingen
→ regels over oprichting en werking van vennootschappen en vzw’s
 BW = Burgerlijk Wetboek
→ algemene regels (contracten, aansprakelijkheid…)
 Sociaal recht: WAO
 WAO = Wet op de Arbeidsongeschiktheidsverzekering
→ regels over ziekte, arbeidsongeschiktheid en uitkeringen
- Internationale wetgeving
 Europese verordeningen, richtlijnen en besluiten
 Voornamelijk invloed op het ondernemingsrecht:
 Europese richtlijnen moeten door België worden omgezet in
nationale wetgeving
 Vooral in: consumentenrecht, betalingsachterstand,
intellectuele eigendom, handelsagentuur,… (= Europese
richtlijnen)

,  Europese verordeningen zijn rechtstreeks van toepassing en
geldt meteen in alle lidstaten
 Vb. Verwerking van persoonsgegevens (= Europese
verordening: GDPR)
Heel veel wetgeving wordt afgeschaft, oude wetten verdwijnen.
In Europa zijn er minimumlonen vastgelegd (wil werknemers beschermen).
Lidstaten bepalen zelf hun eigen minimumloon, maar binnen Europese grenzen.

RECHTSPRAAK !!
Rechtsspraak is heel belangrijk
- =Uitspraken van hoven en rechtbanken
- Rechters passen de wet toe + leggen de wet uit + lossen concrete
geschillen op.

Welke rechtbanken zijn hier belangrijk?
- Ondernemingsrecht: Ondernemingsrechtbank – Hof van Beroep
- Sociaal recht: Arbeidsrechtbank – Arbeidshof

• De ondernemingsrechtbank
 =de rechtbank die oordeelt over geschillen tussen ondernemingen
 9 ondernemingsrechtbanken, opgedeeld in afdelingen (per
regio)
 Wie zetelt er?
• Beroepsrechters (opgeleide rechters) en lekenrechters
(ook wel RIO’s genoemd (=mensen uit de praktijk vb.
ondernemers, accountants,..))
• RIO = Rechter in Ondernemingszaken
• Zij brengen praktijkervaring binnen in de rechtspraak.
 Welke zaken behandelt de ondernemingsrechtbank?
• Voor alle geschillen tussen ondernemingen, ongeacht
de waarde
• Ook voor gemengde geschillen (onderneming ↔
particulier) op voorwaarde dat de particulier optreedt als
eiser en de onderneming als verweerder!
• Dit is om de particulier te beschermen.
• En specifieke procedures zoals faillissement en
gerechtelijke reorganisatie
 Bewijsvoering in ondernemingsrecht:
• In ondernemingsrecht is bewijs soepeler (vb. e-mails,
facturen)
• Meer bewijsmiddelen toegelaten dan in klassiek
burgerlijk recht
• Omdat men vertrekt van professionele partijen
• Dit is een typisch verschil met privaat/burgerlijk recht.
 Faillissement vs. gerechtelijke reorganisatie

, • Faillissement: dat een onderneming of persoon definitief
niet meer in staat is zijn schulden te betalen (blijvende
wanbetaling) (=eindtoestand)
• Gerechtelijke reorganisatie: een tijdelijke maatregel
waarbij een onderneming of zelfstandige voorlopig
beschermd wordt tegen zijn schuldeisers (bv. zodat
deurwaarders (tijdelijk) geen beslag mogen leggen  de
onderneming krijgt tijd om te herstellen)



• De arbeidsrechtbank
 Arbeidsrecht: Geschillen tussen werkgevers en werknemers
(bv. ontslag, loon, arbeidsongeval)
 Sociale zekerheidsrecht: Geschillen tussen sociale
zekerheidsinstellingen en sociaal verzekerden (bv. ziekte-
uitkering, werkloosheidsuitkering, pensioen)

GEWOONTE
• =een rechtsbron die niet letterlijk in de wet staat, maar in de
praktijk is ontstaan (en door rechters wordt aanvaard als
aanvullend recht)
• Gebaseerd op welbepaalde en herhaalde handelswijzen
• Bindend (je moet het naleven)
• Voorbeeld in het ondernemingsrecht: ‘hoofdelijke aansprakelijkheid
van ondernemingen’
• Gebruiken (=wat men doet in de praktijk)
• Rechter beslist of het een echte gewoonte is
In het ondernemingsrecht kan gewoonte afwijken van het deelbaarheidsprincipe,
bv. hoofdelijke aansprakelijkheid van ondernemingen.
(Bv. bij een contract met meerdere partijen geldt normaal dat iedereen alleen voor zijn
eigen deel betaalt (deelbaarheidsprincipe). In het ondernemingsrecht kan dit door
gewoonte anders zijn: dan zijn alle ondernemingen samen volledig aansprakelijk.
Gewoonte is een gebruik uit de praktijk dat door de rechter erkend wordt)

RECHTSLEER
• =studies en publicaties van juristen, professoren en advocaten
over het recht
• Geheel van studies geschreven of gepubliceerd door
rechtsgeleerden (bv. artikels, boeken, commentaren op wetten of
rechtspraak)
• Wat doet rechtsleer?
• Analyseert wetten en rechtspraak
• Legt uit wat de wet betekent
• Doet voorstellen voor verbetering of verduidelijking
• Niet bindend (rechters hoeven het niet te volgen)

, • Maar wel gezaghebbend: interpretatie! (rechters nemen het vaak wel
serieus als advies)

HET BEGRIP ‘ONDERNEMING’
• Wet houdende de hervorming van het ondernemingsrecht -
15 april 2018
- Wet van 15 april 2018, in werking sinds 1 november 2018
- Afschaffing van het begrip ‘handelaar’ ( Vrij beperkt gedefinieerd)
 Handelaar: ‘iemand die daden van koophandel verricht’
 Handelaar: bijna alle ondernemingen, behalve vrije beroepers
(bv. artsen, advocaten), landbouwers, ambachtslieden en
onderwijs
- Nu spreken we enkel van ‘ondernemingen’
- Nieuw ondernemingsbegrip: art. I.1.1e WER
Wat is een onderneming? (Art. I.1.1e WER)
1. Natuurlijke personen die zelfstandig een beroep uitoefenen (bv. zelfstandige
bakker, advocaat).
2. Rechtspersonen (bv. bv, nv, vzw. (ook vzw’s zijn ondernemingen als ze
economische activiteiten doen))
3. Andere organisaties zonder rechtspersoonlijkheid die toch een economische
activiteit doen (bv. sommige coöperaties)
Wat is GEEN onderneming?
1. Organisaties zonder rechtspersoonlijkheid zonder winstoogmerk en die geen
uitkeringen doen aan leden of bestuurders (vb. hobbyclub (voetbalclubje zonder
verkoop))
2. Publiekrechtelijke rechtspersonen die niet op de markt actief zijn (bv. geen
goederen of diensten verkopen). (Vb. openbare scholen)
3. Overheidsdiensten zoals federale overheid, gewesten, gemeenten, OCMW’s,
hulpverleningszones, …

BELANG KWALIFICATIE ALS ONDERNEMING ?
Waarom is het belangrijk om te weten of iets een onderneming is?
Of iemand of een organisatie als onderneming wordt gezien, bepaalt welke
regels erop van toepassing zijn. Dit beïnvloedt o.a.:
 Oprichtingsformaliteiten
• Sommige ondernemingen moeten zich registreren/inschrijven, een
vergunning hebben of een bepaalde boekhouding bijhouden.
Niet elke onderneming heeft dezelfde verplichtingen.
 Insolventieregels
• Ondernemingen die hun schulden niet kunnen betalen, vallen onder
faillissement of gerechtelijke reorganisatie.
• Particulieren (niet-ondernemers) hebben een andere procedure:
collectieve schuldenregeling, via de arbeidsrechtbank!
 Marktpraktijken en consumentenbescherming
• Voor ondernemingen gelden strenge marktpraktijkregels over
reclame, verkoop, contracten, en soms verplichte verzekeringen.
 Bevoegde rechtbank

, • Het type onderneming bepaalt welke rechtbank jouw zaak behandelt
bij geschillen:
• Ondernemingsrechtbank → ondernemingen
• Arbeidsrechtbank → werkrelaties (werkgever-werknemer) en
sociale zekerheidszaken
 Bewijsregels
• Voor ondernemingen gelden soms andere regels over hoe je bewijzen
moet aanleveren in een juridisch geschil.
 Regels betalingsachterstand
• Ondernemingen moeten zich aan speciale regels houden over het
betalen en ontvangen van facturen.
 Boekhoudverplichtingen
• Ondernemingen moeten een boekhouding bijhouden volgens
specifieke wettelijke regels.
 Sociale bijdragen
• Ondernemers betalen bijdragen aan de sociale zekerheid
(zelfstandigen) en werknemers (via de werkgever).
 …
Als iets als onderneming wordt gezien, dan gelden er strengere regels, omdat
ondernemingen professioneel actief zijn en invloed hebben op de markt, werknemers,
consumenten en andere ondernemingen. Particulieren of vrije beroepen zoals artsen
vallen meestal buiten veel van deze regels.

WIE IS EEN ONDERNEMING ?
 Je kan checken of iemand of een organisatie een onderneming is via
de KBO (Kruispuntbank van Ondernemingen).
 Je kunt een ondernemingsnummer invoeren om te zien van wie het is.

 Eenmanszaak:
o 1 persoon die zelfstandig een bedrijf runt.
 Vennootschap:
o Samenwerking van meerdere personen of investeerders, zoals
Maatschap, BV, NV, CV.
 Vereniging:
o Groep mensen die samen iets organiseren; mag inkomsten
hebben om de werking te financieren, maar winst mag niet
aan leden worden uitgekeerd, zoals feitelijke vereniging of
VZW.
 Stichting:
o Organisatie zonder leden met een bepaald doel, geen leden
die winst ontvangen, zoals stichting van openbaar nut of
private stichting.
 Vb. stichting tegen kanker, private stichting opgericht door een rijke
persoon om goede doelen te steunen etc.
 Private stichting → privé-initiatief (bv. familie, bedrijf)

OVERZICHT ONDERNEMINGEN EN VERENIGINGEN
Met Geen

, rechtspersoonlijkhei rechtspersoonlijkhei
d d
Verrijkingsoogmerk BV, Eenmanszaak,
(=Winst maken NV, Maatschap
toegestaan) CV
Geen VZW, Feitelijke vereniging
verrijkingsoogmerk Stichting
(=Geen winst uitkeren
aan leden)
Rechtspersoonlijkheid → officieel erkende entiteit
 VZW: mag geen winst uitkeren aan leden. Eventuele winst gaat naar
een goed doel of andere vereniging zonder winstoogmerk.
 Stichting: heeft wel rechtspersoonlijkheid; geen leden die winst
ontvangen.
 Maatschap: samenwerking van 2 of meer personen/eenmanszaken;
geen rechtspersoonlijkheid, maar wel winstverdeling mogelijk.
 Feitelijke vereniging: mensen komen samen zonder
winstoogmerk; geen rechtspersoonlijkheid.
o =informeel → ontstaat gewoon doordat mensen samenwerken; bv. een
buurtcomité, sportclubje zonder statuten, hobbyclub.
o Geen rechtspersoonlijkheid → kan niet zelfstandig contracten afsluiten of
bezittingen hebben op haar eigen naam.

HET BEGRIP ONDERNEMING
• Art. I.1, 1° WER:
• Iedere natuurlijke persoon die zelfstandig een
beroepsactiviteit uitoefent (is een ondernemer) =
eenmanszaken
• Iedere rechtspersoon (behalve publiekrechtelijke
rechtspersonen die geen goederen of diensten aanbieden (bv.
de Staat en gedecentraliseerde diensten, gemeenten, OCMW)
= NV, BV, CV, VZW en Stichting
• Iedere andere organisatie zonder rechtspersoonlijkheid
wordt als onderneming beschouwd (behalve wanneer ze geen winst
uitkeert aan haar leden en ook geen winst beoogt te maken. Vb. van
organisaties dat geen onderneming zijn: feitelijke verenigingen) =
maatschap
Overheidsorganisaties zijn geen onderneming, want hun doel is niet winst maken.

WAT IS EEN VRIJ BEROEP ? (Art. I.1.14° WER)
=zelfstandige ondernemingen die hoofdzakelijk intellectuele prestaties
leveren, uitgevoerd op eigen verantwoordelijkheid (vb. artsen, advocaten).
• Kunnen worden opgedeeld in 4 sectoren:
• Medische beroepen
(bv. apotheker, huisarts, kinesist, dierenarts)
• Juridische beroepen
(bv. advocaat, notaris, gerechtsdeurwaarder)

, • Economische beroepen
(bv. boekhouder, accountant, belastingconsulent)
• Intellectuele beroepen
(bv. freelance journalist)

TOEPASSING 1: VOORBEELDEN VAN ONDERNEMINGEN
• Is Jef Vermassen (een advocaat) een onderneming/ondernemer? Ja,
een natuurlijke persoon.
• Is de NMBS een onderneming? Ja, overheidsbedrijf dat diensten
aanbied.
• Is de lokale tennisclub een onderneming? VWZ (ze verkopen goederen
maar maken geen winst, hebben wel ondernemingsnummer) Maar of het
een onderneming is of niet, is een discussie.
• Is Bart De Wever een onderneming/ondernemer? Nee, geen
ondernemer, maar een politieker.

Overheidsbedrijven zoals NMBS of Proximus kunnen wel
ondernemingen zijn als ze goederen/diensten aanbieden tegen
betaling, ondanks dat ze van de staat zijn.




TOEPASSING 2: GROEPSPRAKTIJK HUISARTSEN (VB.
EXAMENVRAAG)
Dit is een vb. examenvraag, je moet het vraagstuk analyseren en dan
antwoorden.

Situatie: Jan is net gestart als huisarts in een groepspraktijk. Jan heeft
voorlopig nog geen vennootschap opgericht terwijl zijn twee collega-
huisartsen elk een BV hebben. Om gezamenlijk alle kosten van de
groepspraktijk (secretaresse, huur, medisch materiaal) te kunnen betalen,
vormen de drie huisartsen samen een feitelijke vereniging.

Vraag: Benoem de natuurlijke personen en de rechtspersonen in deze
casus
 Is Jan een onderneming? Ja, Jan is een eenmanszaak
 Zijn de BV’s van Jans collega’s ondernemingen? Ja
 2 vennootschappen en 1 eenmanszaak vormen samen een
maatschap.
 Is de feitelijke vereniging een onderneming? Ja, maar het is een
maatschap (want samenwerking met winstdoel).
 Het doel is winst, waardoor het als onderneming kan worden
beschouwd.

,  Ze hebben zich feitelijk verenigd (zonder formele akte), maar ze zijn een
maatschap. Maatschap kan ook feitelijk verenigd worden!!
 Feitelijke maatschap: ontstaat zonder officiële oprichtingsakte, enkel door
feitelijke samenwerking en afspraken.

Feitelijke vereniging kan 2 keer gebruikt worden met 2 verschillende
betekenissen:
1: maatschap (met winst), en 2: zonder winst!
o Feitelijke vereniging met winstdoel  maatschap
o Feitelijke vereniging zonder winstdoel  gewone vereniging
(meestal VZW)
Maatschap(pij) is altijd met 2.
Maatschap: ontstaat wanneer twee of meer natuurlijke personen of
vennootschappen samenwerken met als doel winst, kan ook feitelijk zijn
(zonder officiële oprichtingsakte).




Deel 2: Oprichting van de onderneming
H1 Oprichtingsformaliteiten
DE OPRICHTING VAN EEN ONDERNEMING
1. De voorwaarden voor het statuut van ondernemer
2. De oprichtingsformaliteiten

1. VOORWAARDEN VOOR HET STATUUT VAN ONDERNEMER
• Principe: ‘vrijheid van ondernemen’ = iedereen kan
ondernemer worden
• MAAR uitzonderingen:
 Handelingsonbekwamen (o.a. minderjarigen, geestige ziekten)
(art. 488 oud BW)

,  Personen buiten EER (Europese Economische Ruimte)
(beroepskaart vereist)
 Onverenigbaarheden (=sommige functies mogen niet gecombineerd
worden met bepaalde beroepen/activiteiten (vb. een rechter mag geen
advocaat zijn))
 Veroordeelden met een beroepsverbod
 Te controleren via JustBAN
 Vrije beroepen (advocaten, artsen, accountants, notarissen,
etc.)
 Als accountant zijn we volledig onafhankelijk tegenover onze
cliënten. Wij zijn zelf verantwoordelijk voor onze beslissingen en de
uitvoering van ons werk.
 Een accountant is een ondernemer, maar als vrij beroep geldt hij
onder strengere regels en voorwaarden

2. OPRICHTINGSFORMALITEITEN
 Kies het gepaste statuut (eenmanszaak of vennootschap)
 Verzamel de vereiste kennis of ervaring
 Open een zichtrekening (Bankrekening op naam van de onderneming
(vereist voor kapitaalstorting bij vennootschap)
 Verkrijg de nodige erkenningen/vergunningen
 Richt de vennootschap op
- Opstellen van de oprichtingsakte en statuten via notaris.
- Griffier ontvangt de akte, inschrijving bij ondernemingsloket.
 Schrijf in bij de KBO (Kruispuntbank van Ondernemingen)
- Je krijgt een ondernemingsnummer.
 Activeer je BTW nummer (hetzelfde nummer als je ondernemingsnummer)
 Breng je sociale zekerheid in orde (+verzekering)
- Aansluiten bij een sociaal verzekeringsfonds.
- Betaal sociale bijdragen (bv. elk kwartaal).
- Bouw rechten op zoals pensioen, ziekte-uitkering, gezinsbijslag.
 Registreer je in het UBO register
- Register van uiteindelijk belanghebbenden van de onderneming
registreren.
Hoe een onderneming starten?:
Vennootschapsvorm kiezen (bv. BV)  financieel plan maken, en naar de notaris gaan 
oprichtingsakte met de statuten gemaakt door de notaris  oprichtingsakte komt terecht
bij de griffier  griffier schrijft u in de ondernemingsloket en bezorgt u een
ondernemingsnummer  daarna definitief in de KBO  activatie van de btw nummer
(zelfde als ondernemingsnummer)  laatste stap: sociale zekerheid als zelfstandige in
orde brengen  aansluiten bij de sociaal verzekeringsfonds (elk kwartaal sociale
bijdragen betalen), in ruil voor deze bijdragen zullen ze sociale rechten opbouwen
(pensioen, ziekte-uitkering, gezinsbijslag,..)  ook aansluiten bij de ziektefonds 
verzekering sluiten om geen enkele risico te nemen

STAP 1: KIES HET GEPASTE STATUUT (VAN JE ONDERNEMING )
Eenmanszaak of vennootschap