LPB Ethisch debat, morele stress & Levenseindezorg
Inleiding
- Hands-on-ethiek
o Ethiek valt vaak samen met de grote vraagstukken over leven en dood.
Denk aan euthanasie, zwangerschapsafbreking of het al dan niet verplicht
stellen van een covid-vaccinatie. Multidisciplinaire commissies proberen
met omstandige richtlijnen antwoorden te geven.
o “Zorg- en hulpverleners hebben daar niet veel aan. Zij kunnen in hun
dagelijkse praktijk geen noodlijn bellen of lijvige documenten doornemen.
Als zorgethicus probeer ik hen op de werkvloer te ondersteunen bij de
beslissingen die ze hier en nu moeten nemen, dag en nacht, alleen of in
team.”
- Casus
o “In een jeugdhulpvoorziening verblijft Myriam, een adolescent die als kind
seksueel misbruikt werd en vandaag in het kluwen van pooiers zit.
Begeleiders zijn waakzaam voor scherpe voorwerpen omdat Myriam
zichzelf daarmee vaak kwetst. ’s Nachts klopt Myriam aan bij begeleider
Yassin. Ze vraagt hem een mesje om haar appel te snijden. Yassin kiest
ervoor om Myriam te vertrouwen en geeft haar het mesje, al twijfelt hij of
dat de juiste beslissing was.”
Is dit volgens jou een goede keuze? Waarom WEL/NIET?
Welke (schurende) waarden staan hier (ook bij Yassin)op het spel?
Wat zou jij doen? Waarom?
Wat is een goede aanpak volgens jou?
Gaat over: wat is een verantwoorde keuze?
Het antwoord dat je geeft gaat over waarden die je
vooropstelt, uit waarden komen keuzes: waarden
o Veiligheid: ik geef het mesje niet
o Autonomie: ik geef het mesje, maar ik pas het toe in
verbinding
o Vertrouwen: ik wil het mesje geven, maar ik deel mijn
bezorgdheden
Keuzes hebben te maken met onderliggende waarden, maar
altijd belangrijk om onderliggende motieven in rekening te
brengen.
o Het is altijd een afweging
o Deze afweging gaan we bekijken in context (zv, vpk,
afspraken organisatie)
o Belangrijk om ethische keuzes te reflecteren en om
effectief een goede keuze te maken (in team bespreken)
Kennis speelt hierbij een belangrijke rol
De context moet in rekening gebracht worden
Ethische aspecten in beeld
- Als je waarden hebt zal je af en toe verontwaardigd worden
- Ethische aspecten o.a. relevantie ethisch (juridisch) debat?
1
, Ethische keuzes
- Ethische triggers: (spontane) morele intuïtie – contrastervaring – controverse-
ervaring
o Trigger controverse ervaring= ervaring waar je merkt dat iemand
anders denkt over een ervaring
Obv diverse visies op het goede
Collega’s samenzit (of overpoort met vrienden, of op stage in ggz
vraag krijgen over suïcide verschillende niveau’s), 3 verschillende
visies van collega’s (ieder zijn eigen mening)
Controverse ervaringen zorgen ervoor dat we leren van elkaar, in
contact gaan…
Bvb. Time-out in isolatiekamer
o Contrast ervaring: je hebt het gevoel dat er dingen gebeuren die tegen
je waarden ingaan waarop je zegt ‘hier moeten we iets aan doen’
Vanuit morele verontwaardiging
Je kan dat toch niet maken?
Mensen zeggen: ik kan niet langer zwijgen
Vanuit goede waarden kan je foute dingen doen
o Trigger morele intuïtie: spontaan kompas dat zegt dit is oké/ dit is niet
oké
Frustratie wordt opgewekt bij een situatie, doordat je op een
bepaalde manier bent opgegroeid
Is aangeleerd via opvoeding
Zit in jou gebeiteld
- Systematisch-kritisch beargumenteerd (bvb. moreel beraad) VERSUS
emotioneel/intuïtief
o Belangrijk: als we triggers voelen niet handelen vanuit emotie
Kijken wat is hier een goede afweging, welke waarden staan op spel,
wie is betrokken
- Verankerd in structuren en dagelijkse praktijk vs morele stress
Relevantie ethisch debat
- Vanuit objectiviteit of subjectiviteit?
o Subjectief: persoonlijk goedvinden/eigen overtuiging
o Objectief: juist of fout, 1 (opgelegde)waarheid
o discussie/ reflectie overbodig
o = te enge bril, kan nooit!!
- Intersubjectief EXAMENVRAAG
o Waardenconflicten
Owv fundamenteel moreel pluralisme
o Analyse en argumentatie
Moreel beraad (zie: PEM et al.)
o Via teamgerichte dia-loog
2
Inleiding
- Hands-on-ethiek
o Ethiek valt vaak samen met de grote vraagstukken over leven en dood.
Denk aan euthanasie, zwangerschapsafbreking of het al dan niet verplicht
stellen van een covid-vaccinatie. Multidisciplinaire commissies proberen
met omstandige richtlijnen antwoorden te geven.
o “Zorg- en hulpverleners hebben daar niet veel aan. Zij kunnen in hun
dagelijkse praktijk geen noodlijn bellen of lijvige documenten doornemen.
Als zorgethicus probeer ik hen op de werkvloer te ondersteunen bij de
beslissingen die ze hier en nu moeten nemen, dag en nacht, alleen of in
team.”
- Casus
o “In een jeugdhulpvoorziening verblijft Myriam, een adolescent die als kind
seksueel misbruikt werd en vandaag in het kluwen van pooiers zit.
Begeleiders zijn waakzaam voor scherpe voorwerpen omdat Myriam
zichzelf daarmee vaak kwetst. ’s Nachts klopt Myriam aan bij begeleider
Yassin. Ze vraagt hem een mesje om haar appel te snijden. Yassin kiest
ervoor om Myriam te vertrouwen en geeft haar het mesje, al twijfelt hij of
dat de juiste beslissing was.”
Is dit volgens jou een goede keuze? Waarom WEL/NIET?
Welke (schurende) waarden staan hier (ook bij Yassin)op het spel?
Wat zou jij doen? Waarom?
Wat is een goede aanpak volgens jou?
Gaat over: wat is een verantwoorde keuze?
Het antwoord dat je geeft gaat over waarden die je
vooropstelt, uit waarden komen keuzes: waarden
o Veiligheid: ik geef het mesje niet
o Autonomie: ik geef het mesje, maar ik pas het toe in
verbinding
o Vertrouwen: ik wil het mesje geven, maar ik deel mijn
bezorgdheden
Keuzes hebben te maken met onderliggende waarden, maar
altijd belangrijk om onderliggende motieven in rekening te
brengen.
o Het is altijd een afweging
o Deze afweging gaan we bekijken in context (zv, vpk,
afspraken organisatie)
o Belangrijk om ethische keuzes te reflecteren en om
effectief een goede keuze te maken (in team bespreken)
Kennis speelt hierbij een belangrijke rol
De context moet in rekening gebracht worden
Ethische aspecten in beeld
- Als je waarden hebt zal je af en toe verontwaardigd worden
- Ethische aspecten o.a. relevantie ethisch (juridisch) debat?
1
, Ethische keuzes
- Ethische triggers: (spontane) morele intuïtie – contrastervaring – controverse-
ervaring
o Trigger controverse ervaring= ervaring waar je merkt dat iemand
anders denkt over een ervaring
Obv diverse visies op het goede
Collega’s samenzit (of overpoort met vrienden, of op stage in ggz
vraag krijgen over suïcide verschillende niveau’s), 3 verschillende
visies van collega’s (ieder zijn eigen mening)
Controverse ervaringen zorgen ervoor dat we leren van elkaar, in
contact gaan…
Bvb. Time-out in isolatiekamer
o Contrast ervaring: je hebt het gevoel dat er dingen gebeuren die tegen
je waarden ingaan waarop je zegt ‘hier moeten we iets aan doen’
Vanuit morele verontwaardiging
Je kan dat toch niet maken?
Mensen zeggen: ik kan niet langer zwijgen
Vanuit goede waarden kan je foute dingen doen
o Trigger morele intuïtie: spontaan kompas dat zegt dit is oké/ dit is niet
oké
Frustratie wordt opgewekt bij een situatie, doordat je op een
bepaalde manier bent opgegroeid
Is aangeleerd via opvoeding
Zit in jou gebeiteld
- Systematisch-kritisch beargumenteerd (bvb. moreel beraad) VERSUS
emotioneel/intuïtief
o Belangrijk: als we triggers voelen niet handelen vanuit emotie
Kijken wat is hier een goede afweging, welke waarden staan op spel,
wie is betrokken
- Verankerd in structuren en dagelijkse praktijk vs morele stress
Relevantie ethisch debat
- Vanuit objectiviteit of subjectiviteit?
o Subjectief: persoonlijk goedvinden/eigen overtuiging
o Objectief: juist of fout, 1 (opgelegde)waarheid
o discussie/ reflectie overbodig
o = te enge bril, kan nooit!!
- Intersubjectief EXAMENVRAAG
o Waardenconflicten
Owv fundamenteel moreel pluralisme
o Analyse en argumentatie
Moreel beraad (zie: PEM et al.)
o Via teamgerichte dia-loog
2
