OMGEVINGSRECHT – Sigrid De Bois
= integratie van ruimtelijke ordening en milieubeleid
(= integratie van milieueffectenbeoordeling in ruimtelijke beoordeling van het planningsproces)
1| Inleiding
Juridische norm
= via een vastgestelde procedure tot stand gekomen (wet, decreet, besluit,
verordening…)
= afdwingbaar (overheid kan verplichten via voorschriften)
= gehandhaafd (wordt gesanctioneerd)
= bindend kader
= hard law
Soft law
= beleidsdocumenten van overheid (masterplannen, roadmaps, nota’s, visieteksten…)
= geen juridische norm want niet afdwingbaar, gehandhaafd of bindend
= soepele omgang zonder echt gevolgen: evaluatie
= tandeloze wetgeving
= waarde is relatief: je kan er niet mee naar de rechtbank
2| Regelgeving
Hiërarchie der normen
1. Internationaal recht
2. Belgische grondwet
3. Federale wetten en Vlaamse decreten
4. Uitvoeringsbesluiten op verschillende niveaus (nationaal tot gemeentelijk)
5. Individuele bestuurshandeling
elke regelgevende laag luistert naar de hogere
2.1 Internationaal recht
Internationaal verdragsrecht
= internationaal recht van het hoogste niveau
= afgesproken door de VN (ontstaan na WOII om basisafspraken te kunnen maken en oorlog
te vermijden)
nemen het voortouw op milieuvlak: is gezamenlijk probleem +
vb. VN Klimaatverdrag van Parijs
= juridisch bindend verdrag voor alle verdragspartijen
= geratificeerd door de EU (formeel goedgekeurd en dus juridisch bindend)
= inspanningsverbintenis (je moet je engageren om je best te doen maar er is geen handhaving)
- bepaalt reductiedoelstellingen en nationale bijdragen en evaluatiecycli
- doel = stabiliseren van concentraties van broeikasgassen om opwarming te
beperken tot max 2° en idealiter 1,5° én klimaatneutraal zijn tegen 2050 met als
tussenstap 55% reductie van broeikasgassen in 2030 (tov 1990)
- VN klimaatverdrag maakt adaptatie ondergeschikt aan mitigatie
verdragspartijen zijn verplicht een nationaal adaptatieplan op te stellen
(=beleidsdocument)
sociaalecologische eerlijkheid
,!Probleem: handhaving ontbreekt
°klimaatrechtspraak: burgers gaan naar de rechtbank om overheid te
veroordelen
niet houden aan doelstellingen ahv mensenrechten (veilige leefomgeving voor
burgers)
!het is niet aan de rechter om de overheid op te leggen wat die moet doen
PS. Bij de Europese mensenrechten is er een eigen rechtbank opgericht waar je
naartoe kan stappen als je vindt dat je onrechtvaardig behandelt bent
Recht van de Europese Unie
Werkingsprincipes van de EU:
1| Subsidiariteitsbeginsel
2| Principe van duurzame ontwikkeling
3| Preventieve en curatieve rechtsbescherming in milieuzaken
4| Voorzorgsbeginsel
5| Verordeningen en richtlijnen
1| Subsidiariteitsbeginsel
EU heeft exclusieve en gedeelde bevoegdheden
exclusief: lidstaten hebben bevoegdheden volledig afgegeven
gedeeld: onderling uitmaken wanneer het op EU niveau bepaald wordt of
nationaal (vb. milieu, vervoer, landbouw)
° subsidiariteitsbeginsel = verdeelregel tussen verschillende bevoegdheden :
besluitvorming wordt overgelaten aan meest efficiënte niveau (vb. water en lucht is
logisch Europees)
!Probleem: soms een grijze zone
vb. omgevingsrecht = ruimtelijke ordening(lokaal) + milieu(EU) verschillende
kaders
2| Principe van duurzame ontwikkeling
vb. Verdrag van EU: artikel 3.3
Het principe van duurzame ontwikkeling(sociaaleconomisch): voorzien in behoeften van
het heden zonder het vermogen van de toekomstige generaties om hun eigen
behoeften te voorzien in gevaar te brengen (Brundtlandt Conventie ’87)
= verdragsbepaling om regelgeving te produceren die bijdraagt aan duurzaamheid
(bindend want primair recht maar niet rechtsreeks afdwingbaar)
vb. Verdrag van Aarhus (25 juni 1998)
Betreffende preventieve en curatieve rechtsbescherming van alle burgers in milieu-
aangelegenheid
preventief: verzekert recht op informatie en (daarna) inspraak van burgers bij de
milieubeoordeling
, 3| Preventieve en curatieve rechtsbescherming in milieuzaken
4| Voorzorgsbeginsel
vb. Werkingsverdrag van de EU: artikel 191
Het beleid van de Unie op milieugebied draagt bij tot het nastreven van
- behoud, bescherming en verbetering van de kwaliteit van het milieu
- bescherming van de gezondheid van de mens
- behoedzaam en rationeel gebruik van natuurlijke hulpbronnen
- bevordering op internationaal vlak van maatregelen in het bijzonder de bestrijding
van klimaatverandering
°voorzorgsbeginsel en beginsel van preventief handelen (=risico management,
gecontroleerde risico’s)
= keuzes moeten vanaf nu wetenschappelijk onderbouwt zijn
voorzorgsbeginsel: maatregelen moeten worden genomen wanneer er mogelijk
risico op milieuschade bestaat, ook als wetenschappelijke zekerheid nog ontbreekt.
preventiebeginsel: schade moet worden voorkomen zodra het risico
wetenschappelijk vaststaat
vb. impact van bouwwerven en extra verkeer valt onder de risicoregulering van
ruimtelijke ordening
Bij het bepalen van haar beleid op milieugebied houdt de Unie rekening met
- de beschikbare wetenschappelijke en technische gegevens
- de milieuomstandigheden in de onderscheiden regio’s van de Unie
- de voordelen en lasten die kunnen voortvloeien uit optreden, onderscheidenlijk
! het voorzorgs- en preventiebeginsel wordt beschouwd als beginsel van
behoorlijk bestuur, ze moeten verantwoorden hoe ze elk bestaand risico onder
controle houdt (maar kennen basis in milieu)
5| Verordeningen en richtlijnen
Verordeningen
= Europese wet (door de EU gemaakt)
= gepubliceerd en onmiddellijk van toepassing in alle lidstaten
alle nationale decreten van de lidstaten die tegenstrijdig zijn met de
verordening zijn nietig
vb. klimaatwet (verordening) beoogt klimaat-neutrale EU tegen 2050 en verplicht
de lidstaten om beleid te voeren dat bijdraagt aan die doelstelling (beperking tot
ruim onder 2°C opwarming)
Richtlijnen
= verplichte omzetting in ieders nationale wet
er zijn marges om eigen keuzes te maken omdat het moet passen binnen de
eigen procedures
vb. MER-richtlijnen (Milieueffectrapportage)
= belangrijkste richtlijnen van het milieurecht
= onderzoek naar gevolgen voor mens en milieu van actie; of alternatieven
Plan-MER-richtlijn: beoordeling van gevolgen voor milieu van bepaalde plannen en
programma’s
= integratie van ruimtelijke ordening en milieubeleid
(= integratie van milieueffectenbeoordeling in ruimtelijke beoordeling van het planningsproces)
1| Inleiding
Juridische norm
= via een vastgestelde procedure tot stand gekomen (wet, decreet, besluit,
verordening…)
= afdwingbaar (overheid kan verplichten via voorschriften)
= gehandhaafd (wordt gesanctioneerd)
= bindend kader
= hard law
Soft law
= beleidsdocumenten van overheid (masterplannen, roadmaps, nota’s, visieteksten…)
= geen juridische norm want niet afdwingbaar, gehandhaafd of bindend
= soepele omgang zonder echt gevolgen: evaluatie
= tandeloze wetgeving
= waarde is relatief: je kan er niet mee naar de rechtbank
2| Regelgeving
Hiërarchie der normen
1. Internationaal recht
2. Belgische grondwet
3. Federale wetten en Vlaamse decreten
4. Uitvoeringsbesluiten op verschillende niveaus (nationaal tot gemeentelijk)
5. Individuele bestuurshandeling
elke regelgevende laag luistert naar de hogere
2.1 Internationaal recht
Internationaal verdragsrecht
= internationaal recht van het hoogste niveau
= afgesproken door de VN (ontstaan na WOII om basisafspraken te kunnen maken en oorlog
te vermijden)
nemen het voortouw op milieuvlak: is gezamenlijk probleem +
vb. VN Klimaatverdrag van Parijs
= juridisch bindend verdrag voor alle verdragspartijen
= geratificeerd door de EU (formeel goedgekeurd en dus juridisch bindend)
= inspanningsverbintenis (je moet je engageren om je best te doen maar er is geen handhaving)
- bepaalt reductiedoelstellingen en nationale bijdragen en evaluatiecycli
- doel = stabiliseren van concentraties van broeikasgassen om opwarming te
beperken tot max 2° en idealiter 1,5° én klimaatneutraal zijn tegen 2050 met als
tussenstap 55% reductie van broeikasgassen in 2030 (tov 1990)
- VN klimaatverdrag maakt adaptatie ondergeschikt aan mitigatie
verdragspartijen zijn verplicht een nationaal adaptatieplan op te stellen
(=beleidsdocument)
sociaalecologische eerlijkheid
,!Probleem: handhaving ontbreekt
°klimaatrechtspraak: burgers gaan naar de rechtbank om overheid te
veroordelen
niet houden aan doelstellingen ahv mensenrechten (veilige leefomgeving voor
burgers)
!het is niet aan de rechter om de overheid op te leggen wat die moet doen
PS. Bij de Europese mensenrechten is er een eigen rechtbank opgericht waar je
naartoe kan stappen als je vindt dat je onrechtvaardig behandelt bent
Recht van de Europese Unie
Werkingsprincipes van de EU:
1| Subsidiariteitsbeginsel
2| Principe van duurzame ontwikkeling
3| Preventieve en curatieve rechtsbescherming in milieuzaken
4| Voorzorgsbeginsel
5| Verordeningen en richtlijnen
1| Subsidiariteitsbeginsel
EU heeft exclusieve en gedeelde bevoegdheden
exclusief: lidstaten hebben bevoegdheden volledig afgegeven
gedeeld: onderling uitmaken wanneer het op EU niveau bepaald wordt of
nationaal (vb. milieu, vervoer, landbouw)
° subsidiariteitsbeginsel = verdeelregel tussen verschillende bevoegdheden :
besluitvorming wordt overgelaten aan meest efficiënte niveau (vb. water en lucht is
logisch Europees)
!Probleem: soms een grijze zone
vb. omgevingsrecht = ruimtelijke ordening(lokaal) + milieu(EU) verschillende
kaders
2| Principe van duurzame ontwikkeling
vb. Verdrag van EU: artikel 3.3
Het principe van duurzame ontwikkeling(sociaaleconomisch): voorzien in behoeften van
het heden zonder het vermogen van de toekomstige generaties om hun eigen
behoeften te voorzien in gevaar te brengen (Brundtlandt Conventie ’87)
= verdragsbepaling om regelgeving te produceren die bijdraagt aan duurzaamheid
(bindend want primair recht maar niet rechtsreeks afdwingbaar)
vb. Verdrag van Aarhus (25 juni 1998)
Betreffende preventieve en curatieve rechtsbescherming van alle burgers in milieu-
aangelegenheid
preventief: verzekert recht op informatie en (daarna) inspraak van burgers bij de
milieubeoordeling
, 3| Preventieve en curatieve rechtsbescherming in milieuzaken
4| Voorzorgsbeginsel
vb. Werkingsverdrag van de EU: artikel 191
Het beleid van de Unie op milieugebied draagt bij tot het nastreven van
- behoud, bescherming en verbetering van de kwaliteit van het milieu
- bescherming van de gezondheid van de mens
- behoedzaam en rationeel gebruik van natuurlijke hulpbronnen
- bevordering op internationaal vlak van maatregelen in het bijzonder de bestrijding
van klimaatverandering
°voorzorgsbeginsel en beginsel van preventief handelen (=risico management,
gecontroleerde risico’s)
= keuzes moeten vanaf nu wetenschappelijk onderbouwt zijn
voorzorgsbeginsel: maatregelen moeten worden genomen wanneer er mogelijk
risico op milieuschade bestaat, ook als wetenschappelijke zekerheid nog ontbreekt.
preventiebeginsel: schade moet worden voorkomen zodra het risico
wetenschappelijk vaststaat
vb. impact van bouwwerven en extra verkeer valt onder de risicoregulering van
ruimtelijke ordening
Bij het bepalen van haar beleid op milieugebied houdt de Unie rekening met
- de beschikbare wetenschappelijke en technische gegevens
- de milieuomstandigheden in de onderscheiden regio’s van de Unie
- de voordelen en lasten die kunnen voortvloeien uit optreden, onderscheidenlijk
! het voorzorgs- en preventiebeginsel wordt beschouwd als beginsel van
behoorlijk bestuur, ze moeten verantwoorden hoe ze elk bestaand risico onder
controle houdt (maar kennen basis in milieu)
5| Verordeningen en richtlijnen
Verordeningen
= Europese wet (door de EU gemaakt)
= gepubliceerd en onmiddellijk van toepassing in alle lidstaten
alle nationale decreten van de lidstaten die tegenstrijdig zijn met de
verordening zijn nietig
vb. klimaatwet (verordening) beoogt klimaat-neutrale EU tegen 2050 en verplicht
de lidstaten om beleid te voeren dat bijdraagt aan die doelstelling (beperking tot
ruim onder 2°C opwarming)
Richtlijnen
= verplichte omzetting in ieders nationale wet
er zijn marges om eigen keuzes te maken omdat het moet passen binnen de
eigen procedures
vb. MER-richtlijnen (Milieueffectrapportage)
= belangrijkste richtlijnen van het milieurecht
= onderzoek naar gevolgen voor mens en milieu van actie; of alternatieven
Plan-MER-richtlijn: beoordeling van gevolgen voor milieu van bepaalde plannen en
programma’s
