Samenvatting Kinder Psychopathologie:
1. Inleiding
1.1. Kinder- & jongeren psychopathologie
Tot wanneer voelde je je kind? Daar valt geen leeftijd op te plakken: sommige mensen
worden snel volwassen, andere laten zich nog steeds op latere leeftijd vertruttelen.
Neurobiologisch: Het vermogen om beter en beter te worden in het vermogen om over
jezelf na te denken & je eigen gedrag te veranderen loopt door tot midden 20
o Hierdoor wordt vaker over de transitieleeftijd (jovo = jongvolwassenen t.e.m. 23j.)
gesproken Door de bril van ontwikkeling waarschuwt men dat je geen
uitspraken mag doen over het vastliggen van karakters
o tem 23jr zijn klinische beelden nog heel veranderlijk, geen klassiek beeld zoals
bij volwassenen herkenbaar is, veel symptoomoverlap tussen klinische beelden
niet mooi afgelijnd (te maken met hersenplasticiteit)
Wettelijk: studie van kennis en praktijk m.b.t. psychiatrische beelden bij 0-18 j.
o kinderpsychiatrie mag wettelijk niet iemand opnemen die meerderjarig is (tot &
met 17, tot 18)
o Volwassenpsychiatrie mogen al patiënten opnemen vanaf 15jr
Grote vraag: in welke psychiatrie zit je het liefst indien je in de transitieleeftijd zit?
jeugd psychiatrische of transitiepsychiatrie of volwassenpsychiatrie heel
actueel vraagstuk
“Kinderpsychiatrie is gezinspsychiatrie”
je kunt je niet inbeelden dat je voor een jongere gaat zorgen zonder dat de ouders ten
minste voor een stukje meegenomen worden in het proces (mee nadneken over de
problemen vd jongeren)
o Let op: beroepsgeheim geldt nog steeds!
Beroepsgeheim geldt voor jongeren die wilsbekwaam zijn (je bent in staat
de volledige consequenties van je gedrag & keuzes te overzien & wetens en willes
in het licht van deze consequenties de beslissingen voor jezelf te kunnen nemen)
12-jarige is zélden wilsbekwaam: kunnen zich dingen moeilijk voorstellen,
laat staan het willen
Zelf op 15jr is het moeilijk om echt wilsbekwaam te zijn omdat je
meestal een anti-houding hebt tov je omgeving deze anti-houding heeft
een deel de controle over je beslissingen (wat je wil is in verhouding tot
ouders, leerkrachten...)
Beroepsgeheim bestaat: er worden dingen in vertrouwen gezegd, niet
doorverteld, MAAR de jongeren mag én kan niet alles voor zichzelf
beslissen
Ouders hebben verpliching tot zorg voor hun kind + hebben rechten
om te weten wat er gaande is met hun kind ouders krijgen info,
maar dit is
o afgetoetst met de jongere (mogen je ouders dit weten?)
o het is info die in trialoog gedeeld wordt (gesprek tssn ouders,
kind & therapeut, kind zegt wat hij wil)
o je moet beroepsgeheim breken (bv indien de jongere gevaarlijke
ideeën heeft zoals zelfmoord)
1.1.1. Gedeelde domeinen met volwassenenpsychiatrie
1e groep waar er overlap is tussen de kinder en volwassenpsychiatrie
Conclusie (van hierboven): zelf op 19jr zijn de mensen in je omgeving nog zo betrokken,
dat het onvoorstelbaar is dat je een afdeling binnenstapt & dat men geen informatie
meer krijgt (wat dus wel bij een volwassenpsychiatrie gebeurt)
, o In volwassenpsychiatrie: individu heeft recht op alle info & kan zelf beslissen of
de familie binnenwandelt of niet
o In kinderpsychiatrie: ongeacht of je ruzie hebt met je ouders of niet, ze worden
sowieso betrokken
Transitieleeftijd: het idee vd kinderpsychiatrie wordt doorgetrokken (1e
doelgroep waar kinder & volwassenpsychiatie samen werken)
De jongeren van 19-20jr, die ruzie hebben met hun ouders, zitten op de
leeftijd dat er nog een grote kans is om het goed te maken
Hechtingsrupturen = breuken in de relatie tussen jongeren en ouders,
tgv dingen die gebeurt zijn in kinderleeftijd Deze dingen kun je goed
maken, omdat je een beter redeneervermogen hebt (aangezien je nu
cognitief het sterkst bent)
2e doelgroep waar er samengewerkt wordt (tssn volwassenen en kinderenpsychiatrie): de hele
jonge kindjes
Indien het kindje nog niet geboren is, maar je bent wel ongerust over de zwangere
moeder of de vader kun je de zwangerschap als risico zwangerschap benoemen
volwassenpsychiaters zullen al beginnen met de begeleiding (ook als kindje geboren is
blijven de volwassenpsychiaters verantwoordelijk)
o Peri-natale psychiatrie
Indien kindje geboren is: kindje heeft problemen (extreme huilbaby, eet slecht, slaapt
niet...) indien je denkt dat het niets fysiek is, maar eerder een spanning tussen
ouders die het heel goed willen doen, maar die veel te gespannen zijn om het kindje te
kalmeren
o Nieuwe tak: infant psychiatrie (infant mental health)
heel veel samenwerking tussen volwassenen en kinder psychiatrie
o Leeftijdsafhankelijke nosologie en classificatie
0-5j: DC 0-5
6-18-23-65-100j: DSM-5
o Kinderpsychiatrie = Gezinspsychiatrie
3e domein waar volwassenen en kinderpsychiatrie samenwerken
KOPP problematiek = kinderen van ouders met psychiatrische problemen
o Dit is een aparte groep, omdat hier alle kennis van werken met kinderen van
ouders met erstige problemen is ontstaan
o Kindreflex = stappenplan dat verplicht in de volwassenpsychiatrie zou moeten
doorlopen worden
bv vrouw van 35 wordt opgenomen in volwassenenpsychiatrie: er moet gevragd
worden of ze kinderen heeft
zo ja: dan moet er in de loop vd eerste 2 weken een gesprek
plaatsvinden over ouderschap
o Stel dat de vrouw een manische problematiek ontwikkelt durf je
af te vragen wat de impact is op de kinderen
o Vroeger: Te taboe om over te praten, hierdoor worden
kinderen als buffers gebruik
1 vd doelstellingen: is het echt een gevaarsituatie voor de kinderen?
zo ja: handel
zo nee: geef de ouders taal om zelf te beoordelen of het goed of
slecht is voor het kind dat de kinderen de ouder zo zien, of dat ze
beter ergens gaan logeren (bespreebaar maken)
4e domein: grootste overlappingsdomein: kennis en de wetenschap waar beide op gebaseerd
zijn
, men kijkt nr dezelfde mensen, nr dezelfde organen binnen die mensen (hersenen,
stress-as, de ontwikkeling, de context waarin men opgroeit)
Verschil:
o kinderpsychiatrie: vaak te maken met gebeurtenissen die een grote impact
hebben op de ontwikkeling van je karakter/persoonlijkheid in het hier en nu (bv
kindermishandeling: kinderpsychiatrie werkt daarmee wanneer het gaande is, want het
vindt plaats in de kindertijd)
o Volwassenpsychiatrie: worden geconfronteerd met dingen die in het verleden
gebeurt zijn (bv ook kindermishandeling: zij krijgen te maken met hoe mensen
verkeerde copingsmechanismen hebben gevormd)
MAAR: wat er in de hersenen gebeurt, in de psyche gebeurt... is hetzelfde voor beide
Samenvatting
peripartale Psychiatrie (parent-infant-mental-health)
KOPP (kinderen van ouders met psychiatrische problemen)
o KOAPP = kinderen van ouders met alcoholische problemen (heeft aparte tak,
omdat veel vd kennis over hoe met kinderen om te gaan die met problematische ouders
leven vandaan gekomen is)
o Kindreflex
Transitiepsychiatrie
Kennisdeling (wetenschap, methodieken, therapieën)
1.1.2. Ontwikkeling centraal
Ontwikkeling = Hersenontwikkeling
o 1e aspect van ontwikkeling: alle veranderingen die in het brein optreden en die
maken dat je niet hetzelfde kunt doen, vragen, verwachten van iemand van 5 jr
tov iemand van 17jr (andere mogelijkheden & limieten)
Nature-nurture transactionaliteit
o Hersenen: use it or lose it
Hersenen ontwikkelen, maar je moet ze gebruiken
Als er bepaalde patronen ontwikkelen op bepaalde leeftijden & je gebruikt
die, dan ga je bepaalde patronen leggen, die maken dat je gewoontes
kweekt die beschermend of niet beschermend zijn
o Gen-omgevingsinteracties
2e aspect van ontwikkeling: alle dingen die je meemaakt in je leven
Je wordt geboren met bepaalde mogelijkheden & beperkingen (baby ≠
onbeschreven blad)
Vanaf geboorte & ervoor worden dingen op je geprojecteerd & begin je
dingen mee te maken in je omgeving (meestal zelfde ouders die je genen
geven, degene die je opvoeden)
Je krijgt van bepaalde impact een dubbele dosis (bv je hebt muzikale
genen, maar groeit ook op in een omgeving waar je ouders muziek spelen)
geldt ook voor psychiatrische kenmerken (bv niet iedereen zelfde kans
om depressief te worden sommige hebben hier een kwetsbaarheid voor)
deels geërfd
o je krijgt ook geen voorbeelden van hoe het NIET moet
= gen-omgevings interacties
o Indien je er vroeg in de ontwikkeling de vinger op leggen en er vanuit het
bewustzijn een soort compensatiesysteem komt kun je de transactionalisme
(continue verergeren van genen en omgeving) tegenhouden/remmen
Ontwikkelingsdomeinen
o Psychomotorisch
, o Socio-emotioneel (copings mechanismen)
o Cognitief (redeneervermogen)
o Moreel (stadia: hoe ouder kinderen worden, hoe meer ze rekening houden met anderen
universeel, tenzij moreel compas fout afgestemd geraakt)
o Identiteit (eigen persoon met eigen ideeën waarden, automatisme, ideeën...)
Al deze ontwikkelingsdomeinen kunnen verstoord worden dr een probleem dat zich
voor doet tijdens de kindertijd
1.1.3. Waar kun je werken
Is het een goede keuze om een aparte richting te maken voor kinder- vs
volwassenenpsychiatrie?
1) Leefsituatie is op kinderleeftijd heel anders dan op jongerenleeftijd
o Kind kan geen beslissingen voor zichzelf nemen Kind is afhankelijk vd
leefcontext vh gezin, de instelling....
o Kind is schoolplichtig
o Cultuur is een jeugdcultuur anders dan waar volwassenen zich in begeven
(omgeving & gespreksstof bij jongeren is van een andere orde dan als je met
volwassenen werkt)
2) instrumentarium & methoden
o Kunt niet dezelfde vragenlijst gebruiken voor een 5-jarige, dan voor een 35-jarige
leefcontext/gesspreksstof is anders (zelf voor de verschillende kinderleeftijden
is het anders)
5-jarige kan geen 90 vragen lezen en beantwoorden + is niet slim/ervaren
genoeg
3) Therapeutische aangrijpingspunten
o Kinderen worden op een heel andere manier getest of geholpen (bv mbv spel
enzo)
o Kinderen kunnen makkelijk regels/gewoontes aanleren (als je het op een goede
manier leert, dan is het moeiteloos leren) (hoe jonger, hoe makkelijker geleerd)
o Bij volwassenen ben je minder bezig met manieren of grenzen aan te leren, die zouden al
redelijk gebijteld moeten zitten
o zelfde methoden, maar andere manier (bv psychotherapie)
4) zorgpartners
o Allemaal organisaties die hulpverlening geven specifiek voor minderjarigen
5) wettelijke bepalingen
o Beroepsgeheim, rechtspositie (wat mag die wel en niet beslissen andere rechters
voor kinderen, dan voor volwassenen) heel ander regeltjes systeem bij kinderen
dan bij volwassenen
6) zorgtrajecten
1. Inleiding
1.1. Kinder- & jongeren psychopathologie
Tot wanneer voelde je je kind? Daar valt geen leeftijd op te plakken: sommige mensen
worden snel volwassen, andere laten zich nog steeds op latere leeftijd vertruttelen.
Neurobiologisch: Het vermogen om beter en beter te worden in het vermogen om over
jezelf na te denken & je eigen gedrag te veranderen loopt door tot midden 20
o Hierdoor wordt vaker over de transitieleeftijd (jovo = jongvolwassenen t.e.m. 23j.)
gesproken Door de bril van ontwikkeling waarschuwt men dat je geen
uitspraken mag doen over het vastliggen van karakters
o tem 23jr zijn klinische beelden nog heel veranderlijk, geen klassiek beeld zoals
bij volwassenen herkenbaar is, veel symptoomoverlap tussen klinische beelden
niet mooi afgelijnd (te maken met hersenplasticiteit)
Wettelijk: studie van kennis en praktijk m.b.t. psychiatrische beelden bij 0-18 j.
o kinderpsychiatrie mag wettelijk niet iemand opnemen die meerderjarig is (tot &
met 17, tot 18)
o Volwassenpsychiatrie mogen al patiënten opnemen vanaf 15jr
Grote vraag: in welke psychiatrie zit je het liefst indien je in de transitieleeftijd zit?
jeugd psychiatrische of transitiepsychiatrie of volwassenpsychiatrie heel
actueel vraagstuk
“Kinderpsychiatrie is gezinspsychiatrie”
je kunt je niet inbeelden dat je voor een jongere gaat zorgen zonder dat de ouders ten
minste voor een stukje meegenomen worden in het proces (mee nadneken over de
problemen vd jongeren)
o Let op: beroepsgeheim geldt nog steeds!
Beroepsgeheim geldt voor jongeren die wilsbekwaam zijn (je bent in staat
de volledige consequenties van je gedrag & keuzes te overzien & wetens en willes
in het licht van deze consequenties de beslissingen voor jezelf te kunnen nemen)
12-jarige is zélden wilsbekwaam: kunnen zich dingen moeilijk voorstellen,
laat staan het willen
Zelf op 15jr is het moeilijk om echt wilsbekwaam te zijn omdat je
meestal een anti-houding hebt tov je omgeving deze anti-houding heeft
een deel de controle over je beslissingen (wat je wil is in verhouding tot
ouders, leerkrachten...)
Beroepsgeheim bestaat: er worden dingen in vertrouwen gezegd, niet
doorverteld, MAAR de jongeren mag én kan niet alles voor zichzelf
beslissen
Ouders hebben verpliching tot zorg voor hun kind + hebben rechten
om te weten wat er gaande is met hun kind ouders krijgen info,
maar dit is
o afgetoetst met de jongere (mogen je ouders dit weten?)
o het is info die in trialoog gedeeld wordt (gesprek tssn ouders,
kind & therapeut, kind zegt wat hij wil)
o je moet beroepsgeheim breken (bv indien de jongere gevaarlijke
ideeën heeft zoals zelfmoord)
1.1.1. Gedeelde domeinen met volwassenenpsychiatrie
1e groep waar er overlap is tussen de kinder en volwassenpsychiatrie
Conclusie (van hierboven): zelf op 19jr zijn de mensen in je omgeving nog zo betrokken,
dat het onvoorstelbaar is dat je een afdeling binnenstapt & dat men geen informatie
meer krijgt (wat dus wel bij een volwassenpsychiatrie gebeurt)
, o In volwassenpsychiatrie: individu heeft recht op alle info & kan zelf beslissen of
de familie binnenwandelt of niet
o In kinderpsychiatrie: ongeacht of je ruzie hebt met je ouders of niet, ze worden
sowieso betrokken
Transitieleeftijd: het idee vd kinderpsychiatrie wordt doorgetrokken (1e
doelgroep waar kinder & volwassenpsychiatie samen werken)
De jongeren van 19-20jr, die ruzie hebben met hun ouders, zitten op de
leeftijd dat er nog een grote kans is om het goed te maken
Hechtingsrupturen = breuken in de relatie tussen jongeren en ouders,
tgv dingen die gebeurt zijn in kinderleeftijd Deze dingen kun je goed
maken, omdat je een beter redeneervermogen hebt (aangezien je nu
cognitief het sterkst bent)
2e doelgroep waar er samengewerkt wordt (tssn volwassenen en kinderenpsychiatrie): de hele
jonge kindjes
Indien het kindje nog niet geboren is, maar je bent wel ongerust over de zwangere
moeder of de vader kun je de zwangerschap als risico zwangerschap benoemen
volwassenpsychiaters zullen al beginnen met de begeleiding (ook als kindje geboren is
blijven de volwassenpsychiaters verantwoordelijk)
o Peri-natale psychiatrie
Indien kindje geboren is: kindje heeft problemen (extreme huilbaby, eet slecht, slaapt
niet...) indien je denkt dat het niets fysiek is, maar eerder een spanning tussen
ouders die het heel goed willen doen, maar die veel te gespannen zijn om het kindje te
kalmeren
o Nieuwe tak: infant psychiatrie (infant mental health)
heel veel samenwerking tussen volwassenen en kinder psychiatrie
o Leeftijdsafhankelijke nosologie en classificatie
0-5j: DC 0-5
6-18-23-65-100j: DSM-5
o Kinderpsychiatrie = Gezinspsychiatrie
3e domein waar volwassenen en kinderpsychiatrie samenwerken
KOPP problematiek = kinderen van ouders met psychiatrische problemen
o Dit is een aparte groep, omdat hier alle kennis van werken met kinderen van
ouders met erstige problemen is ontstaan
o Kindreflex = stappenplan dat verplicht in de volwassenpsychiatrie zou moeten
doorlopen worden
bv vrouw van 35 wordt opgenomen in volwassenenpsychiatrie: er moet gevragd
worden of ze kinderen heeft
zo ja: dan moet er in de loop vd eerste 2 weken een gesprek
plaatsvinden over ouderschap
o Stel dat de vrouw een manische problematiek ontwikkelt durf je
af te vragen wat de impact is op de kinderen
o Vroeger: Te taboe om over te praten, hierdoor worden
kinderen als buffers gebruik
1 vd doelstellingen: is het echt een gevaarsituatie voor de kinderen?
zo ja: handel
zo nee: geef de ouders taal om zelf te beoordelen of het goed of
slecht is voor het kind dat de kinderen de ouder zo zien, of dat ze
beter ergens gaan logeren (bespreebaar maken)
4e domein: grootste overlappingsdomein: kennis en de wetenschap waar beide op gebaseerd
zijn
, men kijkt nr dezelfde mensen, nr dezelfde organen binnen die mensen (hersenen,
stress-as, de ontwikkeling, de context waarin men opgroeit)
Verschil:
o kinderpsychiatrie: vaak te maken met gebeurtenissen die een grote impact
hebben op de ontwikkeling van je karakter/persoonlijkheid in het hier en nu (bv
kindermishandeling: kinderpsychiatrie werkt daarmee wanneer het gaande is, want het
vindt plaats in de kindertijd)
o Volwassenpsychiatrie: worden geconfronteerd met dingen die in het verleden
gebeurt zijn (bv ook kindermishandeling: zij krijgen te maken met hoe mensen
verkeerde copingsmechanismen hebben gevormd)
MAAR: wat er in de hersenen gebeurt, in de psyche gebeurt... is hetzelfde voor beide
Samenvatting
peripartale Psychiatrie (parent-infant-mental-health)
KOPP (kinderen van ouders met psychiatrische problemen)
o KOAPP = kinderen van ouders met alcoholische problemen (heeft aparte tak,
omdat veel vd kennis over hoe met kinderen om te gaan die met problematische ouders
leven vandaan gekomen is)
o Kindreflex
Transitiepsychiatrie
Kennisdeling (wetenschap, methodieken, therapieën)
1.1.2. Ontwikkeling centraal
Ontwikkeling = Hersenontwikkeling
o 1e aspect van ontwikkeling: alle veranderingen die in het brein optreden en die
maken dat je niet hetzelfde kunt doen, vragen, verwachten van iemand van 5 jr
tov iemand van 17jr (andere mogelijkheden & limieten)
Nature-nurture transactionaliteit
o Hersenen: use it or lose it
Hersenen ontwikkelen, maar je moet ze gebruiken
Als er bepaalde patronen ontwikkelen op bepaalde leeftijden & je gebruikt
die, dan ga je bepaalde patronen leggen, die maken dat je gewoontes
kweekt die beschermend of niet beschermend zijn
o Gen-omgevingsinteracties
2e aspect van ontwikkeling: alle dingen die je meemaakt in je leven
Je wordt geboren met bepaalde mogelijkheden & beperkingen (baby ≠
onbeschreven blad)
Vanaf geboorte & ervoor worden dingen op je geprojecteerd & begin je
dingen mee te maken in je omgeving (meestal zelfde ouders die je genen
geven, degene die je opvoeden)
Je krijgt van bepaalde impact een dubbele dosis (bv je hebt muzikale
genen, maar groeit ook op in een omgeving waar je ouders muziek spelen)
geldt ook voor psychiatrische kenmerken (bv niet iedereen zelfde kans
om depressief te worden sommige hebben hier een kwetsbaarheid voor)
deels geërfd
o je krijgt ook geen voorbeelden van hoe het NIET moet
= gen-omgevings interacties
o Indien je er vroeg in de ontwikkeling de vinger op leggen en er vanuit het
bewustzijn een soort compensatiesysteem komt kun je de transactionalisme
(continue verergeren van genen en omgeving) tegenhouden/remmen
Ontwikkelingsdomeinen
o Psychomotorisch
, o Socio-emotioneel (copings mechanismen)
o Cognitief (redeneervermogen)
o Moreel (stadia: hoe ouder kinderen worden, hoe meer ze rekening houden met anderen
universeel, tenzij moreel compas fout afgestemd geraakt)
o Identiteit (eigen persoon met eigen ideeën waarden, automatisme, ideeën...)
Al deze ontwikkelingsdomeinen kunnen verstoord worden dr een probleem dat zich
voor doet tijdens de kindertijd
1.1.3. Waar kun je werken
Is het een goede keuze om een aparte richting te maken voor kinder- vs
volwassenenpsychiatrie?
1) Leefsituatie is op kinderleeftijd heel anders dan op jongerenleeftijd
o Kind kan geen beslissingen voor zichzelf nemen Kind is afhankelijk vd
leefcontext vh gezin, de instelling....
o Kind is schoolplichtig
o Cultuur is een jeugdcultuur anders dan waar volwassenen zich in begeven
(omgeving & gespreksstof bij jongeren is van een andere orde dan als je met
volwassenen werkt)
2) instrumentarium & methoden
o Kunt niet dezelfde vragenlijst gebruiken voor een 5-jarige, dan voor een 35-jarige
leefcontext/gesspreksstof is anders (zelf voor de verschillende kinderleeftijden
is het anders)
5-jarige kan geen 90 vragen lezen en beantwoorden + is niet slim/ervaren
genoeg
3) Therapeutische aangrijpingspunten
o Kinderen worden op een heel andere manier getest of geholpen (bv mbv spel
enzo)
o Kinderen kunnen makkelijk regels/gewoontes aanleren (als je het op een goede
manier leert, dan is het moeiteloos leren) (hoe jonger, hoe makkelijker geleerd)
o Bij volwassenen ben je minder bezig met manieren of grenzen aan te leren, die zouden al
redelijk gebijteld moeten zitten
o zelfde methoden, maar andere manier (bv psychotherapie)
4) zorgpartners
o Allemaal organisaties die hulpverlening geven specifiek voor minderjarigen
5) wettelijke bepalingen
o Beroepsgeheim, rechtspositie (wat mag die wel en niet beslissen andere rechters
voor kinderen, dan voor volwassenen) heel ander regeltjes systeem bij kinderen
dan bij volwassenen
6) zorgtrajecten
