Samenvatting endocrinologie en metabolisme
Deel 1:
Groeihormoon (GH)
Casus: jongen met gigantisme
= teveel groeihormoon in periode dat groei nog niet voltooid is (kinderjaren)
Overzicht hypofysaire hormonen
- Neurohypofyse
o ADH en oxytocine
- Adenohypofyse
o Polypeptiden als ACTH en
Beta-LPH
o Proteïnen als GH
o Glycoproteïnen als TSH ,
FSH, LH
o Proteïnen als prolactine
(oxytocine = knuffelhormoon, prolactine:
lactatievoorbereiding..)
GROEIHORMOON:
- ½ gebonden op plasmaeiwitten waaronder albumine
o Bufferend effect: reservoir v hormoon
o Stabiliserend effect: in lever w het gebonden aan eiwit = beschermend, de T1/2 w bep
door plasmaeiwitbinding (T ½ = 15-20min)
- Wateroplosbaar, bindt receptoren op plasmamembraan
- Activeert via receptor dimerisatie JAK/STAT pathway
Activeert de novo genexpressie
- Activeert PLC-IP3-Ca2+ pathway
Hypothalamo-hypofysaire as
Hypothalamus:
- Releasing hormones / factors / peptides: hypofysiotroop effect (+ of -)
o Beïnvloeden vrijstelling GH
o Bv GHRP = growth hormone releasing peptide (is zelfde als GHRH, ipv peptide =>
hormone)
o Gaat nr hypofyse die vrijstelling doet
Hypofyse:
- GH-vrijstelling door somatotrope cellen heeft direct effect op doelorganen of via somatomedines:
o Lever gaat, door GH, IGF-1 aansporen = insulin-like growth factor
(w ook gevormd in kraakbeencellen)
Heeft structuur + effecten gelijkaardig met insuline
1
, - Omdat botten groeien, moet al rest meegroeien/veranderen => ook GH nr spieren, vetweefsel,
gonaden en lymfocyten
GH effecten
Groei
Door stimulatie bot elongatie: epifysaire groei
- Stimulatie lichaamsgroei (somatische groei)
- Stimulatie lengtegroei (lineaire groei) (vnl)
Eiwit metabolisme
Anabool effect = stimulatie eiwitsynthese, vnl thv spierweefsel (moeten meegroeien met botten)
Positieve stikstof balans:
- lichaam neemt meer stikstof (via eiwitten) op dan het uitscheidt =essentieel voor weefselopbouw,
spiergroei en herstel
Koolhydraten metabolisme
Stimulatie hepatische glucose output
- glycogenolyse = afbraak glycogeen (= opslagvorm glucose) => indiv glucosemoleculen afgegeven
aan bloed
- gluconeogenese = aanmaak nieuwe glucosemoleculen, aan bloed afgegeven
anti-insuline effect thv spieren: GH blokkeert insuline effect => minder glucose opname => meer in bloed
om te gebruiken
IGF-1: stimuleert juist, dit zorgt voor finetuning => zo alles binnen perken houden
Vet metabolisme
Stimulatie lipolyse = vrije vetzuur (VVZ) mobilisatie
- VVZ afgesplitst van glycerol, die aan bloed afgegeven ook voor E
Minder vetweefsel, meer spierweefsel => stijging lean body mass
Ionenhuishouding
Stimulatie van
- Renale Na+ en K+ retentie
- Intestinale Ca2+ absorptie => bot
BMI verandering ifv leeftijd
- Groeifase: BMI stijgt door toename spiermassa (anabole effecten GH)
- BMI = indicator obesitas, enkel bij volwassene en kritisch zijn met mensen die trainen
2
,GH en IGF-1 effecten
IGF-1: anabole effecten zoals insuline
Opslag energiemoleculen + inbouw
aminozuren en vetzuren in structuurmoleculen
in spier en vetweefsel
GH: houdt glucose in bloed voor E ipv opslaan
GH effect op epifysaire groeischijf
Voor lineaire groei belangrijk
Endochondrale botvorming: binnenin kraakbeen krijg je botvorming
(anders dan intramembraneuze botvorming: heeft niets met GH te maken)
GH:
- Maturatie prochondrocyten => chondrocyten
- Secretie IGF-1 => stimuleert expansie en celdeling
- Collageen secretie
= botmatrix
Daarna apoptose gevold door osteoblast invasie Ca2+ depositie = ossificatie
Opm: ook radiale botexpansie gestimuleerd door GH en IGF-1!!
Lichaamsgroei
Afh van:
- Genetische factoren
- Extrinsieke factoren: voeding bv
- GH en IGF
- Andere hormonen
o Begin groeispurt: oestrogenen en androgenen: stimuleren amplitude en frequentie van
GH release ‘spikes’
o Einde groeispurt: oestrogenen: stop v lineaire groei tgv sluiten groeischijven
Groeicurve: lengte ifv leeftijd: knik in grafiek komt bij jongens later
GH als determinant van skeletaal seksueel dimorfisme
- Man vs vrouw: verschillen in botexpansie
o Man: grotere botdiameter
- Als men GH receptor wegdoet = GHRKO = GH receptor knockout, vallen verschillen ook weg
GH is dus belangrijke determinant
3
, Groeispurt
Lengtetoename
- Pre-adolescentie dip: net voor
groeispurt is GH amplitude en frequentie
iets lager
- Mid groei spurt = rond 7-8jaar
Stel ziekte: erna is er catch-up growth =
inhaalbeweging van groei
Niet elk orgaan groeit even snel
1 hersenen
2 lymfoide tissue
3 reproductive organs
4 lichaam en organen
Lichaamssegment verhouding = bovenste / onderste segment
- Nrml kind: 1.7
- Nrml volwassene: 0.97
- Groei ledematen is sneller dan van romp
Dwerggroei
- Hypothyroïde dwerggroei (cretinisme)
o Tekort aan schildklierhormoon
- Constitutionele dwerggroei (dwarfisme)
o Lichaamssegmenten zijn oke maar klein
Acromegalie
- Bv door tumor in hypofyse => teveel groeihormoon
- Op volwassen leeftijd
- Lengte wervels, handen, voeten neemt toe, gestalte niet
- Hirsutisme = toename haargroei
- Borstontw + melkproductie (GH lijkt op prolactine)
- Toename bloedglucose (zie effecten GH) => hyperglycemie
- Verbreding v zacht weefsel bv handen
4
Deel 1:
Groeihormoon (GH)
Casus: jongen met gigantisme
= teveel groeihormoon in periode dat groei nog niet voltooid is (kinderjaren)
Overzicht hypofysaire hormonen
- Neurohypofyse
o ADH en oxytocine
- Adenohypofyse
o Polypeptiden als ACTH en
Beta-LPH
o Proteïnen als GH
o Glycoproteïnen als TSH ,
FSH, LH
o Proteïnen als prolactine
(oxytocine = knuffelhormoon, prolactine:
lactatievoorbereiding..)
GROEIHORMOON:
- ½ gebonden op plasmaeiwitten waaronder albumine
o Bufferend effect: reservoir v hormoon
o Stabiliserend effect: in lever w het gebonden aan eiwit = beschermend, de T1/2 w bep
door plasmaeiwitbinding (T ½ = 15-20min)
- Wateroplosbaar, bindt receptoren op plasmamembraan
- Activeert via receptor dimerisatie JAK/STAT pathway
Activeert de novo genexpressie
- Activeert PLC-IP3-Ca2+ pathway
Hypothalamo-hypofysaire as
Hypothalamus:
- Releasing hormones / factors / peptides: hypofysiotroop effect (+ of -)
o Beïnvloeden vrijstelling GH
o Bv GHRP = growth hormone releasing peptide (is zelfde als GHRH, ipv peptide =>
hormone)
o Gaat nr hypofyse die vrijstelling doet
Hypofyse:
- GH-vrijstelling door somatotrope cellen heeft direct effect op doelorganen of via somatomedines:
o Lever gaat, door GH, IGF-1 aansporen = insulin-like growth factor
(w ook gevormd in kraakbeencellen)
Heeft structuur + effecten gelijkaardig met insuline
1
, - Omdat botten groeien, moet al rest meegroeien/veranderen => ook GH nr spieren, vetweefsel,
gonaden en lymfocyten
GH effecten
Groei
Door stimulatie bot elongatie: epifysaire groei
- Stimulatie lichaamsgroei (somatische groei)
- Stimulatie lengtegroei (lineaire groei) (vnl)
Eiwit metabolisme
Anabool effect = stimulatie eiwitsynthese, vnl thv spierweefsel (moeten meegroeien met botten)
Positieve stikstof balans:
- lichaam neemt meer stikstof (via eiwitten) op dan het uitscheidt =essentieel voor weefselopbouw,
spiergroei en herstel
Koolhydraten metabolisme
Stimulatie hepatische glucose output
- glycogenolyse = afbraak glycogeen (= opslagvorm glucose) => indiv glucosemoleculen afgegeven
aan bloed
- gluconeogenese = aanmaak nieuwe glucosemoleculen, aan bloed afgegeven
anti-insuline effect thv spieren: GH blokkeert insuline effect => minder glucose opname => meer in bloed
om te gebruiken
IGF-1: stimuleert juist, dit zorgt voor finetuning => zo alles binnen perken houden
Vet metabolisme
Stimulatie lipolyse = vrije vetzuur (VVZ) mobilisatie
- VVZ afgesplitst van glycerol, die aan bloed afgegeven ook voor E
Minder vetweefsel, meer spierweefsel => stijging lean body mass
Ionenhuishouding
Stimulatie van
- Renale Na+ en K+ retentie
- Intestinale Ca2+ absorptie => bot
BMI verandering ifv leeftijd
- Groeifase: BMI stijgt door toename spiermassa (anabole effecten GH)
- BMI = indicator obesitas, enkel bij volwassene en kritisch zijn met mensen die trainen
2
,GH en IGF-1 effecten
IGF-1: anabole effecten zoals insuline
Opslag energiemoleculen + inbouw
aminozuren en vetzuren in structuurmoleculen
in spier en vetweefsel
GH: houdt glucose in bloed voor E ipv opslaan
GH effect op epifysaire groeischijf
Voor lineaire groei belangrijk
Endochondrale botvorming: binnenin kraakbeen krijg je botvorming
(anders dan intramembraneuze botvorming: heeft niets met GH te maken)
GH:
- Maturatie prochondrocyten => chondrocyten
- Secretie IGF-1 => stimuleert expansie en celdeling
- Collageen secretie
= botmatrix
Daarna apoptose gevold door osteoblast invasie Ca2+ depositie = ossificatie
Opm: ook radiale botexpansie gestimuleerd door GH en IGF-1!!
Lichaamsgroei
Afh van:
- Genetische factoren
- Extrinsieke factoren: voeding bv
- GH en IGF
- Andere hormonen
o Begin groeispurt: oestrogenen en androgenen: stimuleren amplitude en frequentie van
GH release ‘spikes’
o Einde groeispurt: oestrogenen: stop v lineaire groei tgv sluiten groeischijven
Groeicurve: lengte ifv leeftijd: knik in grafiek komt bij jongens later
GH als determinant van skeletaal seksueel dimorfisme
- Man vs vrouw: verschillen in botexpansie
o Man: grotere botdiameter
- Als men GH receptor wegdoet = GHRKO = GH receptor knockout, vallen verschillen ook weg
GH is dus belangrijke determinant
3
, Groeispurt
Lengtetoename
- Pre-adolescentie dip: net voor
groeispurt is GH amplitude en frequentie
iets lager
- Mid groei spurt = rond 7-8jaar
Stel ziekte: erna is er catch-up growth =
inhaalbeweging van groei
Niet elk orgaan groeit even snel
1 hersenen
2 lymfoide tissue
3 reproductive organs
4 lichaam en organen
Lichaamssegment verhouding = bovenste / onderste segment
- Nrml kind: 1.7
- Nrml volwassene: 0.97
- Groei ledematen is sneller dan van romp
Dwerggroei
- Hypothyroïde dwerggroei (cretinisme)
o Tekort aan schildklierhormoon
- Constitutionele dwerggroei (dwarfisme)
o Lichaamssegmenten zijn oke maar klein
Acromegalie
- Bv door tumor in hypofyse => teveel groeihormoon
- Op volwassen leeftijd
- Lengte wervels, handen, voeten neemt toe, gestalte niet
- Hirsutisme = toename haargroei
- Borstontw + melkproductie (GH lijkt op prolactine)
- Toename bloedglucose (zie effecten GH) => hyperglycemie
- Verbreding v zacht weefsel bv handen
4
