DE HUMANISTISCHE EN EXISTENTIËLE
BENADERING
HOORCOLLEGE 1: INTRODUCTIE
• Wat is volgens jou verandering?
o Uit comfortzone stappen
o Acceptatie
o proces
• Wat is volgens jou psychische of mentale gezondheid?
• Wat betekent leven en menszijn?
• Wat is volgens jou een goed leven?
o 1Relaties voor veel mensen bron van zingeving
o Wat vinden mensen belangrijk op sterfbed → weinig mensen spreken dan over werk
.1 THE THIRD FORCE (DE DERDE KRACHT )
Humanistische psychologie als reactie tegen het mechanistische mensbeeld van behaviorisme en psycho-analyse
HISTORISCHE SITUERING
• Humanisme (o.a. Michel de Montaigne) – focus op beleving
o Uitvinder van het essay; schrijft over gevoelens, dood, vriendschap
• William James – emotie en bewustzijn
o Religious experiences
o In contact met phenomenologie (Husserl)
o Start van belevingsgerichte benadering
• Külpe en Bühler – holistische benadering
• VS: rank, Tast, Rogers, Maslow, Bühler, Allport, Perls
o Ontgoocheling in psychologie die enkel meetbare zaken onderzocht
CHARLOTTE BÜHLER
• Zocht antwoorden op: "Wat is het doel van het menselijk leven?"
• Werd teleurgesteld door experimentele psychologie; wilde psychologie maken tot studie van het
menselijke leven
• Pleitte voor centrale aandacht voor menselijkheid en unieke ervaring
Wat psychologie zou moeten zijn
➔ “The main question that I was interested in was, ‘what is human life about’? I thought that psychology
would give me that answer.”
Over haar ervaring als student psychologie:
➔ “I remember the sarcastic words of the psychology teacher: ‘Psychology does not tell you about life. It
just tells you about sensory reactions to stimuli and about learning’. I remember thinking or murmuring:
Well, if it’s not, I will make it a study of human life”.
Over de onvrede binnen de psychologie van haar tijd;
➔ “We were a few thinly spread individuals who were restive about the prevailing trends in psychology,
which were mainly experimental-structural and behavioristic or psychoanalytic. Some of us felt that these
directions did not lead to an adequate understanding of the human being’s unique humanness.”
Over de opdracht van de psychologie
➔ “With psychology we should be able to find out how to live life, what we are living for, and how to relate
to other persons in life.
1
,KERNOPVATTINGEN VAN DE HUMANISTISCHE PSYCHOLOGIE
• Reactie op behaviorisme & psychoanalyse
• Theorieën kunnen nooit een individu volledig vatten
• De “gemiddelde mens” bestaat niet
• Mensen en hun omgeving veranderen constant
• Parafraseren in therapie: beleving evolueert voortdurend
• Angst kan gezond zijn → het gaat om de omgang met angst
TYPISCHE ONDERZOEKSTHEMA’S & AANDACHTSPUNTEN
Belichaming • Lichaam staat centraal
• Rechtstreeks werken met emoties om denkpatronen te veranderen
• Lichaam geeft nieuwe informatie → felt sense
o Betekenisvolle lichamelijke gewaarwordingen (bv: druk op borst)
Beleving Fenomenologisch
Vertrekken vanuit de ervaring van de cliënt
Betekenis en • Levensdoelen
existentiële • Zinervaring
thema’s • Talent en mogelijkheden naast klachten
o Mens = meer dan zijn klacht
o Let op uitzonderingen (bv: niet 24/7 angstig)
Groei, zelf- • Doel: potentieel realiseren
actualisatie en zelf- • Innerlijke dialoog: interne criticus bevat vaak bezorgdheid
integratie
Relationeel en • Relatie met jezelf, lichaam, anderen, overleden personen
authentiek • Therapeutische relatie = belangrijke veranderfactor
therapeutisch • Presence, echtheid, empathie
contact
Niet-weten, • Niet-weten = fundamentele therapeutische houding
intuïtie, • We kennen de cliënt niet volledig
spiritualiteit • Intuïtie mag, mits checken
Mede- • Alles moet bespreekbaar zijn in therapie
menselijkheid en • Geen taboe
uniciteit • Humanistische psychologie = zorg voor de mens als mens
INVLOED OP ANDERE STROMINGEN
• Positieve psychologie
• ZDT
• Terror management Theory
• Geweldloze communicatie
• Seligman en Csikszentmihalyi
o “Psychologie gaat niet alleen over problemen, maar ook over kracht, groei en deugden.”
1.2 MASLOW EN KAUFMAN: EEN VOORBEELD
ABRAHAM MASLOW
• grondlegger van de humanistische psychologie
• Vroeg zich af: wat is nu eigenlijk psychische gezondheid? Wat heeft iemand nodig om zich helemaal te ontplooien?
• Doorbrak daarmee toenmalige taboes door zich te interesseren in positief menselijke kenmerken
• Vond op zijn vraag geen antwoorden in de toenmalige psychoanalyse of ‘academische psychologie
• Studie van ‘succesvolle mensen’ of situaties waarin we voorbij onszelf groeien (peak experiences)
o Wat zijn hun kenmerken
o Wat hebben wij nodig om onszelf helemaal te ontplooien?
2
, o Peak experiences: momenten waarbij ge uzelf overstijgt of situaties die uzelf overstijgen (bv: berg
opgeklommen en heb het gehaald, diploma halen, …)
o → Wat beleven mensen op deze momenten? → kunnen we mensen helpen om meer van deze momenten te
ervaren?
Theorie: we hebben als mens zowel de behoefte aan veiligheid (deficiency needs D-needs) als aan groei (Being; B-needs)
➔ 5 basisbehoeftes (géén piramide)
o D: fysiologische behoeftes (water, voedsel, warmte)
o D: veiligheid (bio-psychosociale veiligheid, stabiliteit, …)
o D: belonging – liefde
o D: Zelf-waardering
o B: Zelf-actualisatie
INSECURITY CYCLE
Gebrek aan veiligheid → leven gebaseerd op angst, tekort, criminaliteit, relationele problemen
Mensen zijn niet “slecht”, maar ervaringen vormen hun levensrichting
NOOD AAN GROEI EN ZELF-TRANSCENDENTIE
• Betekenisvol leven
• “iemand willen zijn”
• Iets willen bijdragen
• Niet kunnen groeien → eveneens lijden
• Drugs als emotieregulatie; afkicken leidt tot confrontatie met emoties
KAUFMAN
• Een geactualiseerde versie door Scott Barry Kaufman (2020)
gebaseerd op:
o Humanistisch mensbeeld en het hele oeuvre van Maslow
(ook onuitgegeven werk)
o Afgestemd op hedendaags psychologisch onderzoek
o Nieuwe metafoor, zonder hiërarchie, maar wel meer proces-
georiënteerd
Je hebt zowel schip (veiligheid) als zeil (groei) nodig
Schip = security
• Safety
• Connection
• Self-esteem
Zeil = growth
• Exploration
• Love
• Purpose
Zee = existentiële gegevenheden (yalom)
• Dood, eindigheid
• Vrijheid en verantwoordelijkheid
• Isolatie en verbondenheid
• Zinloosheid en zingeving
Transcendentie
• Bewustzijn dat je deel uitmaakt van iets groters
• Peak experiences en dalervaringen
Casus Anna
3
, • 50 jaar, borderline + antisociaal gediagnosticeerd
• Zeer traumatische jeugd: poging tot doden bij geboorte, mishandeling
• Geen veiligheid, geen connectie, geen echte eigenwaarde
• Ging betekenis vinden door beeldjes te maken & opbrengst te schenken
o Verhoogde self-esteem
o Doelgerichtheid
o Verbinding
• Door transcendente motivatie kon ze betekenis vinden
HET HUMANISTISCH EXISTENTIEEL MENSBEELD
GEMEENSCHAPPELIJKE KENMERKEN
Holisme en anti- • Focus op volledige persoon
reductionisme • Mens is meer dan som van delen
• Zelfbeeld, zelfwaardering, zoektocht naar Zelf
• Rank: “Man is born beyond psychology and he dies beyond it”
Anti-determinisme • Mens is niet volledig bepaald door biologie, leerprocessen of verleden
• Vrije wil → verandering mogelijk
• Elke therapie is uniek
Belichaming en • Lived experience centraal
beleving • Niet rationeel-cognitief, maar fenomenologisch
IMPLICATIES VOOR THERAPIE
Focus: de volledige persoon • Niet alleen klacht/ symptoom
• Klacht begrijpen in context van levensverhaal én beleving
• Pijn, lijden en groei verweven
Transdiagnostisch en • Aandacht voor
procesgericht o Emotieregulatie
o Verwerking van beleving
o Zelfbeeld
o Keuzes en existentiële thema’s
Experiëntieel en • Gevoelens, emoties, felt sense
lichaamsgericht • Hier-en-nu beleving
• Methodes: experiëntiële en lichaamsgerichte interventies
Relatie als therapie • I-Thou ontmoeting
• Veiligheid om te exploreren
• Therapeutische relatie = corrigerende ervaring
Therapie als proces • Gekristalliseerd levensproces
• Existentiële thema’s bepalen de onderlaag
• Verandering gebeurt binnen het proces zelf
SAMENVATTING DOEL VAN HUMANISTISCHE E -N EXISTENTIËLE THERAPIE
Doel: cliënten helpen zichzelf, anderen en het leven authentieker, opener, directer en betekenisvoller tegemoet te treden.
Methoden
• Empathische, echte, accepterende relatie
• Experiëntiële verkenning van betekenis
• Cliënten helpen hun bestaan voluit aan te gaan binnen mogelijkheden & grenzen
MENSBEELD (SAMENVATTING)
• Mensen zijn belichaamd en beleven hun leven op unieke wijze
• Mensen zijn relationele wezens
• Mensen streven naar veiligheid én groei
• Zelfactualisatie & zelftranscendentie zijn natuurlijke drijfveren
4
BENADERING
HOORCOLLEGE 1: INTRODUCTIE
• Wat is volgens jou verandering?
o Uit comfortzone stappen
o Acceptatie
o proces
• Wat is volgens jou psychische of mentale gezondheid?
• Wat betekent leven en menszijn?
• Wat is volgens jou een goed leven?
o 1Relaties voor veel mensen bron van zingeving
o Wat vinden mensen belangrijk op sterfbed → weinig mensen spreken dan over werk
.1 THE THIRD FORCE (DE DERDE KRACHT )
Humanistische psychologie als reactie tegen het mechanistische mensbeeld van behaviorisme en psycho-analyse
HISTORISCHE SITUERING
• Humanisme (o.a. Michel de Montaigne) – focus op beleving
o Uitvinder van het essay; schrijft over gevoelens, dood, vriendschap
• William James – emotie en bewustzijn
o Religious experiences
o In contact met phenomenologie (Husserl)
o Start van belevingsgerichte benadering
• Külpe en Bühler – holistische benadering
• VS: rank, Tast, Rogers, Maslow, Bühler, Allport, Perls
o Ontgoocheling in psychologie die enkel meetbare zaken onderzocht
CHARLOTTE BÜHLER
• Zocht antwoorden op: "Wat is het doel van het menselijk leven?"
• Werd teleurgesteld door experimentele psychologie; wilde psychologie maken tot studie van het
menselijke leven
• Pleitte voor centrale aandacht voor menselijkheid en unieke ervaring
Wat psychologie zou moeten zijn
➔ “The main question that I was interested in was, ‘what is human life about’? I thought that psychology
would give me that answer.”
Over haar ervaring als student psychologie:
➔ “I remember the sarcastic words of the psychology teacher: ‘Psychology does not tell you about life. It
just tells you about sensory reactions to stimuli and about learning’. I remember thinking or murmuring:
Well, if it’s not, I will make it a study of human life”.
Over de onvrede binnen de psychologie van haar tijd;
➔ “We were a few thinly spread individuals who were restive about the prevailing trends in psychology,
which were mainly experimental-structural and behavioristic or psychoanalytic. Some of us felt that these
directions did not lead to an adequate understanding of the human being’s unique humanness.”
Over de opdracht van de psychologie
➔ “With psychology we should be able to find out how to live life, what we are living for, and how to relate
to other persons in life.
1
,KERNOPVATTINGEN VAN DE HUMANISTISCHE PSYCHOLOGIE
• Reactie op behaviorisme & psychoanalyse
• Theorieën kunnen nooit een individu volledig vatten
• De “gemiddelde mens” bestaat niet
• Mensen en hun omgeving veranderen constant
• Parafraseren in therapie: beleving evolueert voortdurend
• Angst kan gezond zijn → het gaat om de omgang met angst
TYPISCHE ONDERZOEKSTHEMA’S & AANDACHTSPUNTEN
Belichaming • Lichaam staat centraal
• Rechtstreeks werken met emoties om denkpatronen te veranderen
• Lichaam geeft nieuwe informatie → felt sense
o Betekenisvolle lichamelijke gewaarwordingen (bv: druk op borst)
Beleving Fenomenologisch
Vertrekken vanuit de ervaring van de cliënt
Betekenis en • Levensdoelen
existentiële • Zinervaring
thema’s • Talent en mogelijkheden naast klachten
o Mens = meer dan zijn klacht
o Let op uitzonderingen (bv: niet 24/7 angstig)
Groei, zelf- • Doel: potentieel realiseren
actualisatie en zelf- • Innerlijke dialoog: interne criticus bevat vaak bezorgdheid
integratie
Relationeel en • Relatie met jezelf, lichaam, anderen, overleden personen
authentiek • Therapeutische relatie = belangrijke veranderfactor
therapeutisch • Presence, echtheid, empathie
contact
Niet-weten, • Niet-weten = fundamentele therapeutische houding
intuïtie, • We kennen de cliënt niet volledig
spiritualiteit • Intuïtie mag, mits checken
Mede- • Alles moet bespreekbaar zijn in therapie
menselijkheid en • Geen taboe
uniciteit • Humanistische psychologie = zorg voor de mens als mens
INVLOED OP ANDERE STROMINGEN
• Positieve psychologie
• ZDT
• Terror management Theory
• Geweldloze communicatie
• Seligman en Csikszentmihalyi
o “Psychologie gaat niet alleen over problemen, maar ook over kracht, groei en deugden.”
1.2 MASLOW EN KAUFMAN: EEN VOORBEELD
ABRAHAM MASLOW
• grondlegger van de humanistische psychologie
• Vroeg zich af: wat is nu eigenlijk psychische gezondheid? Wat heeft iemand nodig om zich helemaal te ontplooien?
• Doorbrak daarmee toenmalige taboes door zich te interesseren in positief menselijke kenmerken
• Vond op zijn vraag geen antwoorden in de toenmalige psychoanalyse of ‘academische psychologie
• Studie van ‘succesvolle mensen’ of situaties waarin we voorbij onszelf groeien (peak experiences)
o Wat zijn hun kenmerken
o Wat hebben wij nodig om onszelf helemaal te ontplooien?
2
, o Peak experiences: momenten waarbij ge uzelf overstijgt of situaties die uzelf overstijgen (bv: berg
opgeklommen en heb het gehaald, diploma halen, …)
o → Wat beleven mensen op deze momenten? → kunnen we mensen helpen om meer van deze momenten te
ervaren?
Theorie: we hebben als mens zowel de behoefte aan veiligheid (deficiency needs D-needs) als aan groei (Being; B-needs)
➔ 5 basisbehoeftes (géén piramide)
o D: fysiologische behoeftes (water, voedsel, warmte)
o D: veiligheid (bio-psychosociale veiligheid, stabiliteit, …)
o D: belonging – liefde
o D: Zelf-waardering
o B: Zelf-actualisatie
INSECURITY CYCLE
Gebrek aan veiligheid → leven gebaseerd op angst, tekort, criminaliteit, relationele problemen
Mensen zijn niet “slecht”, maar ervaringen vormen hun levensrichting
NOOD AAN GROEI EN ZELF-TRANSCENDENTIE
• Betekenisvol leven
• “iemand willen zijn”
• Iets willen bijdragen
• Niet kunnen groeien → eveneens lijden
• Drugs als emotieregulatie; afkicken leidt tot confrontatie met emoties
KAUFMAN
• Een geactualiseerde versie door Scott Barry Kaufman (2020)
gebaseerd op:
o Humanistisch mensbeeld en het hele oeuvre van Maslow
(ook onuitgegeven werk)
o Afgestemd op hedendaags psychologisch onderzoek
o Nieuwe metafoor, zonder hiërarchie, maar wel meer proces-
georiënteerd
Je hebt zowel schip (veiligheid) als zeil (groei) nodig
Schip = security
• Safety
• Connection
• Self-esteem
Zeil = growth
• Exploration
• Love
• Purpose
Zee = existentiële gegevenheden (yalom)
• Dood, eindigheid
• Vrijheid en verantwoordelijkheid
• Isolatie en verbondenheid
• Zinloosheid en zingeving
Transcendentie
• Bewustzijn dat je deel uitmaakt van iets groters
• Peak experiences en dalervaringen
Casus Anna
3
, • 50 jaar, borderline + antisociaal gediagnosticeerd
• Zeer traumatische jeugd: poging tot doden bij geboorte, mishandeling
• Geen veiligheid, geen connectie, geen echte eigenwaarde
• Ging betekenis vinden door beeldjes te maken & opbrengst te schenken
o Verhoogde self-esteem
o Doelgerichtheid
o Verbinding
• Door transcendente motivatie kon ze betekenis vinden
HET HUMANISTISCH EXISTENTIEEL MENSBEELD
GEMEENSCHAPPELIJKE KENMERKEN
Holisme en anti- • Focus op volledige persoon
reductionisme • Mens is meer dan som van delen
• Zelfbeeld, zelfwaardering, zoektocht naar Zelf
• Rank: “Man is born beyond psychology and he dies beyond it”
Anti-determinisme • Mens is niet volledig bepaald door biologie, leerprocessen of verleden
• Vrije wil → verandering mogelijk
• Elke therapie is uniek
Belichaming en • Lived experience centraal
beleving • Niet rationeel-cognitief, maar fenomenologisch
IMPLICATIES VOOR THERAPIE
Focus: de volledige persoon • Niet alleen klacht/ symptoom
• Klacht begrijpen in context van levensverhaal én beleving
• Pijn, lijden en groei verweven
Transdiagnostisch en • Aandacht voor
procesgericht o Emotieregulatie
o Verwerking van beleving
o Zelfbeeld
o Keuzes en existentiële thema’s
Experiëntieel en • Gevoelens, emoties, felt sense
lichaamsgericht • Hier-en-nu beleving
• Methodes: experiëntiële en lichaamsgerichte interventies
Relatie als therapie • I-Thou ontmoeting
• Veiligheid om te exploreren
• Therapeutische relatie = corrigerende ervaring
Therapie als proces • Gekristalliseerd levensproces
• Existentiële thema’s bepalen de onderlaag
• Verandering gebeurt binnen het proces zelf
SAMENVATTING DOEL VAN HUMANISTISCHE E -N EXISTENTIËLE THERAPIE
Doel: cliënten helpen zichzelf, anderen en het leven authentieker, opener, directer en betekenisvoller tegemoet te treden.
Methoden
• Empathische, echte, accepterende relatie
• Experiëntiële verkenning van betekenis
• Cliënten helpen hun bestaan voluit aan te gaan binnen mogelijkheden & grenzen
MENSBEELD (SAMENVATTING)
• Mensen zijn belichaamd en beleven hun leven op unieke wijze
• Mensen zijn relationele wezens
• Mensen streven naar veiligheid én groei
• Zelfactualisatie & zelftranscendentie zijn natuurlijke drijfveren
4
