Samenvatting - Onderzoeksvaardigheden

ONDERZOEKSVAARDIGHEDEN
H1: BASISBEGRIPPEN

1.1. WETENSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERZOEK

Onderzoek: doelgericht proces waarbij men op systematische manier o.b.v. een
onderzoeksontwerp, data verzamelt en analyseert, om op betrouwbare en valide wijze
onderzoeksvragen te beantwoorden die deel uitmaken van een probleemstelling

 Doelgericht:
o Onderzoeksvragen over bepaald onderwerp beantwoorden
o Onderwerp afbakenen door probleemstelling op te stellen
o Systematisch te werk gaan
o Vooraf vastleggen van onderzoeksontwerp
o Daarna dataverzameling- en analyse
o Nastreven 2 kwaliteitscriteria: validiteit & betrouwbaarheid



 Na rapportage
terugkoppeling naar
probleemstelling:
antwoord geven op
onderzoeksvraag o.b.v.
rapportage
 Na rapportage kan blijken
dat er nieuwe
probleemstellingen
gevormd zijn:
vervolgonderzoek of
inspiratie voor anderen
 Rapportage is ook
literatuurstudie van
voorafgaande studies
= Cyclisch proces




1.2. SOORTEN ONDERZOEK


1.2.1 VERSCHILLENDE DOELEN: FUNDAMENTEEL EN PRAKTIJKGERICHT
ONDERZOEK

Kunnen over hetzelfde thema gaan, maar wat zal men achteraf met onderzoeksresultaten
doen?


1

, 1. Fundamenteel / theoriegericht onderzoek
 Kennis over bepaald thema vermeerderen
 Algemeen geldende kennis ontwikkelen (theoretische relevantie)
 Resultaten gepubliceerd in wetenschappelijk congres, vaktijdschrift,…
o Opdrachtgevers: universiteiten of andere onderzoeksinstellingen

Bv. Een onderzoeker wil verklaringen voor depressie bij schoolgaande jongeren
onderzoeken, omdat hij meer over het fenomeen depressie bij jongeren te weten wil
komen + kennis wil toevoegen aan bestaande wetenschappelijke kennis

2. Praktijkgericht / toegepast onderzoek
 Adviezen formulieren OF thema’s onderzoeken van zaken die zich in een
specifieke praktijkcontext voordoen
 Soms onderzoeker zelfs betrokken bij ontwerp, uitvoering, evaluatie en
bijsturing (= actie-onderzoek)
o Opdrachtgevers: organisaties, bedrijven of federale, regionale en
lokale overheden

Bv. Een directeur van een school waar er frequente problemen zijn met pestgedrag een
onderzoeker vragen om er een onderzoek over uit te voeren dat moet leiden tot concrete
tips om het probleem aan te pakken

Beiden onderzoeken gebeuren via wetenschappelijke aanpak (systematisch
stappenplan + transparante manier van werken)


1.2.2. VERSCHILLENDE GRONDVORMEN: KWANTITATIEF EN KWALITATIEF
ONDERZOEK

Wat zijn grote verschillen?

1. Kwantitatief onderzoek: werkt o.b.v. cijfers (aantallen, %’en, gemiddelde,…)
 Onderwerp in breedte onderzoeken: informatie over onderwerp
verzamelen, zonder diep op in te gaan
o Via enquêtes, experimenten, kwantitatieve vormen van observaties
 Ideeën, attitudes, gedragingen van bevraagde beschrijven, hoe ze
onderling samenhangen en verband houden met andere kenmerken
 Verkregen informatie omgezet in cijfermateriaal + verwerking via
statistische analyse
o Steekproeven voldoende groot + representatief

2. Kwalitatief onderzoek: werkt o.b.v. taal (vanuit taal/perspectief, van bevraagde,
zaken in kaart brengen)
 Onderwerp in diepte onderzocht: opzoek naar belevingen van mensen en
betekenissen die ze voor hen hebben
o Via interviews, focusgroepen, observaties (lichaamstaal)
 Levert spreektaal op OF lichaamstaal
 Inhoudsanalyse uitvoeren
o Steekproef kleiner

Welke grondvorm is te verkiezen?

 Beide grondvormen = gelijkwaardige vormen
 Complementair: kwantitatief luik + kwalitatief luik, ze vullen elkaar aan


2

,1.2.3. VERSCHILLENDE TIJDSPERSPECTIEVEN

CROSS-SECTIONEEL VS. LONGITUDINAAL

1. Cross-sectioneel
 Mensen worden éénmalig, op bepaald tijdstip onderzocht
o Bv. Onderzoeker neemt vandaag enquête over pestgedrag af in
bepaalde klas
2. Longitudinaal
 Loopt langer doorheen tijd, meerdere onderzoeksmomenten
o Bv. Onderzoeker zal een schooljaar lang, om twee maanden, een
enquête over pestgedrag afnamen, al dan niet bij dezelfde
doelgroep

TRENDONDERZOEK VS. PANELONDERZOEK (BINNEN LONGITUDINAAL
ONDERZOEK)

1. Trendonderzoek
 Onderzoek regelmatige tijdstippen, niet steeds bij dezelfde doelgroep
o Bv. Minister laat jaarlijks onderzoek naar pestgedrag bij 2000
jongeren uitvoeren. Dit zijn telkens 2000 andere jongeren, o.b.v.
toeval geselecteerd. Bedoeling om trends te onderzoeken. Minister
wil weten of er veranderingen in pestgedrag zijn doorheen jaren.
o Bv. Verkiezingspeilingen
2. Panelonderzoek
 Onderzoek regelmatige tijdstippen, bij dezelfde doelgroep
o Bv. Onderzoeker die een schooljaar lang, om twee maanden een
enquête over pestgedrag aflegt, telkens in dezelfde klas
 Veranderingen binnen groep willen vaststellen

RETROSPECTIEF ONDERZOEK VS. PROSPECTIEF ONDERZOEK

1. Retrospectief
 Kijkt terug in tijd
 Ideeën + attitudes/gedragingen in heden verbinden met gebeurtenissen uit
verleden van respondenten
o Bv. Onderzoeker peilt 100 volwassenen naar zelfwaardering. Vraagt
ook of ze in hun kindertijd werden gepest op school. Gaat na of
respondenten die werden gepest een lagere zelfwaardering hebben
dan anderen
2. Prospectief
 Kijkt vooruit in tijd
 Meerdere onderzoeken op verschillende tijdstippen (panelonderzoek)
 Resultaten verschillende onderzoeken verbinden
o Bv. Onderzoeker ondervraagt 200 jongeren over pesten. Tien jaar
later ondervraagt hij intussen volwassen groep geworden groep
opnieuw, en peilt naar hun zelfwaardering. Gaat na of respondenten
10 jaar geleden aangaven dat ze werden gepest, op dit moment een
lagere zelfwaardering hebben.


3

, 1.3. EISEN AAN (WETENSCHAPPELIJK) VERANTWOORD ONDERZOEK


1.3.1. WETENSCHAPPELIJKE EISEN

EMPIRISCH

 Gericht op zintuigelijk waarneembare onderwerpen in WKH
o Bv. ‘God bestaat’, kan niet op wetenschappelijke manier onderzocht
worden, wel mening van mensen daarover  Kunnen we wel waarnemen
door er met hen over te praten of te observeren
 Sommige studies gaan na of veronderstellingen in WKH kloppen
o Formuleren hypothese (= veronderstellingen / verwachtingen)
o Nagaan of hypothese in realiteit kloppen
o Hypothese moet falsifieerbaar of weerlegbaar zijn
 Hypothese moet kunnen worden bevestigd of weerlegd

Bv. We kunnen in onderzoek naar agressie bij kinderen veronderstellen dat jongens
agressiever zijn dan meisjes

Bv. In onderzoek naar agressie bij kinderen besluiten dat jongens niet agressiever zijn
dan meisjes, de hypothese is weerlegd

ONAFHANKELIJK EN OBJECTIEF

 Onderzoek moet onafhankelijk zijn, zowel van opdrachtgever als van
onderzoeker
 Onafhankelijkheid van de onderzoeker
o Moet afstand houden van onderzoeksonderwerp + mening zo min mogelijk
een rol laten spelen
o Actie-onderzoek moet objectief gebeuren: onderzoekers mogen resultaten
niet sturen
 Mogen wel o.b.v. resultaten eigen visie weergeven + acties
opzetten

BETROUWBAARHEID

 Betrouwbaarheid verwijst naar exactheid van onderzoek
o Onderzoek betrouwbaar als herhaaldelijke uitvoering telkens dezelfde
resultaten opleveren
 Resultaten moeten betrouwbaar, exact en onafhankelijk zijn van toeval
o Exactheid van onderzoek in gevaar door toevalsfouten
 Respondenten maken toevallige fouten bij invullen van vragenlijst
 Onderzoeker maakt toevallige fouten bij interpretatie van resultaten
= Onderzoeker moet nauwkeurig te werk gaan

GELDIGHEID OF VALIDITEIT




4