Micro economie
1
,Inhoudsopgave
1. Enkele algemene opmerkingen .........................................................................................6
1.1. De gemengde economie ...........................................................................................6
1.2. Twee belangrijke tekortkomingen .............................................................................7
1.3. Waarom is micro-economie handig? ........................................................................9
2. Vraag- en aanbodanalyse ............................................................................................... 10
2.1. Een kort overzicht: vraag, aanbod, evenwicht, elasticiteit ........................................ 11
2.1.1. Vraag- en aanbod ........................................................................................... 11
2.1.2. Elasticiteit...................................................................................................... 12
2.2. Ruwe berekeningen................................................................................................ 17
2.2.1. Uitleg over de methodologie voor lineaire vraag en aanbod .............................. 18
2.2.2. Voorbeeld: OPEC-beperkingen van het aanbod op de oliemarkt ....................... 18
2.3. Het identificatieprobleem ...................................................................................... 20
2.4. Het effect van vraag- en aanbodschokken op het marktevenwicht: vergelijkende
statica 21
2.5. Meerdere markten: algemeen evenwicht ................................................................ 24
3. Consumentenvoorkeuren en het concept van nut ........................................................... 26
3.1. Voorkeuren en nut: een kort overzicht ..................................................................... 27
3.1.1. Voorkeuren .................................................................................................... 27
3.1.2. Belangrijkste aannames ................................................................................. 27
3.1.3. Nut ................................................................................................................ 32
3.2. Quasi-lineair nut .................................................................................................... 36
3.3. Kritiek op de aanname van ‘egoïstisch’ gedrag: voorkeuren die rekening houden met
anderen ............................................................................................................................. 37
4. Consumentenkeuze ....................................................................................................... 39
4.1. Consumentenkeuze: een kort overzicht .................................................................. 39
4.1.1. Budgetrechte en -beperking ............................................................................ 39
4.1.2. Consumentenkeuze ....................................................................................... 41
4.2. Eenvoudige toepassingen van consumentenkeuze .................................................. 44
4.2.1. Inkomensaanvullingen versus vouchers .......................................................... 44
4.2.2. Jaarlijkse kosten en eenheidsprijzen: lid worden van een club .......................... 46
4.2.3. Mobiele telefoonabonnementen ..................................................................... 47
4.3. Een toepassing op intertemporele keuze: lenen en uitlenen ..................................... 47
4.3.1. Notatie .......................................................................................................... 48
4.4. Uitbreidingen ......................................................................................................... 50
4.4.1. Dualiteit ......................................................................................................... 50
2
, 4.4.2. Theorie van geopenbaarde voorkeur ............................................................... 51
4.5. Beperkte rationaliteit.............................................................................................. 53
4.5.1. Definitie van beperkte rationaliteit .................................................................. 53
4.5.2. Psychologie van beperkte rationaliteit ............................................................. 53
4.5.3. Implicaties van beperkte rationaliteit: gedrag beïnvloeden (Tversky-Kahneman)
53
5. De theorie van de vraag .................................................................................................. 56
5.1. Individuele vraagfuncties: een kort overzicht ........................................................... 56
5.2. Inkomens- en substitutie-effecten .......................................................................... 59
5.3. Consumentensurplus ............................................................................................ 64
5.4. Totale vraag en netwerkeffecten ............................................................................. 67
5.5. Consumentenvraag en arbeidsaanbod ................................................................... 69
5.6. De karakteristiekenbenadering van de consumentenvraag ...................................... 73
6. Input- en productiefuncties ............................................................................................ 78
6.1. Productiefuncties .................................................................................................. 78
6.1.1. Productiefunctie met één input: 𝑄=𝑓(𝐿) ........................................................... 79
6.1.2. Productiefunctie met twee inputs: 𝑄=𝑓(𝐿,𝐾) .................................................... 81
6.2. Inputsubstitutie en isoquanten ............................................................................... 82
6.2.1. MARGINALE TECHNISCHE SUBSITUTIEVOET (MRTS/MTSV) ............................. 83
6.2.2. Inputsubstitutie.............................................................................................. 84
6.2.3. Substitutie-elasticiteit .................................................................................... 86
6.3. Schaalvoordelen .................................................................................................... 89
6.4. Technologische vooruitgang ................................................................................... 91
7. Kosten en kostenminimalisatie ....................................................................................... 93
7.1. Definitie van kosten en winst .................................................................................. 93
7.2. Kostenminimalisatie .............................................................................................. 97
7.3. Inputvraagfuncties ............................................................................................... 100
7.3.1. Veranderingen in output ............................................................................... 100
7.3.2. Veranderingen in inputprijzen ....................................................................... 101
7.3.3. Arbeidsvraag curve ....................................................................................... 103
7.4. Kostenminimalisatie op korte termijn ................................................................... 105
8. Kostencurves ............................................................................................................... 107
8.1. Kostencurves ....................................................................................................... 107
8.2. Schaalvoordelen .................................................................................................. 111
8.3. Kosten op korte en lange termijn ........................................................................... 115
8.4. Kostenfuncties: theorie ........................................................................................ 120
3
, 8.4.1. Shephard’s Lemma !! ................................................................................... 120
8.4.2. Duality ......................................................................................................... 122
8.5. Kostenfuncties: schatting ..................................................................................... 122
8.6. Uitbreidingen ....................................................................................................... 123
8.6.1. Meerdere outputs en schaalvoordelen .......................................................... 123
8.6.2. Leer-en volume-effecten .............................................................................. 126
9. Perfecte competitieve markt ......................................................................................... 130
9.1. Winstmaximalisatie door concurrerende bedrijven ............................................... 132
9.2. Kortetermijnevenwicht ......................................................................................... 134
9.3. Langetermijnevenwicht ........................................................................................ 138
10. Competitieve markten: toepassingen van overheidsinterventie ................................. 144
10.1. Indirecte belastingen en subsidies ........................................................................ 145
10.2. Prijsplafonds en -bodems (Max en Min-prijzen) ..................................................... 150
10.3. Quota .................................................................................................................. 150
11. Monopolie en monopsonie ....................................................................................... 154
11.1. Toetredingsdrempels ........................................................................................... 154
11.2. Winstmaximalisatie door monopolisten ................................................................ 154
11.3. Prijsbepaling met omgekeerde elasticiteit ............................................................. 161
11.3.1. Inverse Elasticity Pricing Rule (IEPR).............................................................. 161
11.3.2. Marktmacht: Lerner-index ............................................................................ 162
11.4. Prijsbepaling in de praktijk: Mark-up-prijzen .......................................................... 166
11.5. Monopolie met meerdere vestigingen ................................................................... 166
11.6. De welvaartskosten van een monopolie ................................................................ 169
11.7. Monopsonie......................................................................................................... 171
12. Surplussen vastleggen ............................................................................................. 174
12.1. Prijsdiscriminatie ................................................................................................. 175
12.1.1. Eerste graad: het maximale bedrag vragen dat klanten bereid zijn te betalen .. 176
12.1.2. Tweede graad: kwantumkortingen ................................................................ 177
12.1.3. Derde graad: verschillende prijzen voor verschillende groepen consumenten 185
12.2. Koppelverkoop en bundeling ................................................................................ 189
12.3. Reclame .............................................................................................................. 191
13. Marktstructuren en competitie ................................................................................. 194
13.1. Inleiding: Marktstructuren .................................................................................... 194
13.2. Oligopolie met homogene producten .................................................................... 196
13.2.1. Het Cournot model ....................................................................................... 196
13.2.2. Het Bertrand model ...................................................................................... 200
4
1
,Inhoudsopgave
1. Enkele algemene opmerkingen .........................................................................................6
1.1. De gemengde economie ...........................................................................................6
1.2. Twee belangrijke tekortkomingen .............................................................................7
1.3. Waarom is micro-economie handig? ........................................................................9
2. Vraag- en aanbodanalyse ............................................................................................... 10
2.1. Een kort overzicht: vraag, aanbod, evenwicht, elasticiteit ........................................ 11
2.1.1. Vraag- en aanbod ........................................................................................... 11
2.1.2. Elasticiteit...................................................................................................... 12
2.2. Ruwe berekeningen................................................................................................ 17
2.2.1. Uitleg over de methodologie voor lineaire vraag en aanbod .............................. 18
2.2.2. Voorbeeld: OPEC-beperkingen van het aanbod op de oliemarkt ....................... 18
2.3. Het identificatieprobleem ...................................................................................... 20
2.4. Het effect van vraag- en aanbodschokken op het marktevenwicht: vergelijkende
statica 21
2.5. Meerdere markten: algemeen evenwicht ................................................................ 24
3. Consumentenvoorkeuren en het concept van nut ........................................................... 26
3.1. Voorkeuren en nut: een kort overzicht ..................................................................... 27
3.1.1. Voorkeuren .................................................................................................... 27
3.1.2. Belangrijkste aannames ................................................................................. 27
3.1.3. Nut ................................................................................................................ 32
3.2. Quasi-lineair nut .................................................................................................... 36
3.3. Kritiek op de aanname van ‘egoïstisch’ gedrag: voorkeuren die rekening houden met
anderen ............................................................................................................................. 37
4. Consumentenkeuze ....................................................................................................... 39
4.1. Consumentenkeuze: een kort overzicht .................................................................. 39
4.1.1. Budgetrechte en -beperking ............................................................................ 39
4.1.2. Consumentenkeuze ....................................................................................... 41
4.2. Eenvoudige toepassingen van consumentenkeuze .................................................. 44
4.2.1. Inkomensaanvullingen versus vouchers .......................................................... 44
4.2.2. Jaarlijkse kosten en eenheidsprijzen: lid worden van een club .......................... 46
4.2.3. Mobiele telefoonabonnementen ..................................................................... 47
4.3. Een toepassing op intertemporele keuze: lenen en uitlenen ..................................... 47
4.3.1. Notatie .......................................................................................................... 48
4.4. Uitbreidingen ......................................................................................................... 50
4.4.1. Dualiteit ......................................................................................................... 50
2
, 4.4.2. Theorie van geopenbaarde voorkeur ............................................................... 51
4.5. Beperkte rationaliteit.............................................................................................. 53
4.5.1. Definitie van beperkte rationaliteit .................................................................. 53
4.5.2. Psychologie van beperkte rationaliteit ............................................................. 53
4.5.3. Implicaties van beperkte rationaliteit: gedrag beïnvloeden (Tversky-Kahneman)
53
5. De theorie van de vraag .................................................................................................. 56
5.1. Individuele vraagfuncties: een kort overzicht ........................................................... 56
5.2. Inkomens- en substitutie-effecten .......................................................................... 59
5.3. Consumentensurplus ............................................................................................ 64
5.4. Totale vraag en netwerkeffecten ............................................................................. 67
5.5. Consumentenvraag en arbeidsaanbod ................................................................... 69
5.6. De karakteristiekenbenadering van de consumentenvraag ...................................... 73
6. Input- en productiefuncties ............................................................................................ 78
6.1. Productiefuncties .................................................................................................. 78
6.1.1. Productiefunctie met één input: 𝑄=𝑓(𝐿) ........................................................... 79
6.1.2. Productiefunctie met twee inputs: 𝑄=𝑓(𝐿,𝐾) .................................................... 81
6.2. Inputsubstitutie en isoquanten ............................................................................... 82
6.2.1. MARGINALE TECHNISCHE SUBSITUTIEVOET (MRTS/MTSV) ............................. 83
6.2.2. Inputsubstitutie.............................................................................................. 84
6.2.3. Substitutie-elasticiteit .................................................................................... 86
6.3. Schaalvoordelen .................................................................................................... 89
6.4. Technologische vooruitgang ................................................................................... 91
7. Kosten en kostenminimalisatie ....................................................................................... 93
7.1. Definitie van kosten en winst .................................................................................. 93
7.2. Kostenminimalisatie .............................................................................................. 97
7.3. Inputvraagfuncties ............................................................................................... 100
7.3.1. Veranderingen in output ............................................................................... 100
7.3.2. Veranderingen in inputprijzen ....................................................................... 101
7.3.3. Arbeidsvraag curve ....................................................................................... 103
7.4. Kostenminimalisatie op korte termijn ................................................................... 105
8. Kostencurves ............................................................................................................... 107
8.1. Kostencurves ....................................................................................................... 107
8.2. Schaalvoordelen .................................................................................................. 111
8.3. Kosten op korte en lange termijn ........................................................................... 115
8.4. Kostenfuncties: theorie ........................................................................................ 120
3
, 8.4.1. Shephard’s Lemma !! ................................................................................... 120
8.4.2. Duality ......................................................................................................... 122
8.5. Kostenfuncties: schatting ..................................................................................... 122
8.6. Uitbreidingen ....................................................................................................... 123
8.6.1. Meerdere outputs en schaalvoordelen .......................................................... 123
8.6.2. Leer-en volume-effecten .............................................................................. 126
9. Perfecte competitieve markt ......................................................................................... 130
9.1. Winstmaximalisatie door concurrerende bedrijven ............................................... 132
9.2. Kortetermijnevenwicht ......................................................................................... 134
9.3. Langetermijnevenwicht ........................................................................................ 138
10. Competitieve markten: toepassingen van overheidsinterventie ................................. 144
10.1. Indirecte belastingen en subsidies ........................................................................ 145
10.2. Prijsplafonds en -bodems (Max en Min-prijzen) ..................................................... 150
10.3. Quota .................................................................................................................. 150
11. Monopolie en monopsonie ....................................................................................... 154
11.1. Toetredingsdrempels ........................................................................................... 154
11.2. Winstmaximalisatie door monopolisten ................................................................ 154
11.3. Prijsbepaling met omgekeerde elasticiteit ............................................................. 161
11.3.1. Inverse Elasticity Pricing Rule (IEPR).............................................................. 161
11.3.2. Marktmacht: Lerner-index ............................................................................ 162
11.4. Prijsbepaling in de praktijk: Mark-up-prijzen .......................................................... 166
11.5. Monopolie met meerdere vestigingen ................................................................... 166
11.6. De welvaartskosten van een monopolie ................................................................ 169
11.7. Monopsonie......................................................................................................... 171
12. Surplussen vastleggen ............................................................................................. 174
12.1. Prijsdiscriminatie ................................................................................................. 175
12.1.1. Eerste graad: het maximale bedrag vragen dat klanten bereid zijn te betalen .. 176
12.1.2. Tweede graad: kwantumkortingen ................................................................ 177
12.1.3. Derde graad: verschillende prijzen voor verschillende groepen consumenten 185
12.2. Koppelverkoop en bundeling ................................................................................ 189
12.3. Reclame .............................................................................................................. 191
13. Marktstructuren en competitie ................................................................................. 194
13.1. Inleiding: Marktstructuren .................................................................................... 194
13.2. Oligopolie met homogene producten .................................................................... 196
13.2.1. Het Cournot model ....................................................................................... 196
13.2.2. Het Bertrand model ...................................................................................... 200
4
