2025-2026
FILOSOFIE
1e Bachelor
Handelsweten-
schappen
,Inhoudsopgave
DEEL 1: LEVEN IN DE MODERNE MAATSCHAPPIJ.............................................................................................3
Hoofdstuk 1: Het moderne wereldbeeld..............................................................................................................3
1.1 Aarbeving in Lissabon................................................................................................................................3
1.2 Moderniteit/modernisering........................................................................................................................4
1.3 Van een Aristoteles naar een modern wereldbeeld...................................................................................4
1.4 Contrast: moderne wetenschapsopvatting................................................................................................5
Hoofdstuk 2: De ambivalentie van de moderne economie..................................................................................8
2.1 Karl Marx over vervreemding en fetisjisme...............................................................................................9
2.2 Max Weber: over doelrationaliteit...........................................................................................................11
Hoofdstuk 3: Het authentieke leven..................................................................................................................13
3.1 Moderniteit en authenticiteit...................................................................................................................13
3.2 Martin Heidegger: ‘Zein und Tode’..........................................................................................................15
DEEL 2: FILOSOFIE VAN DE WETENSCHAPPELIJKE KENNIS..............................................................................18
Hoofdstuk 1: Het probleem van inductie: David Hume.....................................................................................18
1.1 Inleiding...................................................................................................................................................18
1.1 Ontwikkeling van de wetenschap in de moderniteit...............................................................................19
Hoofdstuk 2: Falsificationisme: Karl Popper.......................................................................................................22
2.1 Verschil met Hume...................................................................................................................................22
2.2 Falsificatie: Popper..................................................................................................................................22
DEEL 3: ETHISCHE THEORIEËN....................................................................................................................... 23
Hoofdstuk 1: Ethische theorieën........................................................................................................................24
1.1 Consequentialisme...................................................................................................................................24
Hoofdstuk 2: Utilitarisme....................................................................................................................................25
2.1 Utilitarisme van John Stuart Mill.............................................................................................................27
2.2 Act- en regelutilitarisme...........................................................................................................................28
2.3 Objecties tegen het utilitarisme...............................................................................................................28
2.4 Het Trolleyprobleem.................................................................................................................................29
Hoofdstuk 3: Kants deontologie.........................................................................................................................29
3.1 Kants ethiek.............................................................................................................................................30
3.2 Het trolleyprobleem.................................................................................................................................34
3.4 Postulaten van de praktische reden........................................................................................................34
3.5 Beland van Kants ethiek..........................................................................................................................34
Hoofdstuk 4: Deugdethiek..................................................................................................................................35
4.1 Deugdethiek van Aristoteles....................................................................................................................36
4.2 Alasdair MacIntyre deugdethiek..............................................................................................................36
4.3 Deugd.......................................................................................................................................................37
4.4 Kritiek.......................................................................................................................................................38
Hoofdstuk 5: Zorgethiek.....................................................................................................................................38
5.1 Kohlberg over morele ontwikkeling.........................................................................................................38
5.2 Zorgethiek................................................................................................................................................39
5.3 Zorgethiek en rechtvaardigheidsethiek....................................................................................................41
DEEL 4: FILOSOFISCHE REFLECTIES OVER MAATSCHAPPELIJKE THEMA’S............................................................42
Hoofdstuk 1: Waarom betalen wij belastingen?................................................................................................42
1.1 Waarom betalen wij belastingen?...........................................................................................................42
1.2 De basis van eigendom............................................................................................................................42
Hoofdstuk 2: Rawls over rechtvaardigheid.........................................................................................................43
2.1 Op zoek naar een consensus....................................................................................................................42
2.2 Liberaal uitgangspunt..............................................................................................................................44
2.3 Principes van rechtvaardigheidl...............................................................................................................46
2.4 Sociaaleconomisch systeem....................................................................................................................49
Hoofdstuk 3: Het debat over rechtvaardigheid: Nozick, Dworin en Cohen.......................................................50
3.1 Het liberalisme: Nozick............................................................................................................................50
1
, 3.2 Luck egalitarism: Ronald Dworkin...........................................................................................................53
3.3 Analytische marxisme: Jerry Cohen.........................................................................................................56
Hoofdstuk 4: De democratietheorie...................................................................................................................58
4.1 Aggregatief model van democratie: Schumpeter....................................................................................58
4.2 Deliberatieve democratie.........................................................................................................................59
4.3 Kritiek van Chantal Mouffe......................................................................................................................60
4.4 Agonistische democratie..........................................................................................................................61
2
, Filosofie: de inzet.
De meeste mensen hebben al een antwoord op de vraag, nog voor deze gesteld geweest is.
Er staat iets op het spel.
Filosofie = rationeel
- NIET: Is er leven na de dood?
- WEL: Is er dood na het leven?
Geen exacte antwoorden zelf vinden/beslissen.
Drie grote filosofen:
- Socrates: eerste filosoof; leuze filosofie: KEN JEZELF.
Filosofie = andere wetenschap, je
- Plato: leerling van Socrates bent zelf meer betrokken
- Aristoteles: kwam later
DEEL 1: Leven in een moderne maatschappij.
Hoofdstuk 1: Het moderne wereldbeeld.
1.1 Aardbeving in Lissabon
Op 1 november 1755 werd Lissabon geteisterd door een aardbeving gevolgd door branden
en tsunami’s. De vuren waren veroorzaakt door alle kaarsen die brandde in de kerk voor
de feestdag van 1 november.
Lissabon was rijke belangrijke stad door kolonisatie. Na de aardbeving nooit meer te boven
gekomen.
Priesters: zagen de ramp als een teken van God als straf. Maar waarom werden de
kerken dan vernietigd en bleef de hoerenbuurt intact?
Ze vonden het geen toeval dat de ramp plaatsvond op een feestdag.
Filosofisch debat over de ramp:
Achtergrond: Leibniz.
Theodicee: rechtvaardiging van bestaan van goede God terwijl de wereld
kwaad kent. (Als God de wereld maakte, waarom is er dan zoveel kwaad?)
God heeft de beste van alle mogelijke werelden geschapen.
Een geschapen wereld is echter begrensd en onvolmaakt de onvolmaaktheid komt
door de scheppingsact en niet door God zelf.
Voltaire, Candide.
Satirisch verhaal over Leibniz, tegen religie en optimisme.
Candide is een persoon die Europa rondreist met zijn leraar Pangloss en ze
maken van alles mee. Pangloss praat alles goed, net zoals Leibniz met God doet.
“Als dit het beste is van alle mogelijke werelden, hoe moeten die andere werelden
er dan uitzien?”
Vernietig het bijgeloof.
Rousseau.
Argument tegen steden en voor leven in de natuur de ramp bevestigt dit.
Goethe.
Verloor bijna zijn geloof door de ramp.
3
FILOSOFIE
1e Bachelor
Handelsweten-
schappen
,Inhoudsopgave
DEEL 1: LEVEN IN DE MODERNE MAATSCHAPPIJ.............................................................................................3
Hoofdstuk 1: Het moderne wereldbeeld..............................................................................................................3
1.1 Aarbeving in Lissabon................................................................................................................................3
1.2 Moderniteit/modernisering........................................................................................................................4
1.3 Van een Aristoteles naar een modern wereldbeeld...................................................................................4
1.4 Contrast: moderne wetenschapsopvatting................................................................................................5
Hoofdstuk 2: De ambivalentie van de moderne economie..................................................................................8
2.1 Karl Marx over vervreemding en fetisjisme...............................................................................................9
2.2 Max Weber: over doelrationaliteit...........................................................................................................11
Hoofdstuk 3: Het authentieke leven..................................................................................................................13
3.1 Moderniteit en authenticiteit...................................................................................................................13
3.2 Martin Heidegger: ‘Zein und Tode’..........................................................................................................15
DEEL 2: FILOSOFIE VAN DE WETENSCHAPPELIJKE KENNIS..............................................................................18
Hoofdstuk 1: Het probleem van inductie: David Hume.....................................................................................18
1.1 Inleiding...................................................................................................................................................18
1.1 Ontwikkeling van de wetenschap in de moderniteit...............................................................................19
Hoofdstuk 2: Falsificationisme: Karl Popper.......................................................................................................22
2.1 Verschil met Hume...................................................................................................................................22
2.2 Falsificatie: Popper..................................................................................................................................22
DEEL 3: ETHISCHE THEORIEËN....................................................................................................................... 23
Hoofdstuk 1: Ethische theorieën........................................................................................................................24
1.1 Consequentialisme...................................................................................................................................24
Hoofdstuk 2: Utilitarisme....................................................................................................................................25
2.1 Utilitarisme van John Stuart Mill.............................................................................................................27
2.2 Act- en regelutilitarisme...........................................................................................................................28
2.3 Objecties tegen het utilitarisme...............................................................................................................28
2.4 Het Trolleyprobleem.................................................................................................................................29
Hoofdstuk 3: Kants deontologie.........................................................................................................................29
3.1 Kants ethiek.............................................................................................................................................30
3.2 Het trolleyprobleem.................................................................................................................................34
3.4 Postulaten van de praktische reden........................................................................................................34
3.5 Beland van Kants ethiek..........................................................................................................................34
Hoofdstuk 4: Deugdethiek..................................................................................................................................35
4.1 Deugdethiek van Aristoteles....................................................................................................................36
4.2 Alasdair MacIntyre deugdethiek..............................................................................................................36
4.3 Deugd.......................................................................................................................................................37
4.4 Kritiek.......................................................................................................................................................38
Hoofdstuk 5: Zorgethiek.....................................................................................................................................38
5.1 Kohlberg over morele ontwikkeling.........................................................................................................38
5.2 Zorgethiek................................................................................................................................................39
5.3 Zorgethiek en rechtvaardigheidsethiek....................................................................................................41
DEEL 4: FILOSOFISCHE REFLECTIES OVER MAATSCHAPPELIJKE THEMA’S............................................................42
Hoofdstuk 1: Waarom betalen wij belastingen?................................................................................................42
1.1 Waarom betalen wij belastingen?...........................................................................................................42
1.2 De basis van eigendom............................................................................................................................42
Hoofdstuk 2: Rawls over rechtvaardigheid.........................................................................................................43
2.1 Op zoek naar een consensus....................................................................................................................42
2.2 Liberaal uitgangspunt..............................................................................................................................44
2.3 Principes van rechtvaardigheidl...............................................................................................................46
2.4 Sociaaleconomisch systeem....................................................................................................................49
Hoofdstuk 3: Het debat over rechtvaardigheid: Nozick, Dworin en Cohen.......................................................50
3.1 Het liberalisme: Nozick............................................................................................................................50
1
, 3.2 Luck egalitarism: Ronald Dworkin...........................................................................................................53
3.3 Analytische marxisme: Jerry Cohen.........................................................................................................56
Hoofdstuk 4: De democratietheorie...................................................................................................................58
4.1 Aggregatief model van democratie: Schumpeter....................................................................................58
4.2 Deliberatieve democratie.........................................................................................................................59
4.3 Kritiek van Chantal Mouffe......................................................................................................................60
4.4 Agonistische democratie..........................................................................................................................61
2
, Filosofie: de inzet.
De meeste mensen hebben al een antwoord op de vraag, nog voor deze gesteld geweest is.
Er staat iets op het spel.
Filosofie = rationeel
- NIET: Is er leven na de dood?
- WEL: Is er dood na het leven?
Geen exacte antwoorden zelf vinden/beslissen.
Drie grote filosofen:
- Socrates: eerste filosoof; leuze filosofie: KEN JEZELF.
Filosofie = andere wetenschap, je
- Plato: leerling van Socrates bent zelf meer betrokken
- Aristoteles: kwam later
DEEL 1: Leven in een moderne maatschappij.
Hoofdstuk 1: Het moderne wereldbeeld.
1.1 Aardbeving in Lissabon
Op 1 november 1755 werd Lissabon geteisterd door een aardbeving gevolgd door branden
en tsunami’s. De vuren waren veroorzaakt door alle kaarsen die brandde in de kerk voor
de feestdag van 1 november.
Lissabon was rijke belangrijke stad door kolonisatie. Na de aardbeving nooit meer te boven
gekomen.
Priesters: zagen de ramp als een teken van God als straf. Maar waarom werden de
kerken dan vernietigd en bleef de hoerenbuurt intact?
Ze vonden het geen toeval dat de ramp plaatsvond op een feestdag.
Filosofisch debat over de ramp:
Achtergrond: Leibniz.
Theodicee: rechtvaardiging van bestaan van goede God terwijl de wereld
kwaad kent. (Als God de wereld maakte, waarom is er dan zoveel kwaad?)
God heeft de beste van alle mogelijke werelden geschapen.
Een geschapen wereld is echter begrensd en onvolmaakt de onvolmaaktheid komt
door de scheppingsact en niet door God zelf.
Voltaire, Candide.
Satirisch verhaal over Leibniz, tegen religie en optimisme.
Candide is een persoon die Europa rondreist met zijn leraar Pangloss en ze
maken van alles mee. Pangloss praat alles goed, net zoals Leibniz met God doet.
“Als dit het beste is van alle mogelijke werelden, hoe moeten die andere werelden
er dan uitzien?”
Vernietig het bijgeloof.
Rousseau.
Argument tegen steden en voor leven in de natuur de ramp bevestigt dit.
Goethe.
Verloor bijna zijn geloof door de ramp.
3
