JURIDISCHE ARGUMENTATIELEER
Belang en beperkingen van JAL
● Redeneren = aaneenschakelen van beweringen, waarbij 1 bewering (de conclusie)
wordt afgeleid uit 1 of meerdere andere beweringen (de premisse(n))
○ =/ argumenteren ( argumenteren = overtuigen)
○ kan in u eentje (monoloog)
○ geldig redeneren = uit die premisse kan je die conclusie afleiden
■ zuiver formeel criterium = er zit geen ethische lading achter
● Argumenteren → gericht op overtuigen
○ dialoog (min 2 pers)
○ deugdelijk argumenteren = argument die voldoen aan bepaalde
kwaliteitseisen (gekoppeld aan de overtuiging → terecht overtuiglijk?)
● Juridisch argumenteren = argumenteren in een specifieke context met eigen regels,
gebruiken en vakterminologie
Deel I. Redeneren - inhoud
I. Cognitieve achtergrond
→ context voor inferenties (gevolgtrekkingen)
H1. De mens als dier met sterke cognitieve capaciteiten
● cognitieve capaciteiten < evolutionaire wortels
○ theorie: drievuldig brein (= triune brain)
→ niet zomaar superieur mensenbrein, maar verschillende lagen
■ oudste laag: reptielachtig brein (veel vergelijking met primitieve
diersoorten)
● stuurt rigide, obsessief, compulsief en paranoïde
gedrag → impulsen vergelijkbaar met die van
primitieve diersoorten
■ tweede laag: oude zoogdierenbrein
● stuurt emoties aan, drijfveren, motivatie, kennisverwerving,
tijdsbesef, geheugen en geur
■ nieuwste laag: recente zoogdierenbrein
● bijzondere cognitieve functies bv. inventiviteit en abstract
redeneervermogen
○ opgepast! triune brain is niet wetenschappelijk nauwkeurig
○ Voordeel: kader voor menselijke onredelijkheid
■ mensen en dieren verschillen niet zoveel van elkaar
● dieren zijn bij bepaalde zaken verstandiger dan mensen
■ humans ( = echte mensen, zoals wij zijn, verschillende hersenlagen)
VS econs (= zuiver rationale actoren, wat wij denken wat we zijn,
wat we graag willen zijn ⇒ we denken graag dat we rationeel
zijn + de beste versie van onszelf zijn)
■ idee van mens als rationele actor is zeer invloedrijk (geweest) in het
recht (bv. contractenrecht → als 2 rationele actoren een
contract afsluiten MAAR er hebben eigenlijk veel meer
factoren invloed)
1
, ● Gevolg van evolutionaire wortels (= 3 hersenlagen) van menselijk redeneren:
○ mens is manipuleerbaar bv. reclame manipuleert en verleid u
■ kan ook positief zijn
■ nudging = impulsen die mensen zwz hebben gaan u aanzetten om de
juiste keuzes te maken (bv. voorbehouden vak in winkelkar voor
groenten en fruit + affiche met meest gekochte groenten ⇒
mensen gaan sneller en meer groenten kopen + gezonder
eten)
H2. Systeem 1 en systeem 2 - denken
● wat bepaalt ons gedrag?
○ Daniel kahneman: psycholoog + nobelprijs voor economie
○ systeem 1 = snel, intuïtief denken (automatische piloot) ⇒ stuurt
meeste van onze handelingen (=/ enkel emoties), (= door ervaring
gaan we dingen automatisch doen zonder er actief over te moeten
nadenken)
○ systeem 2 = denken dat traag en bewust gebeurt ( → niet op
impulsen handelen, maar het denken bewust activeren) (=/ rede)
/→ aandacht voor vereist!
○ overgang van systeem 2 naar systeem 1
■ inslijting - de rol van ervaring (bv. huisarts: in begin alle consultaties
vragen veel inspanning want alles is nieuw, na een tijd doe je
automatisch bepaalde zaken omdat je al veel consultaties hebt
gehad)
■ keerzijde → curse of knowledge = wanneer kennis
vanzelfsprekend is (geworden), is het vaak ook moeilijker om deze
kennis over te dragen aan andere mensen
● Onze cognitieve vaardigheden zijn al millennia ongewijzigd, maar de behoefte (in de
sml) om complexe redeneertaken uit te voeren is aanzienlijk toegenomen
○ ⇒ laten systeem 1 denken ipv systeem 2 te activeren ⇒ neiging om
willekeurige informatie te verweven tot 1 coherent verhaal zonder
dat systeem 2 actief gaat nadenken of dit verhaal wel klopt
bv. zien op twitter vanalles en maken hier zelf ‘sappig’ verhaal van
○ kritisch nadenken = systeem 2 activeren → hoe doe je dit? ⇒ JAL leert
ons dit (→ training in herkennen en vermijden van redeneerfouten)
H3. Het brein als verbandenleggende machine
voorbeeld:
- pootafdruk in sneeuw ⇒ komt van een hond
- vuur ⇒ dit is gevaarlijk ⇒ kleur rood met gevaar geassocieerd ⇒
verbodsborden hebben standaard een rode kleur zodat dit met gevaar
wordt geassocieerd
2
,● systeem 1: spontaan verbanden (positieve en stereotiepe verbanden) leggen tussen
allerlei soorten informatie
○ Piet ging skiën. Hij brak een been
○ conceptverruiming door verminderde blootstelling
■ stippen: kleuren tussen blauw en paars
● wetenschappelijk onderzoek: 1000 stippen aan mensen
laten zien ‘is deze stip blauw? ⇒ verwachting =
mensen geven dezelfde antwoorden want men vraagt
een objectieve vaststelling (blauw of niet)
○ MAAR antwoorden hangt af van de stippen die ervoor
werden gegeven bv. 1 groep kreeg weinig blauwe
stippen te zien de 800 stippen voor de
gemeenschappelijke 200 stippen ⇒ omdat je
geen blauw ziet, verschuift je idee van de kleur
blauw ⇒ mensen gaan meer de neiging hebben
om paars als blauw te zien WANT zijn sceptisch
omdat ze zo goed als geen blauw hebben gezien
de afgelopen 800 stippen
■ bv. term ‘gevaar’
● mensen hebben het gevoel dat we in een gevaarlijke sml leven
MAAR onderzoek wijst uit dat er minder criminaliteit is
● oorzaak = we worden in ons dagelijks leven minder
geconfronteerd met gevaarlijke dingen ⇒ begrip
gevaar is verrekbaar ⇒ mensen gaan sneller dingen
gevaarlijk vinden
■ idee koopkracht
● mensen kennen geen armoede meer ⇒ hebben ander
beeld van koopkracht
● Systeem 2: actieve controle van verbanden → 4 centrale verbanden
1. voorwaardelijke verbanden
→ bepaalde zin/ uitspraak (= propositie) vormt voorwaarde voor andere
propositie
bv. Als het 15u is, dan begint de les
2. Via-verbanden ( metonymieën = A staat voor B)
→ systeem 1 gaat informatie automatisch aanvullen = verschil
tussen letterlijke betekenis en figuurlijke betekenis
= een ding of entiteit gebruiken (vehikelentiteit) om mentale toegang te krijgen
tot een andere entiteit (doelentiteit) die er in onze ervaring nauw mee
verbonden is
/→ entiteiten moeten verwant/contigu zijn
voorbeelden:
- ik lees graag shakespeare ( ⇒ via shakespear mentaal toegang
krijgen tot ‘de werken van hem’)
3
, - Hij heeft gisteren een paar glazen teveel gedronken ( ⇒ u drinkt
geen glas, u brein weet dat het over de inhoud van het glas
gaat) ,
- Brussel heeft weer een populaire maatregel genomen ( ⇒
brussel = metonymie voor europese unie)
- Het parlement hervat de werkzaamheden
- Het kantoor gaat op teambuilding
- Die da Vinci is tegenwoordig $450 miljoen waard
● Deel/ geheel-metonymie?
○ voorbeelden:
■ mijn fietsbel is stuk, dus is mijn fiets stuk ( ⇒
haalt deel (bel) en geheel (fiets) door elkaar
■ juristen drinken meer alcohol dan historici, dus
drinkt jurist Jan meer dan historicus Herman ( ⇒
wat geldt voor het geheel, geldt niet per se voor een
deel)
● Oorzaak/ gevolg-metonymie?
○ voorbeelden
■ warme trui → de trui zelf is niet warm, maar het
gevolg vd trui is dat je het warm gaat krijgen
■ mensen op de bus hebben een paraplu mee (1)
+ u ziet dat het regent (2) ⇒ 1 is gevolg van 2,
niet de oorzaak ervan (maar brein draait dit
soms om : omdat mensen een paraplu
meenemen, regent het)
■ de basketbalspelers op het veld zijn groter dan
1m95: conclusie = basketbal spelen doet je
groeien → basketbal spelen is niet de oorzaak
van groot zijn! (eerder omgekeerd)
→ ongericht en associatief
→ apofenie = neiging om verbanden te leggen tussen dingen die niet
gerelateerd zijn
bv. handlezen → lijntjes op u handen hebben niets te maken
met de toekomst van u leven
bv. gokken → gokken gaan geloven dat men uit frequenties
vh verleden een conclusie kan maken voor de toekomst (het
balletje is al 10x op rood gevallen dus nu zal het op zwart
vallen MAAR dit heeft er niets mee te maken)
→ op zich niet problematisch maar mogelijk gevaarlijk als je uw
leven hierdoor laat leiden
4
Belang en beperkingen van JAL
● Redeneren = aaneenschakelen van beweringen, waarbij 1 bewering (de conclusie)
wordt afgeleid uit 1 of meerdere andere beweringen (de premisse(n))
○ =/ argumenteren ( argumenteren = overtuigen)
○ kan in u eentje (monoloog)
○ geldig redeneren = uit die premisse kan je die conclusie afleiden
■ zuiver formeel criterium = er zit geen ethische lading achter
● Argumenteren → gericht op overtuigen
○ dialoog (min 2 pers)
○ deugdelijk argumenteren = argument die voldoen aan bepaalde
kwaliteitseisen (gekoppeld aan de overtuiging → terecht overtuiglijk?)
● Juridisch argumenteren = argumenteren in een specifieke context met eigen regels,
gebruiken en vakterminologie
Deel I. Redeneren - inhoud
I. Cognitieve achtergrond
→ context voor inferenties (gevolgtrekkingen)
H1. De mens als dier met sterke cognitieve capaciteiten
● cognitieve capaciteiten < evolutionaire wortels
○ theorie: drievuldig brein (= triune brain)
→ niet zomaar superieur mensenbrein, maar verschillende lagen
■ oudste laag: reptielachtig brein (veel vergelijking met primitieve
diersoorten)
● stuurt rigide, obsessief, compulsief en paranoïde
gedrag → impulsen vergelijkbaar met die van
primitieve diersoorten
■ tweede laag: oude zoogdierenbrein
● stuurt emoties aan, drijfveren, motivatie, kennisverwerving,
tijdsbesef, geheugen en geur
■ nieuwste laag: recente zoogdierenbrein
● bijzondere cognitieve functies bv. inventiviteit en abstract
redeneervermogen
○ opgepast! triune brain is niet wetenschappelijk nauwkeurig
○ Voordeel: kader voor menselijke onredelijkheid
■ mensen en dieren verschillen niet zoveel van elkaar
● dieren zijn bij bepaalde zaken verstandiger dan mensen
■ humans ( = echte mensen, zoals wij zijn, verschillende hersenlagen)
VS econs (= zuiver rationale actoren, wat wij denken wat we zijn,
wat we graag willen zijn ⇒ we denken graag dat we rationeel
zijn + de beste versie van onszelf zijn)
■ idee van mens als rationele actor is zeer invloedrijk (geweest) in het
recht (bv. contractenrecht → als 2 rationele actoren een
contract afsluiten MAAR er hebben eigenlijk veel meer
factoren invloed)
1
, ● Gevolg van evolutionaire wortels (= 3 hersenlagen) van menselijk redeneren:
○ mens is manipuleerbaar bv. reclame manipuleert en verleid u
■ kan ook positief zijn
■ nudging = impulsen die mensen zwz hebben gaan u aanzetten om de
juiste keuzes te maken (bv. voorbehouden vak in winkelkar voor
groenten en fruit + affiche met meest gekochte groenten ⇒
mensen gaan sneller en meer groenten kopen + gezonder
eten)
H2. Systeem 1 en systeem 2 - denken
● wat bepaalt ons gedrag?
○ Daniel kahneman: psycholoog + nobelprijs voor economie
○ systeem 1 = snel, intuïtief denken (automatische piloot) ⇒ stuurt
meeste van onze handelingen (=/ enkel emoties), (= door ervaring
gaan we dingen automatisch doen zonder er actief over te moeten
nadenken)
○ systeem 2 = denken dat traag en bewust gebeurt ( → niet op
impulsen handelen, maar het denken bewust activeren) (=/ rede)
/→ aandacht voor vereist!
○ overgang van systeem 2 naar systeem 1
■ inslijting - de rol van ervaring (bv. huisarts: in begin alle consultaties
vragen veel inspanning want alles is nieuw, na een tijd doe je
automatisch bepaalde zaken omdat je al veel consultaties hebt
gehad)
■ keerzijde → curse of knowledge = wanneer kennis
vanzelfsprekend is (geworden), is het vaak ook moeilijker om deze
kennis over te dragen aan andere mensen
● Onze cognitieve vaardigheden zijn al millennia ongewijzigd, maar de behoefte (in de
sml) om complexe redeneertaken uit te voeren is aanzienlijk toegenomen
○ ⇒ laten systeem 1 denken ipv systeem 2 te activeren ⇒ neiging om
willekeurige informatie te verweven tot 1 coherent verhaal zonder
dat systeem 2 actief gaat nadenken of dit verhaal wel klopt
bv. zien op twitter vanalles en maken hier zelf ‘sappig’ verhaal van
○ kritisch nadenken = systeem 2 activeren → hoe doe je dit? ⇒ JAL leert
ons dit (→ training in herkennen en vermijden van redeneerfouten)
H3. Het brein als verbandenleggende machine
voorbeeld:
- pootafdruk in sneeuw ⇒ komt van een hond
- vuur ⇒ dit is gevaarlijk ⇒ kleur rood met gevaar geassocieerd ⇒
verbodsborden hebben standaard een rode kleur zodat dit met gevaar
wordt geassocieerd
2
,● systeem 1: spontaan verbanden (positieve en stereotiepe verbanden) leggen tussen
allerlei soorten informatie
○ Piet ging skiën. Hij brak een been
○ conceptverruiming door verminderde blootstelling
■ stippen: kleuren tussen blauw en paars
● wetenschappelijk onderzoek: 1000 stippen aan mensen
laten zien ‘is deze stip blauw? ⇒ verwachting =
mensen geven dezelfde antwoorden want men vraagt
een objectieve vaststelling (blauw of niet)
○ MAAR antwoorden hangt af van de stippen die ervoor
werden gegeven bv. 1 groep kreeg weinig blauwe
stippen te zien de 800 stippen voor de
gemeenschappelijke 200 stippen ⇒ omdat je
geen blauw ziet, verschuift je idee van de kleur
blauw ⇒ mensen gaan meer de neiging hebben
om paars als blauw te zien WANT zijn sceptisch
omdat ze zo goed als geen blauw hebben gezien
de afgelopen 800 stippen
■ bv. term ‘gevaar’
● mensen hebben het gevoel dat we in een gevaarlijke sml leven
MAAR onderzoek wijst uit dat er minder criminaliteit is
● oorzaak = we worden in ons dagelijks leven minder
geconfronteerd met gevaarlijke dingen ⇒ begrip
gevaar is verrekbaar ⇒ mensen gaan sneller dingen
gevaarlijk vinden
■ idee koopkracht
● mensen kennen geen armoede meer ⇒ hebben ander
beeld van koopkracht
● Systeem 2: actieve controle van verbanden → 4 centrale verbanden
1. voorwaardelijke verbanden
→ bepaalde zin/ uitspraak (= propositie) vormt voorwaarde voor andere
propositie
bv. Als het 15u is, dan begint de les
2. Via-verbanden ( metonymieën = A staat voor B)
→ systeem 1 gaat informatie automatisch aanvullen = verschil
tussen letterlijke betekenis en figuurlijke betekenis
= een ding of entiteit gebruiken (vehikelentiteit) om mentale toegang te krijgen
tot een andere entiteit (doelentiteit) die er in onze ervaring nauw mee
verbonden is
/→ entiteiten moeten verwant/contigu zijn
voorbeelden:
- ik lees graag shakespeare ( ⇒ via shakespear mentaal toegang
krijgen tot ‘de werken van hem’)
3
, - Hij heeft gisteren een paar glazen teveel gedronken ( ⇒ u drinkt
geen glas, u brein weet dat het over de inhoud van het glas
gaat) ,
- Brussel heeft weer een populaire maatregel genomen ( ⇒
brussel = metonymie voor europese unie)
- Het parlement hervat de werkzaamheden
- Het kantoor gaat op teambuilding
- Die da Vinci is tegenwoordig $450 miljoen waard
● Deel/ geheel-metonymie?
○ voorbeelden:
■ mijn fietsbel is stuk, dus is mijn fiets stuk ( ⇒
haalt deel (bel) en geheel (fiets) door elkaar
■ juristen drinken meer alcohol dan historici, dus
drinkt jurist Jan meer dan historicus Herman ( ⇒
wat geldt voor het geheel, geldt niet per se voor een
deel)
● Oorzaak/ gevolg-metonymie?
○ voorbeelden
■ warme trui → de trui zelf is niet warm, maar het
gevolg vd trui is dat je het warm gaat krijgen
■ mensen op de bus hebben een paraplu mee (1)
+ u ziet dat het regent (2) ⇒ 1 is gevolg van 2,
niet de oorzaak ervan (maar brein draait dit
soms om : omdat mensen een paraplu
meenemen, regent het)
■ de basketbalspelers op het veld zijn groter dan
1m95: conclusie = basketbal spelen doet je
groeien → basketbal spelen is niet de oorzaak
van groot zijn! (eerder omgekeerd)
→ ongericht en associatief
→ apofenie = neiging om verbanden te leggen tussen dingen die niet
gerelateerd zijn
bv. handlezen → lijntjes op u handen hebben niets te maken
met de toekomst van u leven
bv. gokken → gokken gaan geloven dat men uit frequenties
vh verleden een conclusie kan maken voor de toekomst (het
balletje is al 10x op rood gevallen dus nu zal het op zwart
vallen MAAR dit heeft er niets mee te maken)
→ op zich niet problematisch maar mogelijk gevaarlijk als je uw
leven hierdoor laat leiden
4
