Inleiding Staatsrecht hoorcollege aantekeningen

Inleiding Staatsrecht

Hoorcollege 1

Nederland is

Een democratische rechtsstaat;

Met een parlementair stelsel; betreft de regeringsvorm van Nederland

Ingericht als een gedecentraliseerde eenheidsstaat; betreft de spreiding
van de regelgevende en uitvoerende macht in Nederland

In de vorm van een constitutionele monarchie; betreft het staatshoofd van
Nederland

Democratische rechtsstaat

Staat – democratie – recht(staat)

Staat: organisatie

 Op een bepaald grondgebied;
 Die overheidsgezag uitoefent;
 Over een bevolking

! Daarbij spelen geweldsmonopolie en interne en externe soevereiniteit
een belangrijke rol

Constitutie en de grondwet

De constitutie: de staatsinrichting, het geheel van de regels waarin deze
staatinrichting is uitgedrukt

De grondwet is een onderdeel van de constitutie

De constitutie is dus meer dan alleen de grondwet

Ook ongeschreven recht kan onderdeel uitmaken van de constitutie

Dus: Constitutie is meer dan de grondwet. Grondwet is een onderdeel van
de constitutie. De constitutie is geheel van staatsrechtelijke regels in
Nederland. Dus alle staatsrechtelijke wetten zijn onderdeel van de
constitutie.

,Wat zijn de bronnen van het staatsrecht?

 Grondwet
 Statuut
 Verdragen
 Eu-recht
 Provinciewet
 Gemeentewet
 Wet op Rechterlijke Organisatie
 Kieswet
 Reglementen van Orde van de Tweede Kamer

De vier hoofdvragen van het staatsrecht

1. Welke bevoegdheid komt toe aan een orgaan? → Welke taken en
bevoegdheden heeft een bepaald staatsorgaan gekregen?

2. Wat is de reikwijdte aan die bevoegdheid? → Hoe ver strekt die
bevoegdheid? Wat mag het orgaan precies wel en niet doen?

3. Wat zijn de grenzen van de bevoegdheid? → Welke juridische
beperkingen gelden er bij het uitoefenen van die bevoegdheid?

4. Wie ziet toe op de naleving van de bevoegdheidsgrondslag? → Welk
orgaan controleert of de bevoegdheid correct en rechtmatig wordt
gebruikt?

Rechtsstaat (Nederland als democratische rechtsstaat)

Legaliteitsbeginsel - Grondrechten - Machtenscheiding - Onafhankelijke
rechter

Rule of law

Het legaliteitsbeginsel (verdiepend)

 De ‘staat’ (of: overheid) treedt alleen op, op basis van een
democratisch tot stand gekomen wet
 Daarbij moet de overheid zich ook aan de wet houden (rechtsstaat)
 Het legaliteitsbeginsel definiëren we dus als volgt:
“Ieder overheidsoptreden berust op een daaraan voorafgegane
regel”
 Die regel moet wel democratisch (democratie) tot stand zijn
gekomen, dus:
“Dat die regel gemaakt mag worden, moet staan in de Grondwet.

Democratie

Directe democratie – Indirecte democratie – Combinatie (indirecte met bijv.
referendum)

,Eerste Kamer – Tweede Kamer

Nederland als democratische rechtsstaat

Binnen een representatieve democratie is er sprake van een kiesstelsel
waarbij;

1. Verkiezingen regelmatig plaatsvinden
2. Stemmingen geheim zijn
3. Iedere stem even zwaar weegt
4. Toegang tot verkiezingen algemeen gewaarborgd is
5. Kandidaatstelling transparant geregeld is en algemeen toegankelijk
6. Het tellen met goede waarborgen omkleed is

Indien wettelijk vastgelegd, ook referenda

Machtenscheiding: Trias Politica

• Wetgevende/controlerende macht
• Rechtsprekende macht (meest absoluut gescheiden macht) <-
Checks and balances
• Uitvoerende macht

Wetgevende macht Uitvoerende macht
Rijk Regering + Staten-Generaal Regering
Provincie Provinciale Staten Gedeputeerde staten
Gemeent Gemeenteraad College van B&W
e

, Overzicht staatsinrichting: democratie, rechtsstaat en monarchie

Staat Democratisch Rechtsstaat Constitution Gedecentralise
ele erde
monarchie eenheidsstaat
Grondgebied Trias politica (rijk, Trias politica Constitutie= Bestuursorganen
provincie, gemeente) geheel van in meer lagen
staatsrechtelij (rijk, provincie
ke wetgeving gemeente) met
eigen o.a
wetgevende
bevoegdheden
Inwoners Volksvertegenwoordig Onafhankelijke Daaronder Autonomie: eigen
ing rechtspraak GW beslissingen
nemen/zelf
bevoegd
Gezag Vrije verkiezingen Legaliteitsbegin Koning Medebewind: ze
sel (erfopvolging voeren een
in GW) ↓ landelijke wet
mee uit
Geweldsmonopo Transparante & Grondrechten → Staatshoofd &
lie toegankelijke ook koning en regeringsleid
kandidaatstelling regering zijn er
GW. gebonden
Soevereiniteit Parlementair stelsel → x x
→ eigen benoemen en
beslissingen ontslaan regering, rol
nemen bij wetgeving
Extern erkend x x x
Externe x x x
soevereiniteit


Attributie: nieuwe wetgevende bevoegdheid in GW (meestal wetgever in
formele zin, soms ook provincie of regering)

Delegatie: wetgevende bevoegdheid mag worden overgedragen ‘bij of
krachtens’

Wet in formele zin → wetgever in formele zin (regering + staten generaal)

We t in materiele zin → geheel van algemeen verbindende voorschriften

Alle wetten in formele zin zijn ook wetten in materiële zin, maar wetten in
materiele zin wetten zijn niet altijd wetten in formele zin

Dualisme → je mag niet in de regering en in de tweede kamer zitten