Socialezekerheidsrecht
Inhoud
Thema 1: sociale zekerheid & socialezekerheidsrecht............................................................................4
H1: Wat is sociale zekerheid?.............................................................................................................4
1.1.1 Focus op alledaagse menselijke noden…...............................................................................4
1.1.2 Gebruikelijke betekenis (Van Dale)........................................................................................5
1.1.3 Sociale zekerheid in zijn situationele/teleologische betekenis...............................................5
1.1.4 Sociale zekerheid in zijn instrumentele betekenis (focus ligt anders)....................................7
1.1.5 Doel en opvatting van de sociale zekerheid...........................................................................8
H2: Wat is sociale zekerheidsrecht?..................................................................................................10
2.1.1 Definitie:..............................................................................................................................10
2.1.2 Voorwerp & karakter van het socialezekerheidsrecht (stricto sensu)..................................11
2.1.3 technieken: sociale verzekering & sociale bijstand..............................................................12
2.1.4 Het recht op sociale zekerheid als Mensenrecht..................................................................22
2.1.5 De verdeling van bevoegdheden in het domein van de sociale zekerheid (BE staat moet
wetgeving uitvaardigen om ‘recht op sociale zekerheid’ vorm te geven).....................................31
2.1.5 De instellingen.....................................................................................................................35
Thema 2: Sociale verzekeringen naar Belgisch recht:...........................................................................37
Deel I: De verplichte verzekering voor geneeskundige verzorging en uitkeringen (HB p 45-62, 109-
112, 341-464)...................................................................................................................................37
1.1 Schets van de historische ontwikkeling vd verzekering, geneeskundige verzorging & uitkering
......................................................................................................................................................38
1.2 Huidige basiswetgeving:.........................................................................................................40
1.3 De verplichte verzekering voor geneeskundige verzorging.....................................................41
1.4 De ZIV-uitkeringsverzekering (Ziekte- invaliditeitsverzekering)...............................................51
1.5 Administratieve organisatie....................................................................................................60
1.6 Financiële organisatie.............................................................................................................60
Deel II: de werkeloosheidsverzekering (HB, p. 471-532) (van p 56 tot hier geen notities vd les)......61
2.1 Schets van de historische ontwikkeling...................................................................................61
2.2 Huidige basiswetgeving:.........................................................................................................63
2.3 Doel........................................................................................................................................64
2.4 Voorwaarden ter toekenning van prestaties...........................................................................64
2.5 Voorziene prestaties (als je aan alle vw’en voldoet)...............................................................70
2.6 Administratieve en financiële organisatie (Titel I en Titel II, Hfdst. V en VII WB)....................72
Deel III: de gezinsbijslagenverzekering (Vlaamse gemeenschap) – niets van in HB?.........................73
3.1 schets van de historische ontwikkeling...................................................................................74
3.2 huidige basiswetgeving (vooral decreten)...............................................................................78
3.3 doel.........................................................................................................................................79
1
, 3.4 voorwaarden ter toekenning van prestaties...........................................................................79
3.5 voorziene prestaties................................................................................................................81
3.6 administratieve & financiële organisatie.................................................................................85
Deel IV: de verplichte pensioensverzekering (HB p. 563- 623)..........................................................87
4.1 schets van de historische ontwikkeling...................................................................................88
3.2 huidige basiswetgeving...........................................................................................................91
3.3 doel vd pensioensverzekering.................................................................................................91
3.4 rustpensioenen (algemeen)....................................................................................................92
3.7 Bijzonder rustpensioen gewezen echtgenoot (werknemer of zelfstandige) (nt ambtenaren) 98
3.8 Overlevingspensioenen (algemeen)........................................................................................99
3.8 bijzonder overlevingspensioen gewezen echtgenoot (ambtenaar).......................................100
3.9 administratieve en financiële organisatie.............................................................................101
Deel V: beginselen vd bijdrageregelingen & de indeling in beroepscategorieën............................102
H1: beginselen vd bijdragenregelingen...........................................................................................102
5.1 algemene uitgangspunten....................................................................................................102
5.2 Regeling voor werknemers...................................................................................................103
5.3 Regelingen voor zelfstandigen..............................................................................................103
5.4 Regeling voor ambtenaren....................................................................................................104
H2: indeling in beroepscategorieën................................................................................................105
5.1.1 Belang................................................................................................................................105
5.1.2 Technieken ter afbakening personele werkingssfeer sociale verzekeringen......................105
Thema 3: regeling van sociale bijstand...............................................................................................108
Deel I: tegemoetkomingen personen met handicap.......................................................................108
1.1 Schets van de historische ontwikkeling.................................................................................108
1.2 Huidige basiswetgeving:.......................................................................................................108
1.3 Doel......................................................................................................................................109
1.4 Voorwaarden ter toekenning prestaties................................................................................109
1.5 Voorziene prestaties.............................................................................................................110
1.6 Administratieve en financiële organisatie.............................................................................112
Deel II: recht op maatschappelijke integratie.................................................................................112
2.1 Schets van de historische ontwikkeling.................................................................................113
2.2 Huidige basiswetgeving:.......................................................................................................113
2.3 Doel......................................................................................................................................113
2.4 Voorwaarden ter toekenning prestaties (art. 3 WMI)...........................................................113
2.5 Voorziene prestaties (verschillend naargelang jonge/ oude doelgroep)...............................114
2.6 Administratieve en financiële organisatie.............................................................................117
Deel III: gewaarborgde gezinsbijslagen...........................................................................................118
Deel IV: inkomensgarantie voor ouderen........................................................................................118
2
, 3.1 Schets van de historische ontwikkeling.................................................................................118
3.2 Huidige basiswetgeving:.......................................................................................................118
3.3 Doel......................................................................................................................................118
3.4 Voorwaarden ter toekenning prestaties (art. 3-4,7 Wet IGO)...............................................118
3.5 Voorziene prestaties.............................................................................................................119
3.6 Administratieve en financiële organisatie.............................................................................120
Deel V: maatschappelijke dienstverlening van het OCMW (ultieme reddingsboei)........................120
5.1 Schets van de historische ontwikkeling (oudste vorm maatschappelijke bescherming).......121
5.2 Huidige basiswetgeving:.......................................................................................................122
5.3 Doel......................................................................................................................................122
5.4Voorwaarden ter toekenning prestaties....................................................................................122
5.4 Voorziene prestaties.............................................................................................................125
5.5 Administratieve en financiële organisatie.............................................................................126
Thema 4: administratief- en procesrechtelijke aspecten....................................................................127
Deel I: handvest van de sociaal verzekerde (wet in jaren ’90 heeft dit handvest ingevoerd)..........127
1.1 Situering................................................................................................................................127
1.2 Toepassingsgebied................................................................................................................128
1.3 Algemene verplichtingen ad instellingen sociale zekerheid..................................................128
1.4 Regels inzake de toekenning van prestaties..........................................................................129
1.5 Terugvordering van onverschuldigd betaalde prestaties.......................................................130
Deel II: Geschillenbeslechting.........................................................................................................130
2.1 Bevoegde rechtscolleges.......................................................................................................130
2.2 Rechtsingang: geding aanhangig gemaakt bij verzoekschrift op tegenspraak of bij eenvoudig
verzoekschrift, in gevallen omschreven in artikel 704 Ger.W......................................................131
2.3 Kosten procedure (art. 1017 Ger.W.):....................................................................................131
3
, Thema 1: sociale zekerheid & socialezekerheidsrecht
Overzicht (HB p.5-80, 101-117):
Wat is sociale zekerheid?
Focus op alledaagse menselijke noden
Gebruikelijke betekenis
Sociale zekerheid in zijn situationele/teleologische betekenis
Sociale zekerheid in de instrumentele betekenis
Wat is socialezekerheidsrecht?
Definitie
Voorwerp en karakter
Technieken: sociale verzekering en sociale bijstand (hier zitten we na les 1)
Het recht op sociale zekerheid als Mensenrecht (p. 63 HB)
Verdeling van bevoegdheden
Omkadering van de regelgeving
H1: Wat is sociale zekerheid?
1.1.1 Focus op alledaagse menselijke noden…
ziekte: nood aan zorg, medische kosten & onvermogen te werken, inkomensverlies
->probleem = niet kunnen werken en ziekenhuisrekeningen moeten betalen -
Inkomensverlies bij arbeidsongeschiktheid hoe compenseren?
moederschap: nood begeleiding bevalling, medische kosten & nood aan rust, inkomensverlies
->probleem: medische kosten en je kan niet gaan werken, inkomensverlies als geen
bescherming was voorzien
arbeidsongeval/ beroepsziekte: nood aan medische zorg, medische kosten & onvermogen te
werken of overlijden, inkomensverlies
handicap : verminderd verdienvermogen & verlies van zelfredzaamheid, nood aan
aangepaste hulp, bijkomende kosten
->Structureel probleem, inkomen uit arbeid, verdienvermogen vermindert dus minder kans
om in arbeid te voorzien - Vaak bijz begeleiding nodig
4
Inhoud
Thema 1: sociale zekerheid & socialezekerheidsrecht............................................................................4
H1: Wat is sociale zekerheid?.............................................................................................................4
1.1.1 Focus op alledaagse menselijke noden…...............................................................................4
1.1.2 Gebruikelijke betekenis (Van Dale)........................................................................................5
1.1.3 Sociale zekerheid in zijn situationele/teleologische betekenis...............................................5
1.1.4 Sociale zekerheid in zijn instrumentele betekenis (focus ligt anders)....................................7
1.1.5 Doel en opvatting van de sociale zekerheid...........................................................................8
H2: Wat is sociale zekerheidsrecht?..................................................................................................10
2.1.1 Definitie:..............................................................................................................................10
2.1.2 Voorwerp & karakter van het socialezekerheidsrecht (stricto sensu)..................................11
2.1.3 technieken: sociale verzekering & sociale bijstand..............................................................12
2.1.4 Het recht op sociale zekerheid als Mensenrecht..................................................................22
2.1.5 De verdeling van bevoegdheden in het domein van de sociale zekerheid (BE staat moet
wetgeving uitvaardigen om ‘recht op sociale zekerheid’ vorm te geven).....................................31
2.1.5 De instellingen.....................................................................................................................35
Thema 2: Sociale verzekeringen naar Belgisch recht:...........................................................................37
Deel I: De verplichte verzekering voor geneeskundige verzorging en uitkeringen (HB p 45-62, 109-
112, 341-464)...................................................................................................................................37
1.1 Schets van de historische ontwikkeling vd verzekering, geneeskundige verzorging & uitkering
......................................................................................................................................................38
1.2 Huidige basiswetgeving:.........................................................................................................40
1.3 De verplichte verzekering voor geneeskundige verzorging.....................................................41
1.4 De ZIV-uitkeringsverzekering (Ziekte- invaliditeitsverzekering)...............................................51
1.5 Administratieve organisatie....................................................................................................60
1.6 Financiële organisatie.............................................................................................................60
Deel II: de werkeloosheidsverzekering (HB, p. 471-532) (van p 56 tot hier geen notities vd les)......61
2.1 Schets van de historische ontwikkeling...................................................................................61
2.2 Huidige basiswetgeving:.........................................................................................................63
2.3 Doel........................................................................................................................................64
2.4 Voorwaarden ter toekenning van prestaties...........................................................................64
2.5 Voorziene prestaties (als je aan alle vw’en voldoet)...............................................................70
2.6 Administratieve en financiële organisatie (Titel I en Titel II, Hfdst. V en VII WB)....................72
Deel III: de gezinsbijslagenverzekering (Vlaamse gemeenschap) – niets van in HB?.........................73
3.1 schets van de historische ontwikkeling...................................................................................74
3.2 huidige basiswetgeving (vooral decreten)...............................................................................78
3.3 doel.........................................................................................................................................79
1
, 3.4 voorwaarden ter toekenning van prestaties...........................................................................79
3.5 voorziene prestaties................................................................................................................81
3.6 administratieve & financiële organisatie.................................................................................85
Deel IV: de verplichte pensioensverzekering (HB p. 563- 623)..........................................................87
4.1 schets van de historische ontwikkeling...................................................................................88
3.2 huidige basiswetgeving...........................................................................................................91
3.3 doel vd pensioensverzekering.................................................................................................91
3.4 rustpensioenen (algemeen)....................................................................................................92
3.7 Bijzonder rustpensioen gewezen echtgenoot (werknemer of zelfstandige) (nt ambtenaren) 98
3.8 Overlevingspensioenen (algemeen)........................................................................................99
3.8 bijzonder overlevingspensioen gewezen echtgenoot (ambtenaar).......................................100
3.9 administratieve en financiële organisatie.............................................................................101
Deel V: beginselen vd bijdrageregelingen & de indeling in beroepscategorieën............................102
H1: beginselen vd bijdragenregelingen...........................................................................................102
5.1 algemene uitgangspunten....................................................................................................102
5.2 Regeling voor werknemers...................................................................................................103
5.3 Regelingen voor zelfstandigen..............................................................................................103
5.4 Regeling voor ambtenaren....................................................................................................104
H2: indeling in beroepscategorieën................................................................................................105
5.1.1 Belang................................................................................................................................105
5.1.2 Technieken ter afbakening personele werkingssfeer sociale verzekeringen......................105
Thema 3: regeling van sociale bijstand...............................................................................................108
Deel I: tegemoetkomingen personen met handicap.......................................................................108
1.1 Schets van de historische ontwikkeling.................................................................................108
1.2 Huidige basiswetgeving:.......................................................................................................108
1.3 Doel......................................................................................................................................109
1.4 Voorwaarden ter toekenning prestaties................................................................................109
1.5 Voorziene prestaties.............................................................................................................110
1.6 Administratieve en financiële organisatie.............................................................................112
Deel II: recht op maatschappelijke integratie.................................................................................112
2.1 Schets van de historische ontwikkeling.................................................................................113
2.2 Huidige basiswetgeving:.......................................................................................................113
2.3 Doel......................................................................................................................................113
2.4 Voorwaarden ter toekenning prestaties (art. 3 WMI)...........................................................113
2.5 Voorziene prestaties (verschillend naargelang jonge/ oude doelgroep)...............................114
2.6 Administratieve en financiële organisatie.............................................................................117
Deel III: gewaarborgde gezinsbijslagen...........................................................................................118
Deel IV: inkomensgarantie voor ouderen........................................................................................118
2
, 3.1 Schets van de historische ontwikkeling.................................................................................118
3.2 Huidige basiswetgeving:.......................................................................................................118
3.3 Doel......................................................................................................................................118
3.4 Voorwaarden ter toekenning prestaties (art. 3-4,7 Wet IGO)...............................................118
3.5 Voorziene prestaties.............................................................................................................119
3.6 Administratieve en financiële organisatie.............................................................................120
Deel V: maatschappelijke dienstverlening van het OCMW (ultieme reddingsboei)........................120
5.1 Schets van de historische ontwikkeling (oudste vorm maatschappelijke bescherming).......121
5.2 Huidige basiswetgeving:.......................................................................................................122
5.3 Doel......................................................................................................................................122
5.4Voorwaarden ter toekenning prestaties....................................................................................122
5.4 Voorziene prestaties.............................................................................................................125
5.5 Administratieve en financiële organisatie.............................................................................126
Thema 4: administratief- en procesrechtelijke aspecten....................................................................127
Deel I: handvest van de sociaal verzekerde (wet in jaren ’90 heeft dit handvest ingevoerd)..........127
1.1 Situering................................................................................................................................127
1.2 Toepassingsgebied................................................................................................................128
1.3 Algemene verplichtingen ad instellingen sociale zekerheid..................................................128
1.4 Regels inzake de toekenning van prestaties..........................................................................129
1.5 Terugvordering van onverschuldigd betaalde prestaties.......................................................130
Deel II: Geschillenbeslechting.........................................................................................................130
2.1 Bevoegde rechtscolleges.......................................................................................................130
2.2 Rechtsingang: geding aanhangig gemaakt bij verzoekschrift op tegenspraak of bij eenvoudig
verzoekschrift, in gevallen omschreven in artikel 704 Ger.W......................................................131
2.3 Kosten procedure (art. 1017 Ger.W.):....................................................................................131
3
, Thema 1: sociale zekerheid & socialezekerheidsrecht
Overzicht (HB p.5-80, 101-117):
Wat is sociale zekerheid?
Focus op alledaagse menselijke noden
Gebruikelijke betekenis
Sociale zekerheid in zijn situationele/teleologische betekenis
Sociale zekerheid in de instrumentele betekenis
Wat is socialezekerheidsrecht?
Definitie
Voorwerp en karakter
Technieken: sociale verzekering en sociale bijstand (hier zitten we na les 1)
Het recht op sociale zekerheid als Mensenrecht (p. 63 HB)
Verdeling van bevoegdheden
Omkadering van de regelgeving
H1: Wat is sociale zekerheid?
1.1.1 Focus op alledaagse menselijke noden…
ziekte: nood aan zorg, medische kosten & onvermogen te werken, inkomensverlies
->probleem = niet kunnen werken en ziekenhuisrekeningen moeten betalen -
Inkomensverlies bij arbeidsongeschiktheid hoe compenseren?
moederschap: nood begeleiding bevalling, medische kosten & nood aan rust, inkomensverlies
->probleem: medische kosten en je kan niet gaan werken, inkomensverlies als geen
bescherming was voorzien
arbeidsongeval/ beroepsziekte: nood aan medische zorg, medische kosten & onvermogen te
werken of overlijden, inkomensverlies
handicap : verminderd verdienvermogen & verlies van zelfredzaamheid, nood aan
aangepaste hulp, bijkomende kosten
->Structureel probleem, inkomen uit arbeid, verdienvermogen vermindert dus minder kans
om in arbeid te voorzien - Vaak bijz begeleiding nodig
4
