Samenvatting - Metafysica

METAFYSICA
Table of Contents
H1 – Welkom en introductie............................................................................................... 4
Karakteriseringen van de metafysica..............................................................................4
Denken/metafysica vanuit de verwondering...................................................................4
H2 – Verwondering en kosmos........................................................................................... 4
Metafysica als wetenschap?............................................................................................ 4
Twee filosofische denkhoudingen................................................................................5
Plato en het verlangen naar inzicht - Theaetetus.........................................................5
Aristoteles en de metafysica als wetenschap..............................................................5
Klassieke metafysica: kennis van de kosmos..................................................................5
‘Kosmos’ als metafysisch grondbegrip.........................................................................5
De zintuiglijke en intelligibele wereld van Plato...........................................................6
Waarneming, kunde en kennis bij Aristoteles..............................................................6
Ons moderne perspectief................................................................................................ 6
Metafysica en zelfinterpretatie....................................................................................6
Het besef van innerlijkheid - vb...................................................................................6
H3 - Wat is metafysica?...................................................................................................... 7
Het onderwerp van de metafysica..................................................................................7
Het zijnde als zijnde in het algemeen..........................................................................7
De vele betekenissen van zijn......................................................................................7
Vier metafysica’s......................................................................................................... 8
Oorzaken en beginselen.............................................................................................. 8
De impliciete ethische vraagstelling van de Timaeus.....................................................8
Waarom kennen?......................................................................................................... 8
Plato’s dualisme(n)...................................................................................................... 9
H4 - Moderne metafysica................................................................................................... 9
Descartes’ ontdekking van het subject - Meditaties........................................................9
Eerste metafysica: het subject.....................................................................................9
Tweede metafysica: de oorzakelijkheid.......................................................................9
Kants transcendentale subject......................................................................................10
De epistemologisering van de metafysica.................................................................10
Kant en de Bijzondere metafysica: de rede en haar illusies.......................................10
Kant en de Algemene metafysica: het zijnde als object.............................................10
Overgeslagen: analytische en synthetische oordelen................................................11
Het moderne dualisme van natuur en vrijheid..............................................................11

, Kants tweede, praktische metafysica.........................................................................11
Natuur en vrijheid als tegengestelden.......................................................................12
H5 - Zijn en schijn bij Plato............................................................................................... 12
Excurs: kritiek op de rede in naam van het leven.........................................................12
Zijn en schijn als metafysisch vraagstuk....................................................................12
Zijn: een dubbelzinnig fenomeen...............................................................................13
Zijn en schijn in De Staat.............................................................................................. 13
Mimesis en poiesis: Drie soorten bedden...................................................................13
Zijn en schijn in Timeaus...............................................................................................13
De goddelijke demiurg (vakman, orde)......................................................................13
De dwalende oorzaak................................................................................................13
Zijn en schijn in De Sofist.............................................................................................. 13
Het raadsel van het niet-zijnde..................................................................................14
De pluraliteit van het zijn........................................................................................... 14
Deugd en rechtvaardigheid.......................................................................................14
H6 – Omkering van zijn en schijn: Nietzsche over waarheid en illusie..............................14
Inleiding: van metafysica naar genealogie....................................................................14
Omkering van het Platonisme....................................................................................14
Het bedrog van Plato (en co)........................................................................................15
Plato’s dualisme......................................................................................................... 15
Waarachtigheid als filosofisch ideaal.........................................................................16
Metafysica als menselijke praktijk.................................................................................16
Tekstlezing: ‘Over waarheid en leugen in buiten-morele zin’.....................................16
Kennen, willen en maken.............................................................................................. 17
Tekstlezing: ‘Hoe de ware wereld tenslotte tot fabel werd’.......................................17
De kunstenaar en de vakman....................................................................................18
Veelheid, interpretatie en perspectief...........................................................................18
Kant op z’n kop.......................................................................................................... 18
De prijs van orde........................................................................................................ 19
H7 - Het bijeenhoren van zijn en schijn bij Heidegger......................................................19
Inleiding: metafysica na Nietzsche................................................................................19
Omkering van het Platonisme....................................................................................19
Het bijeenhoren van zijn en schijn bij Heidegger..........................................................20
Heideggers vraag....................................................................................................... 20
Waarom zijn en schijn bijeenhoren............................................................................21
Evolutie...................................................................................................................... 22
Plato’s leer van de waarheid......................................................................................22
H8 – Taal en waarheid: het geschenk van Hermes en de hermeneutiek..........................23

, Inleiding........................................................................................................................ 23
Van zijn en schijn naar taal en waarheid....................................................................23
Wat is ‘hermeneutiek’?.............................................................................................. 24
Van Hermes naar Heidegger......................................................................................24
Diltheys kritiek van de historische rede........................................................................25
Hermeneutiek, taal en betekenis...............................................................................25
Interpretatie en geschiedenis....................................................................................25
Tekstlezing ‘Het begrijpen van andere personen en van hun levensuitingen’...........25
Gadamer en de waarheid van de geesteswetenschappen............................................26
Interpretatie en waarheid.......................................................................................... 26
Ervaring en dialoog.................................................................................................... 26
Tekstlezing ‘Het begrip ervaring en de aard van de hermeneutische ervaring’.........26
H9 – Slotbeschouwing: orde en eindigheid.......................................................................27
Waarheid en orde......................................................................................................... 27
Waarheid als correspondentie  Einde van de metafysica?.........................................27
Waarheid als wil  Wil en verschil?..............................................................................27
Waarheid als onthulling  Eindigheid en openheid......................................................27

, H1 – WELKOM EN INTRODUCTIE

KARAKTERISERINGEN VAN DE METAFYSICA

 Voorbij de natuur: geen feiten, maar betekenis/doel
 Metafysica als wetenschap
o Koningin (hoogste en laatste vragen)
 Aristoteles: ‘eerste filosofie’
 Transcendent:
o Levenshouding, beweging van filosoof om tot metafysische inzichten te
komen
o Praktisch (metafysica + ethiek)
 Theologisch:
o Volmaakte, hoogste
 Bovennatuurlijk:
o Het Zijn, onmiddellijke werkelijkheid, wat ons altijd omringd

 Abstractie van alledaagse, zintuiglijke, empirische

 Overkoepelende studie van het geheel (hoe hangt alles samen?)

DENKEN/METAFYSICA VANUIT DE VERWONDERING

 Werkelijkheid van het geheel: waarom, waarheid, zin, onze plaats?
 Dubbelzinnig: subjectieve ervaring alledaagse  overstijgt
particuliere/existentiële (algemeenheid)
 Twee reacties (Paradox): zoeken naar verklaringen/redenen/principes 
ondoorgrondelijk (zelf in werkelijkheid, Zijn kan alleen verklaard worden vanuit
het Zijn, maar waarom eerder iets ipv niets?)
 Metafysische zelfmoord?
o Scepticisme, mysticisme, verwerping van vraag
o Bevestiging van verwondering: antwoord op metafysische vraag 
verschillende ideeën maken het een mysterie
 Praktische dimensie:
o ‘Waarom’ is gekoppeld aan hoe we moeten leven.
o Beweging vanuit de verwondering
o Zelfkennis: metafysica
 Kennis (tegen verwondering in denken) vs verwondering (gewoon-
ongewoon, systeem-verbijstering)
o Zekere weten voorkomen

H2 – VERWONDERING EN KOSMOS

METAFYSICA ALS WETENSCHAP?

 A posteriori kennis: ervaring, onbetrouwbaar
 A priori kennis (wiskunde): rede, zeker, onveranderlijk object
 Post-metafysisch denken  Einde metafysica: geen zekerheid zoals bij
wiskunde
o Habermas: Einde klassieke opvatting van de rede
 Redelijk inzicht in werkelijkheid = succesvolle a-posteriori-
methodes (niet zuiver a-priori-denken)
 Menselijke rede = gesitueerde rede (concrete condities)