Deel 1: De Griekse polis samenleving
1 De fysische omstandigheden in het Middellandse Zeegebied
1.1 Inleiding
• Geen paradijselijke omstandigheden → hard labeur voor de boeren
• Spanning tussen relatief gunstige klimatologische omstandigheden en
beperkte ruimte waarin van die omstandigheden kan geprofiteerd worden →
mensen werden uitgedaagd om samen te werken, oplossingen te vinden en
zo grenzen te verleggen.
1.2 Geologie
• Het Egeïsch bekken:
o Geologische zeer actief
o Zone met het hoogste
seismologische risico
(aardbevingen)
o Hoge bergketens en diepe
zeekloven
• Bergen:
o Athos ( ): 2033 m
o Olympos ( ) : 2917 m
= woonplaats van de goden
o Meteora ( )
o Het Pindosgebergte ( ): tot 2632 m
o De Parnassos ( ): 2457 m
o Het Taygetosgebergte ( ): tot 2410 m
o De Ida ( )
, • Eilandgroepen
o Sporaden
o Ionische eilanden
o Saronische eilanden
o Cycladen
o Eilanden voor de kust van Klein – Azië
• Eilanden
• Grillige kustlijn
o Kleine geïsoleerde baaien: natuurlijke haven (bv.:
Piraeus)
o Zeer gevaarlijk voor schepen
• Schaarse vruchtbare vlaktes
• Geen bevaarbare rivieren
• Niet rijkelijk voorzien van nuttige grondstoffen
1.3 Klimaat
• Mediterraan klimaat = koele, vochtige winters en warme, droge zomers
• ’s Zomers: accidentele onweders → extreme droogte nauwelijks mindert
• ’s Winters: behoorlijk wat neerslag
1.4 Natuurlijke vegetatie
• Aleppo-pijnboom: zowat de enige boom die er groeit
• Door de droge zomers waren er af en toe bosbranden
,1.5 Akkerbouw en veeteelt
• Weinig plekken geschikt voor bewoning → zelfstandige
landbouwgemeenschappen → meestal familiale bedrijfjes (oikos)
• Grotere bedrijven waren enkel mogelijk door het inzetten van slaven
• Akkerbouw:
o Graan: gerst en tarwe
o Bonen, linzen en erwten
o Olijven
o Druiven (wijn)
• Veeteelt:
o Geiten en schapen (zuivelproductie en wol)
o Grootvee = luxe
• Honing
• Vis en schaaldieren
1.6 Verkeer
• Grillig reliëf → te voet of met lastdier (ezels)
• In het rustige seizoen: per boot → vele mythen en sagen over de zee: vooral
het thema ‘storm’ boezemt veel angst in
1.7 De rest van de Middellandse zee
Het westelijke bekken van de Middellandse Zee bood voor de nieuw
geïntroduceerde teelten zelfs nog meer mogelijkheden doordat er aanzienlijk meer
grote vruchtbare vlaktes aanwezig zijn.
, 2 De Griekse beschaving: politiek verdeeld, maar cultureel één
2.1 Inleiding
De Griekse cultuur komt op de voorgrond vanaf 8e eeuw v.C.
Periodes:
• Bronstijdculturen (mykeense)
• Dark ages (ijzertijd) (1100 v.C. - 776 v.C.)
• Archaïsche periode (776 v.C.- 479 v.C.)
• Klassiek periode (479 v.C – 336 v.C)
2.2 Politiek verdeeld
In het begin oikos die autarisch leven.
Aan het begin van de archaiïsche periode een nieuwe organisatievorm, de polis.
Polis
Gemeenschap van Het territorium Gemeenschappelijke
bewoners belangen
Afgegrensd door Veilig onderkomen →
Een grote etnische
natuurlijke elementen burcht, de akropolis
homogeniteit
Er wordt respect voor
de interne wetten
geëist van de
bewoners.
• Akropolis
o Letterlijk: hoogste punt van de polis
o Veilige plek voor de tempels en de
heilige attributen van de gemeenschap
• De agora
o Bijeenkomsten van de inwoners van de
polis
o Handeldrijven, recht gesproken, …
• Bouleuterion
o = raadzaal
• Stoa
o = langgerekte
zuilengaanderij
1 De fysische omstandigheden in het Middellandse Zeegebied
1.1 Inleiding
• Geen paradijselijke omstandigheden → hard labeur voor de boeren
• Spanning tussen relatief gunstige klimatologische omstandigheden en
beperkte ruimte waarin van die omstandigheden kan geprofiteerd worden →
mensen werden uitgedaagd om samen te werken, oplossingen te vinden en
zo grenzen te verleggen.
1.2 Geologie
• Het Egeïsch bekken:
o Geologische zeer actief
o Zone met het hoogste
seismologische risico
(aardbevingen)
o Hoge bergketens en diepe
zeekloven
• Bergen:
o Athos ( ): 2033 m
o Olympos ( ) : 2917 m
= woonplaats van de goden
o Meteora ( )
o Het Pindosgebergte ( ): tot 2632 m
o De Parnassos ( ): 2457 m
o Het Taygetosgebergte ( ): tot 2410 m
o De Ida ( )
, • Eilandgroepen
o Sporaden
o Ionische eilanden
o Saronische eilanden
o Cycladen
o Eilanden voor de kust van Klein – Azië
• Eilanden
• Grillige kustlijn
o Kleine geïsoleerde baaien: natuurlijke haven (bv.:
Piraeus)
o Zeer gevaarlijk voor schepen
• Schaarse vruchtbare vlaktes
• Geen bevaarbare rivieren
• Niet rijkelijk voorzien van nuttige grondstoffen
1.3 Klimaat
• Mediterraan klimaat = koele, vochtige winters en warme, droge zomers
• ’s Zomers: accidentele onweders → extreme droogte nauwelijks mindert
• ’s Winters: behoorlijk wat neerslag
1.4 Natuurlijke vegetatie
• Aleppo-pijnboom: zowat de enige boom die er groeit
• Door de droge zomers waren er af en toe bosbranden
,1.5 Akkerbouw en veeteelt
• Weinig plekken geschikt voor bewoning → zelfstandige
landbouwgemeenschappen → meestal familiale bedrijfjes (oikos)
• Grotere bedrijven waren enkel mogelijk door het inzetten van slaven
• Akkerbouw:
o Graan: gerst en tarwe
o Bonen, linzen en erwten
o Olijven
o Druiven (wijn)
• Veeteelt:
o Geiten en schapen (zuivelproductie en wol)
o Grootvee = luxe
• Honing
• Vis en schaaldieren
1.6 Verkeer
• Grillig reliëf → te voet of met lastdier (ezels)
• In het rustige seizoen: per boot → vele mythen en sagen over de zee: vooral
het thema ‘storm’ boezemt veel angst in
1.7 De rest van de Middellandse zee
Het westelijke bekken van de Middellandse Zee bood voor de nieuw
geïntroduceerde teelten zelfs nog meer mogelijkheden doordat er aanzienlijk meer
grote vruchtbare vlaktes aanwezig zijn.
, 2 De Griekse beschaving: politiek verdeeld, maar cultureel één
2.1 Inleiding
De Griekse cultuur komt op de voorgrond vanaf 8e eeuw v.C.
Periodes:
• Bronstijdculturen (mykeense)
• Dark ages (ijzertijd) (1100 v.C. - 776 v.C.)
• Archaïsche periode (776 v.C.- 479 v.C.)
• Klassiek periode (479 v.C – 336 v.C)
2.2 Politiek verdeeld
In het begin oikos die autarisch leven.
Aan het begin van de archaiïsche periode een nieuwe organisatievorm, de polis.
Polis
Gemeenschap van Het territorium Gemeenschappelijke
bewoners belangen
Afgegrensd door Veilig onderkomen →
Een grote etnische
natuurlijke elementen burcht, de akropolis
homogeniteit
Er wordt respect voor
de interne wetten
geëist van de
bewoners.
• Akropolis
o Letterlijk: hoogste punt van de polis
o Veilige plek voor de tempels en de
heilige attributen van de gemeenschap
• De agora
o Bijeenkomsten van de inwoners van de
polis
o Handeldrijven, recht gesproken, …
• Bouleuterion
o = raadzaal
• Stoa
o = langgerekte
zuilengaanderij
