Cardiovasculair stelsel – embryologie
FOETAAL CARDIOVASCULAIR SYSTEEM EN VERANDERINGEN BIJ GEBOORTE
ONTWIKKELING VAN HET HART
- Cardiovasculaire systeem is mesodermaal van oorsprong
o Splanchnic layer of lateral mesoderm
- Grote arteriën (aorta, truncus pulmonalis) bevatten mesenchym van neurale lijst
- Alle structuren ontstaan eerst bilateraal
- Primaire en secundaire hartaanleg
o Primair hartaanlegveld: vormt delen van atria en linkerventrikel
o Secundair hartaanlegveld: vormt rechterventrikel, uitstroomgebied, en caudaal deel
van atria
Ontstaan en ligging van de hartbuis
- Craniocaudale plooiing: cardiogeen blasteem en pericard draait 180 graden door kopplooi
o Lag eerst craniaal van membrana buccopharyngea en neurale plaat
o Door plooi komt hij caudaal te liggen
- Laterale plooiing: twee endotheliale hartbuisjes versmelten tot één hartbuis (met myocard,
cardiac jelly en epicard)
o Verbonden dorsaal door dorsaal mesocard
o Rondom hartbuis pericardholte
- Contracties
o Begin vanaf dag 22 (zichtbaar op echografie vanaf dag 30)
o Hart is eerste functionele orgaan van foetus
1
, Cardiovasculair stelsel – embryologie
Ontstaan van de hartkromming
- Initiële vorm
o Rechte hartbuis met zichtbare verwijdingen
▪ Atrium commune (met sinus venosus)
• LA en RA
▪ Canalis atrioventricularis (nauwe verbinding)
▪ Primitieve ventrikel
• LV
▪ Bulbus cordis: bestaat uit truncus arteriosus (aorta asc en truncus pulm),
conus cordis (uitstroomgebied ventrikels), en proximale bulbus
• RV en outflow
- Bloedstroom in primitieve hart
o Sinus venosus → primitief atrium → canalis atrioventricularis → primitief ventrikel → bulbus
en conus cordis → truncus arteriosus
- Hartkromming
o Door lengtegroei ontstaan:
▪ U-vorm, gevolgd door S-vorm
▪ Bulbus en primitieve ventrikel komen ventraal, atrium dorsaal
• Sinus venosus caudaal
o Verschoven ligging verklaart grote bloedvaten vanuit hart
▪ Bulbus rechts t.o.v. primitieve ventrikel
- Wand van de primitieve hartbuis
o Vier lagen
▪ Endotheel
▪ Myocard (uit mesoderm)
▪ Cardiac jelly (acellulaire matrix)
▪ Epicardium (visceraal pericard uit mesenchymcellen)
- Speciale structuren
o Ontwikkeling van trabekels
▪ Primitief ventrikel → linkerventrikel
▪ Proximale bulbus → rechterventrikel
o Sinus transversus ontstaat door verdwijning van pericardium dorsale
2
, Cardiovasculair stelsel – embryologie
Ontwikkeling van de sinus venosus
- Algemeen
o Sinus venosus speelt belangrijke rol in uiteindelijke vorming van atrium
o Gepaarde aanleg van sinus blijft langer aanwezig dan andere delen van hartbuis
o Bloedstroom naar atrium wordt geregeld door sino-atriale kleppen
- Vroege ontwikkeling
o In vierde week bestaat sinus venosus uit transversale holte met twee sinushoornen (links
en rechts)
o Elke sinushoorn ontvangt bloed van:
▪ Vena vitellina
▪ Vena umbilicalis
▪ Vena cardinalis communis
- Linker sinushoorn
o Reduceert tot vena obliqua atrii sinistri en sinus coronarius
- Rechter sinushoorn
o Vergroot en wordt opgenomen in rechter atrium
o Vormt gladwandige deel van rechter atrium (sinus venarum cavarum)
o Onderste deel van rechter veneuze klep splitst in
▪ Valvula venae cavae inferioris (klep van Eustachius)
▪ Valvula sinus coronarii (klep van Thebesius)
- Atria
o Trabeculaire delen (auriculae) ontstaan uit primitieve atrium commune
o Gladde deel van linker atrium vormt zich door opname van beginsegmenten van
longvenen
o Longvenen (vv. pulmonales) ontstaan als uitstulpingen uit atriumwand
- Crista terminalis
o Scheidt gladwandige deel van trabeculaire deel in rechter atrium
- Sino-atriale knoop
o Ontstaat in wand van sinus venosus en verklaart termen zoals sinusaal ritme
3
FOETAAL CARDIOVASCULAIR SYSTEEM EN VERANDERINGEN BIJ GEBOORTE
ONTWIKKELING VAN HET HART
- Cardiovasculaire systeem is mesodermaal van oorsprong
o Splanchnic layer of lateral mesoderm
- Grote arteriën (aorta, truncus pulmonalis) bevatten mesenchym van neurale lijst
- Alle structuren ontstaan eerst bilateraal
- Primaire en secundaire hartaanleg
o Primair hartaanlegveld: vormt delen van atria en linkerventrikel
o Secundair hartaanlegveld: vormt rechterventrikel, uitstroomgebied, en caudaal deel
van atria
Ontstaan en ligging van de hartbuis
- Craniocaudale plooiing: cardiogeen blasteem en pericard draait 180 graden door kopplooi
o Lag eerst craniaal van membrana buccopharyngea en neurale plaat
o Door plooi komt hij caudaal te liggen
- Laterale plooiing: twee endotheliale hartbuisjes versmelten tot één hartbuis (met myocard,
cardiac jelly en epicard)
o Verbonden dorsaal door dorsaal mesocard
o Rondom hartbuis pericardholte
- Contracties
o Begin vanaf dag 22 (zichtbaar op echografie vanaf dag 30)
o Hart is eerste functionele orgaan van foetus
1
, Cardiovasculair stelsel – embryologie
Ontstaan van de hartkromming
- Initiële vorm
o Rechte hartbuis met zichtbare verwijdingen
▪ Atrium commune (met sinus venosus)
• LA en RA
▪ Canalis atrioventricularis (nauwe verbinding)
▪ Primitieve ventrikel
• LV
▪ Bulbus cordis: bestaat uit truncus arteriosus (aorta asc en truncus pulm),
conus cordis (uitstroomgebied ventrikels), en proximale bulbus
• RV en outflow
- Bloedstroom in primitieve hart
o Sinus venosus → primitief atrium → canalis atrioventricularis → primitief ventrikel → bulbus
en conus cordis → truncus arteriosus
- Hartkromming
o Door lengtegroei ontstaan:
▪ U-vorm, gevolgd door S-vorm
▪ Bulbus en primitieve ventrikel komen ventraal, atrium dorsaal
• Sinus venosus caudaal
o Verschoven ligging verklaart grote bloedvaten vanuit hart
▪ Bulbus rechts t.o.v. primitieve ventrikel
- Wand van de primitieve hartbuis
o Vier lagen
▪ Endotheel
▪ Myocard (uit mesoderm)
▪ Cardiac jelly (acellulaire matrix)
▪ Epicardium (visceraal pericard uit mesenchymcellen)
- Speciale structuren
o Ontwikkeling van trabekels
▪ Primitief ventrikel → linkerventrikel
▪ Proximale bulbus → rechterventrikel
o Sinus transversus ontstaat door verdwijning van pericardium dorsale
2
, Cardiovasculair stelsel – embryologie
Ontwikkeling van de sinus venosus
- Algemeen
o Sinus venosus speelt belangrijke rol in uiteindelijke vorming van atrium
o Gepaarde aanleg van sinus blijft langer aanwezig dan andere delen van hartbuis
o Bloedstroom naar atrium wordt geregeld door sino-atriale kleppen
- Vroege ontwikkeling
o In vierde week bestaat sinus venosus uit transversale holte met twee sinushoornen (links
en rechts)
o Elke sinushoorn ontvangt bloed van:
▪ Vena vitellina
▪ Vena umbilicalis
▪ Vena cardinalis communis
- Linker sinushoorn
o Reduceert tot vena obliqua atrii sinistri en sinus coronarius
- Rechter sinushoorn
o Vergroot en wordt opgenomen in rechter atrium
o Vormt gladwandige deel van rechter atrium (sinus venarum cavarum)
o Onderste deel van rechter veneuze klep splitst in
▪ Valvula venae cavae inferioris (klep van Eustachius)
▪ Valvula sinus coronarii (klep van Thebesius)
- Atria
o Trabeculaire delen (auriculae) ontstaan uit primitieve atrium commune
o Gladde deel van linker atrium vormt zich door opname van beginsegmenten van
longvenen
o Longvenen (vv. pulmonales) ontstaan als uitstulpingen uit atriumwand
- Crista terminalis
o Scheidt gladwandige deel van trabeculaire deel in rechter atrium
- Sino-atriale knoop
o Ontstaat in wand van sinus venosus en verklaart termen zoals sinusaal ritme
3
