THEMA’S UIT DE ORTHOPEDAGOGIEK:
GEDRAGS- EN OPVOEDINGSPROBLEMEN
DIDACTISCH TEAM
➢ Colleges
o Prof. dr. Caroline Spaas (tevens coördinator van het vak)
o Prof. dr. Dieter Baeyens
➢ Practicum
o Mevr. Marian Van Dievoet
o Prof. dr. Caroline Spaas
➢ Vragen?
o Per mail
o Voor of na een college, of tijdens de pauze
DOELSTELLINGEN
➢ Een kennismaking met orthopedagogisch onderzoek aan KU Leuven
➢ Het verwerven van inzicht in enkele centrale thema’s in relatie tot gedrags- en opvoedingsproblemen
➢ Het kritisch leren reflecteren over het onderzoek en besproken thema’s, en het leren toepassen ervan op de
klinische praktijk
➢ Concrete inhoudelijke doelstellingen (cf. ECTS):
o Het kunnen herkennen van in de lessen besproken verschijningsvormen van gedragsproblemen
o Het kunnen identificeren van de omgevings- en aanlegfactoren die een rol spelen in het ontstaan
van deze specifieke verschijningsvormen van gedragsproblemen
o Een inschatting kunnen maken van een adequate interventie/doorverwijzing vanuit kennis over de
verschijningsvormen en de oorzakelijke factoren van gedragsproblemen
o Het zelfstandig leren bestuderen, integreren en toepassen van de wetenschappelijke en klinische
literatuur over de besproken problemen
ONDERWIJSACTIVITEITEN
➢ Hoorcolleges (12)=>12e is zelf online kijken
➢ Practicum met casusopdracht (groepswerk)=>Toelichting door Marian Van Dievoet
STUDIEMATERIALEN
➢ Slides met eigen nota’s bij de colleges
➢ Literatuur (via Cudi en op Toledo (ULTRA), per lesmodule geordend)➔ook in reader geordend PPW cudi
➢ Lesopnames (secundair, evt. m.u.v. casusmateriaal, gastcolleges en bij technische problemen) – slim gebruik
➢ Informatie en documenten bij de opdracht op Toledo (ULTRA)
EVALUATIE
➢ 6 van de 20 punten voor de opdracht
➢ 14 van de 20 punten voor het examen
o Schriftelijk , Open boek
o Open vragen die peilen naar kennis, begrip en toepassing vd inhoud behandeld tijdens de colleges
➢ Je moet niet voor beiden apart geslaagd zijn maar opdracht moet wel sws geslaagd zijn
1
,PRACTICUM MARIAN VAN DIEVOET
➢ Je gaat aan slag met klinische casus
o Een keer in practicum zelf als oefening
o Een keer in verdiepingsopdracht die opgedragen wordt door caroline
o Binnen deze casus ga je op zoek naar 1 domein van gedragsproblemen die je verder uitwerkt ahv
modellen die we zien in les, ahv bestaande wetenschap/literatuur➔je gaat wetensch gefundeerde
reflectie uitwerken op casus en een advies/interventie uitwerken
➢ 1 Practicum sessie in maart
o Voorbereiding meenemen
➢ Eind maart wordt verdiepingscasus open gezet en kan je met je groep aan slag aan die casus
o Vrijdag 8/05: voorstelling verdiepingsopdracht + feedback
o Woensdag 20/05: indienen verslag verdiepingsopdracht
➢ Inschrijven vanaf 16/02 om 20h tem 13/03 voor practicumsessie
➢ Inschrijven vanaf 16/02 om 20h voor practicumgroep groepswerk
➢ Inschrijven voor presentatie groepsopdracht (1 iemand per groepje doet dat)
➢ Practicum groep met 20
➢ Opdracht met 6-8
THEMA’S EN VERLOOP OPO
➢ Thema’s vanuit ons eigen onderzoek
o Caroline: armoede en haar rol in gezinsrelaties en jeugdhulpverlening
o Dieter: executieve functie en context, diagnostiek en interventie bij ADHD, anti-stigma interventie en
transitiezorg
DEEL2 (deel Baeyens)
Cognitieve functies (EF) en in welke mate je als opv figuur hierop kan inspelen (school en thuis met
doelgroepen ADHD en ASS) ~EF x context
- Interventies hierop (mediatoren: wrm zou interventie wel/niet werken)
- Illustratie van 1 programma ‘switch’
ADHD in jongvolwassenheid en volwassenheid x context
- Interventies incl mediatoren
- Illustratie siesta➔uitdaging vr mensen met ADHD
Transitiezorg➔ADHD & ASS (jongvolwassenheid)
- Aparte werelden in hulp vr kinderen of jongvolwassenen➔accuut punt waar mensen plots k
verdwijnen, het zelf willen proberen maar soms zijn uitdagingen te groot en is er een terugval als
je gn goed vangnet hebt geïnstalleerd (=transitiezorg
Examen: kritische analyse van bv (besproken in les transitiezorg)
- Een beleidsplan ve vz over transitiezorg ADHD
o Dit is hoe organisatie aan diagnostiek doet➔wat vind je daarvan
o Dit is document van toen, wat is er niet correct meer aan
o Hoe zou je in teamleiding bespreken wat op website moet staan zodat
het duidelijk is dat we aan transitiezorg doen
- Kritische bespreking van diagnostisch verslag ve volwassenen met vermoeden
van ADHD
- Richtlijnplan EF van VCLB
- Vooral toepassingen dus oefen dat zelf met websites enz
2
, INHOUDSTAFEL GEDRAGS- OPVOEDINGSPROBLEMEN
Armoede: inleiding ....................................................................................................................................................... 11
wat is armoede?=>geen eenduidige definitie voor! ................................................................................................. 11
verschillende definities en maten (e.g., Fernandez, 2015) ................................................................................... 11
armoede in België in 2024 (statbel) .................................................................................................................. 12
risicofactoren (bronnen: Opgroeien, Stabel) .................................................................................................... 12
Kansarmoede (Kind en Gezin, 2013) (3) .......................................................................................................... 12
Het armoedeweb (Bron: Klasse) ~multidimensionele aard (3) ......................................................................... 13
9 dimensies obv participatory research (Bray et al., 2020) ............................................................................... 14
naar een relationeel armoede perspectief (e.g., Lister, 2021; Saele, 2023) .......................................................... 14
armoede en haar rol in gedrags- en opvoedingsproblemen ......................................................................................... 15
gezinsarmoede ......................................................................................................................................................... 15
de gevolgen van armoede voor kinderen ................................................................................................................. 15
de gevolgen van armoede in gezinnen ..................................................................................................................... 17
onderzoek naar opvoeding in context van armoede ............................................................................................ 17
Eerste optie➔Onderzoek naar opvoeding in de context van armoede: opvoeding als mediator in het verband
tussen armoede & kindontwikkeling, e.g.: ........................................................................................................ 17
Model 1: Family stress model (Conger & Conger, 2002) ............................................................................... 17
Model 2: Family investment model (e.g., Mayer, 2002) ............................................................................... 17
Model 3: Opvoedingsstijl en – gedrag (e.g., Banovcinova et al., 2014, Finegood et al., 2017; Skinner et al.,
2022) ............................................................................................................................................................. 18
Model 4: Gecompliceerde hechting en ouder-kind interactie ...................................................................... 18
Onderzoek naar opvoeding in de context van armoede: opvoeding als moderator in het verband tussen
armoede & kindontwikkeling? .......................................................................................................................... 19
Model 1: Opvoeding en gezinsrelaties als buffer .......................................................................................... 19
Model 2: Parental and family resilience (e.g., Walsh, 2003) ......................................................................... 19
Model 3: Het belang van coping en sociale steun (e.g., Mayo et al., 2022; Sanfelici, 2022) ......................... 19
naar een diepgaand begrip van armoede in gezinnen .......................................................................................... 20
parenting-as-resistance ........................................................................................................................................ 22
ter afronding: reflectievraag ..................................................................................................................................... 22
3
, armoede en jeugdhulpverlening ................................................................................................................................... 23
inleiding .................................................................................................................................................................... 23
gezinnen met meervoudige en complexe problemen .............................................................................................. 23
Een complex geheel van problemen ..................................................................................................................... 24
definities ............................................................................................................................................................... 24
maar: geen eenduidige begrippen .................................................................................................................... 24
armoede en jeugdhulpverlening: een lange, maar complexe relatie ........................................................................ 25
Een lange, complexe relatie .................................................................................................................................. 25
De complexe relatie tussen gezinnen in armoede en de jeugdhulpverlening ....................................................... 27
naar een armoedebewuste jeugdhulpverlening? ..................................................................................................... 29
naar een armoedebewuste praktijk .............................................................................................................................. 31
inleiding- terug in het mother-baby-hostel ............................................................................................................... 31
kaders en modellen vr armoedebewuste jeugdhulpverlening.................................................................................. 31
erkenning en respect ................................................................................................................................................ 32
erkennen van armoede, lijden en verzet .............................................................................................................. 32
casusoefening - Sarah, Emma, Liam en Tom ......................................................................................................... 35
de kracht van erkenning (Sanfelici, 2022) ............................................................................................................. 36
het realiseren van rechten en de zoektocht nr armoedebestrijding ......................................................................... 37
casusvoorbeeld -Sarah, Emma, Liam en Tom........................................................................................................ 37
afrondend ................................................................................................................................................................. 37
voorbeeldvraag examen ....................................................................................................................................... 37
in gesprek met Pascale Vools & ’t Lampeke.................................................................................................................. 38
Een aanzet tot breder (leren) nadenken ................................................................................................................... 38
➔het gaat hier steeds over insluiten – uitsluiten ............................................................................................ 38
3 thema’s die meespelen in armoede : verwevenheid van armoede ....................................................................... 39
gesprek – relatie ................................................................................................................................................... 39
vragen ....................................................................................................................................................................... 40
4
GEDRAGS- EN OPVOEDINGSPROBLEMEN
DIDACTISCH TEAM
➢ Colleges
o Prof. dr. Caroline Spaas (tevens coördinator van het vak)
o Prof. dr. Dieter Baeyens
➢ Practicum
o Mevr. Marian Van Dievoet
o Prof. dr. Caroline Spaas
➢ Vragen?
o Per mail
o Voor of na een college, of tijdens de pauze
DOELSTELLINGEN
➢ Een kennismaking met orthopedagogisch onderzoek aan KU Leuven
➢ Het verwerven van inzicht in enkele centrale thema’s in relatie tot gedrags- en opvoedingsproblemen
➢ Het kritisch leren reflecteren over het onderzoek en besproken thema’s, en het leren toepassen ervan op de
klinische praktijk
➢ Concrete inhoudelijke doelstellingen (cf. ECTS):
o Het kunnen herkennen van in de lessen besproken verschijningsvormen van gedragsproblemen
o Het kunnen identificeren van de omgevings- en aanlegfactoren die een rol spelen in het ontstaan
van deze specifieke verschijningsvormen van gedragsproblemen
o Een inschatting kunnen maken van een adequate interventie/doorverwijzing vanuit kennis over de
verschijningsvormen en de oorzakelijke factoren van gedragsproblemen
o Het zelfstandig leren bestuderen, integreren en toepassen van de wetenschappelijke en klinische
literatuur over de besproken problemen
ONDERWIJSACTIVITEITEN
➢ Hoorcolleges (12)=>12e is zelf online kijken
➢ Practicum met casusopdracht (groepswerk)=>Toelichting door Marian Van Dievoet
STUDIEMATERIALEN
➢ Slides met eigen nota’s bij de colleges
➢ Literatuur (via Cudi en op Toledo (ULTRA), per lesmodule geordend)➔ook in reader geordend PPW cudi
➢ Lesopnames (secundair, evt. m.u.v. casusmateriaal, gastcolleges en bij technische problemen) – slim gebruik
➢ Informatie en documenten bij de opdracht op Toledo (ULTRA)
EVALUATIE
➢ 6 van de 20 punten voor de opdracht
➢ 14 van de 20 punten voor het examen
o Schriftelijk , Open boek
o Open vragen die peilen naar kennis, begrip en toepassing vd inhoud behandeld tijdens de colleges
➢ Je moet niet voor beiden apart geslaagd zijn maar opdracht moet wel sws geslaagd zijn
1
,PRACTICUM MARIAN VAN DIEVOET
➢ Je gaat aan slag met klinische casus
o Een keer in practicum zelf als oefening
o Een keer in verdiepingsopdracht die opgedragen wordt door caroline
o Binnen deze casus ga je op zoek naar 1 domein van gedragsproblemen die je verder uitwerkt ahv
modellen die we zien in les, ahv bestaande wetenschap/literatuur➔je gaat wetensch gefundeerde
reflectie uitwerken op casus en een advies/interventie uitwerken
➢ 1 Practicum sessie in maart
o Voorbereiding meenemen
➢ Eind maart wordt verdiepingscasus open gezet en kan je met je groep aan slag aan die casus
o Vrijdag 8/05: voorstelling verdiepingsopdracht + feedback
o Woensdag 20/05: indienen verslag verdiepingsopdracht
➢ Inschrijven vanaf 16/02 om 20h tem 13/03 voor practicumsessie
➢ Inschrijven vanaf 16/02 om 20h voor practicumgroep groepswerk
➢ Inschrijven voor presentatie groepsopdracht (1 iemand per groepje doet dat)
➢ Practicum groep met 20
➢ Opdracht met 6-8
THEMA’S EN VERLOOP OPO
➢ Thema’s vanuit ons eigen onderzoek
o Caroline: armoede en haar rol in gezinsrelaties en jeugdhulpverlening
o Dieter: executieve functie en context, diagnostiek en interventie bij ADHD, anti-stigma interventie en
transitiezorg
DEEL2 (deel Baeyens)
Cognitieve functies (EF) en in welke mate je als opv figuur hierop kan inspelen (school en thuis met
doelgroepen ADHD en ASS) ~EF x context
- Interventies hierop (mediatoren: wrm zou interventie wel/niet werken)
- Illustratie van 1 programma ‘switch’
ADHD in jongvolwassenheid en volwassenheid x context
- Interventies incl mediatoren
- Illustratie siesta➔uitdaging vr mensen met ADHD
Transitiezorg➔ADHD & ASS (jongvolwassenheid)
- Aparte werelden in hulp vr kinderen of jongvolwassenen➔accuut punt waar mensen plots k
verdwijnen, het zelf willen proberen maar soms zijn uitdagingen te groot en is er een terugval als
je gn goed vangnet hebt geïnstalleerd (=transitiezorg
Examen: kritische analyse van bv (besproken in les transitiezorg)
- Een beleidsplan ve vz over transitiezorg ADHD
o Dit is hoe organisatie aan diagnostiek doet➔wat vind je daarvan
o Dit is document van toen, wat is er niet correct meer aan
o Hoe zou je in teamleiding bespreken wat op website moet staan zodat
het duidelijk is dat we aan transitiezorg doen
- Kritische bespreking van diagnostisch verslag ve volwassenen met vermoeden
van ADHD
- Richtlijnplan EF van VCLB
- Vooral toepassingen dus oefen dat zelf met websites enz
2
, INHOUDSTAFEL GEDRAGS- OPVOEDINGSPROBLEMEN
Armoede: inleiding ....................................................................................................................................................... 11
wat is armoede?=>geen eenduidige definitie voor! ................................................................................................. 11
verschillende definities en maten (e.g., Fernandez, 2015) ................................................................................... 11
armoede in België in 2024 (statbel) .................................................................................................................. 12
risicofactoren (bronnen: Opgroeien, Stabel) .................................................................................................... 12
Kansarmoede (Kind en Gezin, 2013) (3) .......................................................................................................... 12
Het armoedeweb (Bron: Klasse) ~multidimensionele aard (3) ......................................................................... 13
9 dimensies obv participatory research (Bray et al., 2020) ............................................................................... 14
naar een relationeel armoede perspectief (e.g., Lister, 2021; Saele, 2023) .......................................................... 14
armoede en haar rol in gedrags- en opvoedingsproblemen ......................................................................................... 15
gezinsarmoede ......................................................................................................................................................... 15
de gevolgen van armoede voor kinderen ................................................................................................................. 15
de gevolgen van armoede in gezinnen ..................................................................................................................... 17
onderzoek naar opvoeding in context van armoede ............................................................................................ 17
Eerste optie➔Onderzoek naar opvoeding in de context van armoede: opvoeding als mediator in het verband
tussen armoede & kindontwikkeling, e.g.: ........................................................................................................ 17
Model 1: Family stress model (Conger & Conger, 2002) ............................................................................... 17
Model 2: Family investment model (e.g., Mayer, 2002) ............................................................................... 17
Model 3: Opvoedingsstijl en – gedrag (e.g., Banovcinova et al., 2014, Finegood et al., 2017; Skinner et al.,
2022) ............................................................................................................................................................. 18
Model 4: Gecompliceerde hechting en ouder-kind interactie ...................................................................... 18
Onderzoek naar opvoeding in de context van armoede: opvoeding als moderator in het verband tussen
armoede & kindontwikkeling? .......................................................................................................................... 19
Model 1: Opvoeding en gezinsrelaties als buffer .......................................................................................... 19
Model 2: Parental and family resilience (e.g., Walsh, 2003) ......................................................................... 19
Model 3: Het belang van coping en sociale steun (e.g., Mayo et al., 2022; Sanfelici, 2022) ......................... 19
naar een diepgaand begrip van armoede in gezinnen .......................................................................................... 20
parenting-as-resistance ........................................................................................................................................ 22
ter afronding: reflectievraag ..................................................................................................................................... 22
3
, armoede en jeugdhulpverlening ................................................................................................................................... 23
inleiding .................................................................................................................................................................... 23
gezinnen met meervoudige en complexe problemen .............................................................................................. 23
Een complex geheel van problemen ..................................................................................................................... 24
definities ............................................................................................................................................................... 24
maar: geen eenduidige begrippen .................................................................................................................... 24
armoede en jeugdhulpverlening: een lange, maar complexe relatie ........................................................................ 25
Een lange, complexe relatie .................................................................................................................................. 25
De complexe relatie tussen gezinnen in armoede en de jeugdhulpverlening ....................................................... 27
naar een armoedebewuste jeugdhulpverlening? ..................................................................................................... 29
naar een armoedebewuste praktijk .............................................................................................................................. 31
inleiding- terug in het mother-baby-hostel ............................................................................................................... 31
kaders en modellen vr armoedebewuste jeugdhulpverlening.................................................................................. 31
erkenning en respect ................................................................................................................................................ 32
erkennen van armoede, lijden en verzet .............................................................................................................. 32
casusoefening - Sarah, Emma, Liam en Tom ......................................................................................................... 35
de kracht van erkenning (Sanfelici, 2022) ............................................................................................................. 36
het realiseren van rechten en de zoektocht nr armoedebestrijding ......................................................................... 37
casusvoorbeeld -Sarah, Emma, Liam en Tom........................................................................................................ 37
afrondend ................................................................................................................................................................. 37
voorbeeldvraag examen ....................................................................................................................................... 37
in gesprek met Pascale Vools & ’t Lampeke.................................................................................................................. 38
Een aanzet tot breder (leren) nadenken ................................................................................................................... 38
➔het gaat hier steeds over insluiten – uitsluiten ............................................................................................ 38
3 thema’s die meespelen in armoede : verwevenheid van armoede ....................................................................... 39
gesprek – relatie ................................................................................................................................................... 39
vragen ....................................................................................................................................................................... 40
4
