CAPITA SELECTA
Geschiedenis van de nieuwe tijd: CAPITA SELECTA
Inhoudsopgave
Geschiedenis van de nieuwe tijd: CAPITA SELECTA ......................................................................... 1
Inleiding: Globale Lage Landen .........................................................................................................3
1.1. Nieuwe tijd: globaal.........................................................................................................3
1.2. Vroegmoderne globalisering ............................................................................................3
1.3. Habsburgse Nederlanden ................................................................................................4
1.4. Verenigde Provinciën .......................................................................................................4
1.5. De Iberische wereld ........................................................................................................5
1.6. Vroegmoderne globalisering ............................................................................................5
1. Atlantische eilanden en Afrikaanse kusten, 15de eeuw ................................................................5
1.1. Portugal, Bourgondië en Lage Landen. ..............................................................................5
1.2. Nederlanders op de Atlantische eilanden .........................................................................6
1.3. Reisverhaal, Eustache de la Fosse 1479 ...........................................................................7
1.4. Wat heeft Afrika te bieden ................................................................................................7
1.5. Wederzijdse beïnvloeding? ..............................................................................................7
1.6. Lage landen en Afrika ......................................................................................................7
2. De verbreding van de wereld omstreeks 1500 ............................................................................8
2.1. Het met de Handpers gedrukte boek ................................................................................8
2.2. Wereldkaarten .............................................................................................................. 10
2.3. Handel ......................................................................................................................... 10
3. de lage landen en de wereld, midden 16de eeuw ...................................................................... 11
3.1. Nederlanders en de Iberische wereld ............................................................................. 11
3.2. Religieuzen en ambachtslieden ..................................................................................... 11
3.3. De Nederlanden als kenniscentrum ............................................................................... 12
3.4. Gerard Mercator (1512-1594) ......................................................................................... 13
3.5. Abram Ortelius (1527-1598) ........................................................................................... 13
3.6. Opstand, Las Casas en Spanje....................................................................................... 14
4. oorlog en diplomatie met de Ottomaanse Sultan ..................................................................... 15
4.1. Habsburgers-Ottomaanse grenzen en oorlogen .............................................................. 15
4.2. Pamfletten over Turkse wreedheid .................................................................................. 15
4.3. Habsburges diplomanten naar porte .............................................................................. 15
4.4. Habsburgse diplomaten uit de Nederlanden ................................................................... 16
4.5. Ogier Gisleen van Busbeke (1520-1591) .......................................................................... 16
4.6. Ces moeurs et fachons de faire de Turcz ......................................................................... 17
4.7. Ottomaanse culturele invloeden in Habsburgse europa................................................... 17
4.8. Ottomanen en de Opstand in de Nederlanden ................................................................ 18
5. Spaans Habsburgse Nederlanden en het Oosten, 1600-1700. .................................................. 18
5.1. Iberische wereldmonarchie ........................................................................................... 18
5.2. Inda en het Oosten ........................................................................................................ 19
1
,CAPITA SELECTA
5.3. Jacques de Coutre/ Jakob van de Koutere in India ............................................................ 19
5.4. Nicolas Trigault in China ................................................................................................ 20
5.5. China en Jezuïten .......................................................................................................... 20
5.6. Europeanen in Japan ..................................................................................................... 20
5.7. Japan in katholiek Europa .............................................................................................. 20
6. Republiek en het Oosten ........................................................................................................ 21
6.1. Gouden Eeuw Republiek (met een donker kantje ............................................................. 21
6.2. VOC ............................................................................................................................. 21
6.3. Het voorbeeld van Japan ................................................................................................ 24
7. Amerika, 1600-1800 ............................................................................................................... 26
7.1. West-Indische compagnie (WIC) .................................................................................... 26
7.2. Hollands Brazillië .......................................................................................................... 28
7.3. Jezuïeten in de vier werelddelen ..................................................................................... 28
8. Slavenhandel 1500-1800. ....................................................................................................... 30
8.1. Slaven en slaafgemaakten ............................................................................................. 30
8.2. Stop kolonisatie? .......................................................................................................... 31
8.3. Handel in slaafgemaakten en de Nederlanden ................................................................ 31
8.4. WIC en slavenhandel .................................................................................................... 32
8.5. VOC en de slavenhandel................................................................................................ 32
9. De Lage Landen en het Oosten in de 18de eeuw. ....................................................................... 33
9.1. Oostendse compagnie .................................................................................................. 33
9.2. Oostendse compagnie en India en China ........................................................................ 33
9.3. VOC ............................................................................................................................. 34
9.4. De VOC op Java ............................................................................................................. 35
9.5. De VOC monopolie op nootmuskaat .............................................................................. 35
Monomplie op nootmuskaat op Banda eilanden .......................................................................... 36
9.6. Neergang VOC .............................................................................................................. 36
1. Afrika, 1600-1800................................................................................................................... 36
1.1. Kaapstad, VOC Kolonie ................................................................................................. 37
1.2. Afrikanen in Amsterdam en Antwerpen ........................................................................... 37
1.3. Katholieke Habsburgse Nederlanders op missie ............................................................. 38
1.4. Kapucijnen in Kongo/ Angola .......................................................................................... 38
1.5. Stop! Deklononisatie? ................................................................................................... 38
2. Piraten op de Middellandse zee, 1500-1800 ............................................................................. 39
2.1. Een verdeelde Middenlandse zee ................................................................................... 39
2.2. Moslim Piraten .............................................................................................................. 39
2.3. Christelijke Piraten ........................................................................................................ 40
2.4. Piraten hoofdmannen .................................................................................................... 40
2.5. Kaapvaart en piraterij .................................................................................................... 41
2.6. Bruggeling Emanuel de Aranda....................................................................................... 41
2.7. Verhalen over de Bango ................................................................................................. 42
2.8. Vrijkoping van christelijke slaven .................................................................................... 42
3. De wereld in Boeken, beelden en objecten 1500-1800 ............................................................. 42
3.1. Theoodore de Bry, Voyages............................................................................................ 42
3.2. Republiek als kenninscentrum ....................................................................................... 43
3.3. De wereld in het Nederlands .......................................................................................... 44
2
,CAPITA SELECTA
3.4. Objecten .......................................................................................................................... 45
Inleiding: Globale Lage Landen
1.1. Nieuwe tijd: globaal
- Belangrijkste periode van de wereldgeschiedenis van de Lage Landen
- Habsburgse Nederlanden sinds regentschap Maximiliaan van Oostenrijk, 1482
eindigt in 1795.
• Spaanse en Oostenrijkse Nederlanden in Habsburgse wereldrijk
- Nederlandse opstand vanaf 1560 eindigt in Republiek van de Verenigde
Provinciën, de facto onafhankelijk ca 1581
• Republiek actief op alle continenten
- Lage Landen, niet een geheel na de Bourgondische bezit,
- Het lappendeken van de Nederlanden, zoals de Bourgondiërs het hebben
achtergelaten. Onder regeerperiode van Karel V. Het zijn allemaal juridische
grenzen. Als je iets mispeuterde kon je de grens oversteken en je kon niet worden
aangeklaagd. Dit is de toestand voor de Franse Revolutie
1.2. Vroegmoderne globalisering
3
, CAPITA SELECTA
- Spaanse Habsburgers en Republiek: interacties in Europa en met andere
continenten
- Islamitische werelden, via Ottomanen in ZO-Europa en Ottomaanse
tribuutstaten in Noord-Afrika (Tunis, Algiers)
- Afrikaanse kusten en forten met slavenmarkten • Kolonies en handelsposten in
Amerika en Azië
- Mensen uit de Lage Landen actief in vloten en op alle continenten
1.3. Habsburgse Nederlanden
- Habsburgse Nederlanden deel van een samengesteld rijk onder 1 vorst
- 1496 huwelijk Filips de Schone met Johanna van Castilië, vanaf 1506 heer
Nederlanden en koning van Spanje
- De Bourgondiërs (Bart Van Loo): Bourgondiërs hadden geprobeerde de provisies
toe te voegen aan het Bourgondische rijk. Was een halfslachtige poging wan die
bourgondische hertogen hadden 1 groot doel: koning van Frankrijk worden. Door
huwelijken tussen Bourgondiërs en Habsburgers en tussen Habsburgers en
Castilianen. Ontstaat er een connecties tussen de Nederlanden, Spanje en het
HHR, dit was niet gepland. Dit was eigenlijk om te beletten dat de Franse vorst
geen gebieden in Italië begon te veroveren.
- Tot 1700 onder Spaanse Habsburgers op alle continenten, via Antwerpen hoewel
Schelde geblokkeerd (1587-1795), goederen overladen
- 1713-1795: Oostenrijkse Nederlanden, onder Oostenrijkse Habsburgers:
Oostende toegang tot wereldmarkten, vooral in Azië
1.4. Verenigde Provinciën
- Tegelijkertijd: Nederlanden verscheurd geraakt door gevechten die uitbreken,
Willen van Oranje die een leger samenstelt…
- Ontstaan uit Unie van Utrecht (1579): provincies Holland, Zeeland, Gelderland,
Friesland, Utrecht, Generaliteitslanden (Noord-Brabant) onder gezag van de
Staten-Generaal. Hieruit volgde de Acte van Verlating (1581), dit is wanneer
Nederland is ontstaan, vooral Noordelijke provincies, ze gehoorzamen niet langer
de Spaanse koning Filips II. De Spaanse monarchie accepteerde dit pas vanaf
1684 → 80-jarige oorlog.
- Staten-Generaal en Provinciale Staten hoogste beslissingsorganen,
raadspensionaris hoogste ambtenaar van de Staten, stadhouder (uit huis Oranje-
Nassau, in Holland en Zeeland) hoogste militaire functies, maar ook veel
persoonlijke macht voor benoemingen
- Amsterdam wereldhaven; VOC en WIC
4
Geschiedenis van de nieuwe tijd: CAPITA SELECTA
Inhoudsopgave
Geschiedenis van de nieuwe tijd: CAPITA SELECTA ......................................................................... 1
Inleiding: Globale Lage Landen .........................................................................................................3
1.1. Nieuwe tijd: globaal.........................................................................................................3
1.2. Vroegmoderne globalisering ............................................................................................3
1.3. Habsburgse Nederlanden ................................................................................................4
1.4. Verenigde Provinciën .......................................................................................................4
1.5. De Iberische wereld ........................................................................................................5
1.6. Vroegmoderne globalisering ............................................................................................5
1. Atlantische eilanden en Afrikaanse kusten, 15de eeuw ................................................................5
1.1. Portugal, Bourgondië en Lage Landen. ..............................................................................5
1.2. Nederlanders op de Atlantische eilanden .........................................................................6
1.3. Reisverhaal, Eustache de la Fosse 1479 ...........................................................................7
1.4. Wat heeft Afrika te bieden ................................................................................................7
1.5. Wederzijdse beïnvloeding? ..............................................................................................7
1.6. Lage landen en Afrika ......................................................................................................7
2. De verbreding van de wereld omstreeks 1500 ............................................................................8
2.1. Het met de Handpers gedrukte boek ................................................................................8
2.2. Wereldkaarten .............................................................................................................. 10
2.3. Handel ......................................................................................................................... 10
3. de lage landen en de wereld, midden 16de eeuw ...................................................................... 11
3.1. Nederlanders en de Iberische wereld ............................................................................. 11
3.2. Religieuzen en ambachtslieden ..................................................................................... 11
3.3. De Nederlanden als kenniscentrum ............................................................................... 12
3.4. Gerard Mercator (1512-1594) ......................................................................................... 13
3.5. Abram Ortelius (1527-1598) ........................................................................................... 13
3.6. Opstand, Las Casas en Spanje....................................................................................... 14
4. oorlog en diplomatie met de Ottomaanse Sultan ..................................................................... 15
4.1. Habsburgers-Ottomaanse grenzen en oorlogen .............................................................. 15
4.2. Pamfletten over Turkse wreedheid .................................................................................. 15
4.3. Habsburges diplomanten naar porte .............................................................................. 15
4.4. Habsburgse diplomaten uit de Nederlanden ................................................................... 16
4.5. Ogier Gisleen van Busbeke (1520-1591) .......................................................................... 16
4.6. Ces moeurs et fachons de faire de Turcz ......................................................................... 17
4.7. Ottomaanse culturele invloeden in Habsburgse europa................................................... 17
4.8. Ottomanen en de Opstand in de Nederlanden ................................................................ 18
5. Spaans Habsburgse Nederlanden en het Oosten, 1600-1700. .................................................. 18
5.1. Iberische wereldmonarchie ........................................................................................... 18
5.2. Inda en het Oosten ........................................................................................................ 19
1
,CAPITA SELECTA
5.3. Jacques de Coutre/ Jakob van de Koutere in India ............................................................ 19
5.4. Nicolas Trigault in China ................................................................................................ 20
5.5. China en Jezuïten .......................................................................................................... 20
5.6. Europeanen in Japan ..................................................................................................... 20
5.7. Japan in katholiek Europa .............................................................................................. 20
6. Republiek en het Oosten ........................................................................................................ 21
6.1. Gouden Eeuw Republiek (met een donker kantje ............................................................. 21
6.2. VOC ............................................................................................................................. 21
6.3. Het voorbeeld van Japan ................................................................................................ 24
7. Amerika, 1600-1800 ............................................................................................................... 26
7.1. West-Indische compagnie (WIC) .................................................................................... 26
7.2. Hollands Brazillië .......................................................................................................... 28
7.3. Jezuïeten in de vier werelddelen ..................................................................................... 28
8. Slavenhandel 1500-1800. ....................................................................................................... 30
8.1. Slaven en slaafgemaakten ............................................................................................. 30
8.2. Stop kolonisatie? .......................................................................................................... 31
8.3. Handel in slaafgemaakten en de Nederlanden ................................................................ 31
8.4. WIC en slavenhandel .................................................................................................... 32
8.5. VOC en de slavenhandel................................................................................................ 32
9. De Lage Landen en het Oosten in de 18de eeuw. ....................................................................... 33
9.1. Oostendse compagnie .................................................................................................. 33
9.2. Oostendse compagnie en India en China ........................................................................ 33
9.3. VOC ............................................................................................................................. 34
9.4. De VOC op Java ............................................................................................................. 35
9.5. De VOC monopolie op nootmuskaat .............................................................................. 35
Monomplie op nootmuskaat op Banda eilanden .......................................................................... 36
9.6. Neergang VOC .............................................................................................................. 36
1. Afrika, 1600-1800................................................................................................................... 36
1.1. Kaapstad, VOC Kolonie ................................................................................................. 37
1.2. Afrikanen in Amsterdam en Antwerpen ........................................................................... 37
1.3. Katholieke Habsburgse Nederlanders op missie ............................................................. 38
1.4. Kapucijnen in Kongo/ Angola .......................................................................................... 38
1.5. Stop! Deklononisatie? ................................................................................................... 38
2. Piraten op de Middellandse zee, 1500-1800 ............................................................................. 39
2.1. Een verdeelde Middenlandse zee ................................................................................... 39
2.2. Moslim Piraten .............................................................................................................. 39
2.3. Christelijke Piraten ........................................................................................................ 40
2.4. Piraten hoofdmannen .................................................................................................... 40
2.5. Kaapvaart en piraterij .................................................................................................... 41
2.6. Bruggeling Emanuel de Aranda....................................................................................... 41
2.7. Verhalen over de Bango ................................................................................................. 42
2.8. Vrijkoping van christelijke slaven .................................................................................... 42
3. De wereld in Boeken, beelden en objecten 1500-1800 ............................................................. 42
3.1. Theoodore de Bry, Voyages............................................................................................ 42
3.2. Republiek als kenninscentrum ....................................................................................... 43
3.3. De wereld in het Nederlands .......................................................................................... 44
2
,CAPITA SELECTA
3.4. Objecten .......................................................................................................................... 45
Inleiding: Globale Lage Landen
1.1. Nieuwe tijd: globaal
- Belangrijkste periode van de wereldgeschiedenis van de Lage Landen
- Habsburgse Nederlanden sinds regentschap Maximiliaan van Oostenrijk, 1482
eindigt in 1795.
• Spaanse en Oostenrijkse Nederlanden in Habsburgse wereldrijk
- Nederlandse opstand vanaf 1560 eindigt in Republiek van de Verenigde
Provinciën, de facto onafhankelijk ca 1581
• Republiek actief op alle continenten
- Lage Landen, niet een geheel na de Bourgondische bezit,
- Het lappendeken van de Nederlanden, zoals de Bourgondiërs het hebben
achtergelaten. Onder regeerperiode van Karel V. Het zijn allemaal juridische
grenzen. Als je iets mispeuterde kon je de grens oversteken en je kon niet worden
aangeklaagd. Dit is de toestand voor de Franse Revolutie
1.2. Vroegmoderne globalisering
3
, CAPITA SELECTA
- Spaanse Habsburgers en Republiek: interacties in Europa en met andere
continenten
- Islamitische werelden, via Ottomanen in ZO-Europa en Ottomaanse
tribuutstaten in Noord-Afrika (Tunis, Algiers)
- Afrikaanse kusten en forten met slavenmarkten • Kolonies en handelsposten in
Amerika en Azië
- Mensen uit de Lage Landen actief in vloten en op alle continenten
1.3. Habsburgse Nederlanden
- Habsburgse Nederlanden deel van een samengesteld rijk onder 1 vorst
- 1496 huwelijk Filips de Schone met Johanna van Castilië, vanaf 1506 heer
Nederlanden en koning van Spanje
- De Bourgondiërs (Bart Van Loo): Bourgondiërs hadden geprobeerde de provisies
toe te voegen aan het Bourgondische rijk. Was een halfslachtige poging wan die
bourgondische hertogen hadden 1 groot doel: koning van Frankrijk worden. Door
huwelijken tussen Bourgondiërs en Habsburgers en tussen Habsburgers en
Castilianen. Ontstaat er een connecties tussen de Nederlanden, Spanje en het
HHR, dit was niet gepland. Dit was eigenlijk om te beletten dat de Franse vorst
geen gebieden in Italië begon te veroveren.
- Tot 1700 onder Spaanse Habsburgers op alle continenten, via Antwerpen hoewel
Schelde geblokkeerd (1587-1795), goederen overladen
- 1713-1795: Oostenrijkse Nederlanden, onder Oostenrijkse Habsburgers:
Oostende toegang tot wereldmarkten, vooral in Azië
1.4. Verenigde Provinciën
- Tegelijkertijd: Nederlanden verscheurd geraakt door gevechten die uitbreken,
Willen van Oranje die een leger samenstelt…
- Ontstaan uit Unie van Utrecht (1579): provincies Holland, Zeeland, Gelderland,
Friesland, Utrecht, Generaliteitslanden (Noord-Brabant) onder gezag van de
Staten-Generaal. Hieruit volgde de Acte van Verlating (1581), dit is wanneer
Nederland is ontstaan, vooral Noordelijke provincies, ze gehoorzamen niet langer
de Spaanse koning Filips II. De Spaanse monarchie accepteerde dit pas vanaf
1684 → 80-jarige oorlog.
- Staten-Generaal en Provinciale Staten hoogste beslissingsorganen,
raadspensionaris hoogste ambtenaar van de Staten, stadhouder (uit huis Oranje-
Nassau, in Holland en Zeeland) hoogste militaire functies, maar ook veel
persoonlijke macht voor benoemingen
- Amsterdam wereldhaven; VOC en WIC
4
