samenvattingen colleges 1 t/m 9 epidemiologie en biostatistiek (GZW jaar 1)

Inhoudsopgave
College 1: Onderzoeksdesigns, frequentie- en associatiematen............................................................2
College 2: Vertekening............................................................................................................................7
College 3: Validiteit en Reproduceerbaarheid......................................................................................10
College 4: Confounding en effectmodificatie........................................................................................14
College 5: Beschrijvende statistiek.......................................................................................................17
College 6: Kwalitatief onderzoek..........................................................................................................20
College 7: kansrekenen.........................................................................................................................22
College 8: kansmodellen.......................................................................................................................25
College 9: Statistisch toetsen................................................................................................................29

,College 1: Onderzoeksdesigns, frequentie- en
associatiematen
Epidemiologie = alles wat niet over het individu maar over de gezondheid van het gehele volk gaat.
Epi = op
Demos = volk

Toepassing:
Beschrijvende epidemiologie: vóórkomen van een ziekte, gezondheidstoestand van populatie
Verklarende epidemiologie: verband tussen determinant en ziekte, oorzaak van ziekte (causatie)


Onderzoeksdesigns




Ecologische studie

= metingen worden niet gedaan aan individuen, maar aan bijvoorbeeld steden of hele landen

o Voordelen:
Snel klaar en efficiënt
Hypothesevormend
o Nadelen:
“Ecologische valkuil”: uitspraken gebaseerd op waarnemingen aan populaties ten onrechte
vertalen naar effecten op individueel niveau
Want geen waarnemingen op individueel niveau

,Patiënt-controle / case
Opzet: Selecteer patiënten (cases) en controles (controls)
 Vraag aan alle deelnemers naar determinant
 Eisen
 Controles moeten representatief zijn voor basispopulatie
 Controles hadden patiënt moeten kunnen worden

o Knagende vragen
 Uit welke basispopulatie zijn de patiënten afkomstig?
 Trek toevalssteekproef niet-patiënten uit
zelfde populatie
 Meerdere determinanten in het spel?
o Voordelen
 Efficiënt bij zeldzame uitkomsten
 Oorzaak – gevolg is sterker dan alleen samenhang
o Nadelen
 Selectie van patiënten vaak non-random
 Selectie van controles praktisch moeilijk
 Gevoelig voor misinformatie
 Wenselijke antwoorden
 Herinneringsproblemen
 Gevoelig voor vertekening (confounding)
 Noodzaak tot onderzoek dat meer geschikt is om causatie vast te stellen

cohortstudie
cohort = een groep mensen met een gezamenlijk kenmerk
o Groep individuen die toetreedt tot studie
o Eenmaal toegetreden blijft men lid
o Cohort kan worden gevolgd in de tijd
 Prospectief cohortonderzoek
 Een cohort heeft een leeftijd
 Voordelen
- Geen noodzaak van selectie cases en controles
- Nauwkeurige informatie (Niet afhankelijk van terugrapportage)
- Oorzaak gaat voor gevolg (i.t.t. transversaal onderzoek)
- Gemakkelijk om meerdere blootstellingen te meten
 Nadelen
- Bijzonder kostbaar bij zeldzame aandoeningen –
zoals longkanker (!)
- Mogelijke selectiebias door selectieve uitval
 Mogelijke samenhang tussen determinant en alternatieve verklarende variabelen

Experimentele studie
o Randomized controlled trial (RCT)
 Neem steekproef uit doelpopulatie
 Ken at random individuen toe aan een behandeling
 Lijkt experiment wel op de werkelijkheid?
 Ethische bezwaren?

, o Cross-over trial
 Neem steekproef uit doelpopulatie
 Stel alle individuen aan beide behandelingen bloot
 Randomiseer de volgorde waarin behandelingen worden aangeboden per individu
 Voordeel: ieder is zijn eigen controle
 Nadeel: retentie-effecten van behandeling




Frequentiematen
= zeggen iets over het vóórkomen van een ziekte of kenmerk

Prevalentie = bestaande gevallen  uitgedrukt als fractie

- Puntprevalentie = fractie mensen in toestand X op dit moment
- Periodeprevalentie = fractie mensen die tussen t0 en t1 in toestand X zijn geweest

Incidentie = nieuwe gevallen

- Cumulatieve incidentie (CI) =Fractie nieuwe gevallen vanaf t0 tot t1 , uitgedrukt met
aanduiding van tijdspanne. (Formeel toegespitst op gesloten cohort Informeel vaak
toegepast op populaties met beperkte dynamiek)  personen die op t0 ziek zijn, zijn
niet meer at risk en worden niet meegenomen in de incidentie
- Incidentiedichtheid = fractie nieuwe gevallen uitgedrukt in de persoonstijd at risk
(=tijdsduur voor een persoon voordat de ziekte op is getreden)
= aantal nieuwe gevallen/totale persoonstijd at risk



Associatiematen
= zeggen iets over samenhang tussen ziekte en factoren

Risico = een kans dat kenmerk X optreedt  gaat steeds om de cumulatieve incidentie  nieuwe
gevallen in een bepaalde tijdsframe  risico kan niet berekend worden bij een transversale of
patiënt controle studie.

- Anders dan bij een kans, hoort bij een risico een verandering van de status (je was
geen miljonair, maar nu wel)



Odds = relatieve kans dat kenmerk X optreedt: de kans op X t.o.v. de kans op niet X

- Bij odds kan een statusverandering aan de orde zijn, maar het hoeft niet

- Daarom kunnen odds ook gebruikt worden bij transversaal of patiënt-controleonderzoek.

- Odds en risico’s lijken meer op elkaar naarmate de aandoening zeldzamer wordt.