Communicatiewetenschap
1e bachelor communicatiewetenschappen
Academiejaar 2025-2026
, 1. basisconcepten en modellen
Definitie communicatie
• Ethymologie van het begrip “communicatie” – verwijst naar ‘het gemeenschappelijk maken’
• Woordenboekdefinities: transmissie versus gemeenschappelijk maken
➝Van Dale (vooral de 1e en de 3e definities zijn betekenisvol, maar sterk uiteenlopend)
1. Mededeling, kennisgeving: hier zit de gedachte in dat een zender iets te zeggen heeft en
die probeert ergens te krijgen = lineair
2. Verbinding
3. Uitwisseling van gedachten, het geestelijk met elkaar verkeren: veel minder het zender-
ontvanger idee, het gaat over mensen die met elkaar in een communicatieverband staan =
voortdurende uitwisseling en interactie (sluit het beste aan bij de ethymologie van het
woord communicatie)
• wetenschappelijke definities communicatie = talrijk
➝verschillende accenten: ontvanger, zender, vebinding, vergemeenschappelijken,
transmissie, symboolgebruik, …
• (Voorbeelden van wetenschappelijke definities: zie powerpoint les 1; laatste def is van Fauconnier =
grondlegger communicatiewetenschap
2 scholen
processchool betekeniscreatieschool
ziet communicatie als transmissie van ziet communicatie als productie en uitwisseling
boodschappen: van betekenissen (ó processchool, sterk tegen
➝nadruk op hoe zender en ontvanger encoderen en afgezet)
decoderen, hoe kanalen en media effciënt kunnen ➝nadruk op hoe boodschappen of teksten
worden ingezet – hierbij wordt er gehoopt dat het interageren met mensen om zo betekenissen tot
encoderen zo dicht mogelijk aansluit bij het stand te brengen – communicatie is het met elkaar
decoderen uitwisselen en delen van allerlei betekenissen, en zo
➝communicatie is een beïnvloedingsproces – het is ontstaat gemeenschappelijke betekenis
altijd een bedoeld proces, het heeft een bedoeling ➝afwijkingen tussen zender en ontvanger niet
➝verschil tussen output en input is een “fout” noodzakelijk als “fout” beschouwd, maar bv. als
➝basis: psychologie en sociologie culturele verschillen tussen partijen – het is net
➝richt zich primair op communicatieactiviteiten omdat mensen de hele tijd in communicatieve
manier met elkaar in contact staan dat er een
(“acts”)
cultuur, meningen, conflicten, …ontstaan
➝centrale methode = semiothiek – de wetenschap
van betekenis
➝richt zich primair op de producten van
communicatie (kunstwerken, reclamespots…) – is
al bezig met formelere mediateksten/ boodschappen
dan alleen maar wat mensen met elkaar uitwisselen
– er is geen interesse in zender-ontvanger
Breek- of discussiepunten
1. Intentionaliteit als breekpunt - passief-actief model van McQuail
,Situatie 1 = er is communicatie die is bedoeld door de zender en intentioneel/ actief ontvangen door de
ontvanger
Situatie 2 = er is communicatie die niet bedoeld is door de zender maar wel intentioneel/ actief wordt
ontvangen door de ontvanger
Situatie 3 = er is communicatie die is bedoeld door de zender maar niet intentioneel/ actief wordt ontvangen
door de ontvanger
Situatie 4 = er is communicatie die niet bedoeld is door de zender en ook niet intentioneel/ actief wordt
ontvangen door de ontvanger
1. Teleologische opvatting 2. “Gedragsopvatting”
sterk vertegenwoordigd bij onderzoekers studie van interpersoonlijke communicatie
massacommunicatie (communicatie = 1, eventueel (communicatie is 1, 2, 3, 4) – gaan ervan uit dat
ook 3) (teleo = doel) alles communicatie is, alles waar op een of andere
manier interpretaie op kan volgen is communicatie
• 2. geslaagdheid als criterium
➝GC = E + T + Ox + Ib + Ub? (GC = geslaagde communicatie, E = expressie, T = transmissie O =
ontvangst, I = interpretatie, U = uitwerking zoals bedoeld door zender )
• 3. eenrichtings- of tweerichtingsverkeer
• 4. observatieniveau
Elementen in het communicatieproces
• 1. zender/ bron
• 2. ontvanger / bestemmeling
• 3. boodschap
• 4. signaal
• 5. kanaal
• 6. signaal
• 7. ruis: (1) fysieke, mechanische of kanaalruis (2) psychologische ruis (3) fysiologische ruis (4)
sematische ruis
Indeling van Bordewijk en Van Kraam
• 1. Allocutie: Media heeft de volledige macht in het communicatieproces
• 2. Registratie: Je hebt als lid van het publiek bepaalde informatie en geeft die door aan een centrale
mediaspeler
• 3. Consultatie: Er is centraal informatie aanwezig die geraadpleegd kan worden op een manier die
het publiek enige macht geeft
• 4. Conversatie: uitwisselen van informatie op een al wat gelijker niveau
, Voorheen was het enige begrip voor de verhouding tussen media en publiek allocutie, terwijl er vandaag de
dag vooral een beroep wordt gedaan op de overige drie, die destijds niet echt werden gebruikt om deze
verhouding te beschrijven. Dit zorgde voor een verregaande beïnvloeding van veel aspecten
Communicatiemodellen
1. Laswell-formule ➝ Communicatief geheel van 5 lagen die elk veel
complexiteit dragen (lineair)
2. Het model van Shannon & ➝ Sterk gelijkaardig aan de processchool
Weaver ➝ Het model van Shannon en Weaver beschrijft communicatie
als een proces waarbij een zender een boodschap codeert en via
een kanaal naar een ontvanger stuurt, waarbij ruis de overdracht
kan verstoren
➝ Lineair transmissiemodel: zender ➝ boodschap ➝ kanaal
➝ ontvanger
➝ Ruis: besteden ze veel aandacht aan omdat ze vooral bezig
zijn met wanneer een communicatieproces foutloos verloopt
3. Verdere uitwerking van het S&W ➝ Nog meer aandacht voor ruis
model door DeFleur ➝ Vanaf hier is er sprake van een wederkerig proces: feedback
4. Het model vam Osgood en ➝ Door de twee grote bollen links en rechts kan je niet echt
Schramm afleiden wie de zender en ontvanger is: zet zich af tegen de
lineaire benadering van communicatie
➝ Je hebt mensen die encoderen, interpreteren en decoderen en
mensen die decoderen, interpreteren en encoderen – het verschil
is dus irrelevant
➝ constante interactie en afwisseling van rol
5. De spiraal van Dance ➝ De spiraal van Dance is een communicatiemodel dat
communicatie ziet als een voortdurend, dynamisch proces dat
zich ontwikkelt over tijd, waarbij elke nieuwe communicatie
wordt beïnvloed door eerdere ervaringen en interacties
➝ Communicatie is een voortdurend proces, dat steeds
complexer wordt.
➝ Elke boodschap bouwt verder op eerdere boodschappen.
➝ Dynamiek en groei staan centraal.
6. Gerbners algemeen model van ➝Persoon observeert de realiteit, kiest uit die realiteit een
communicatie onderwerp, maakt dat onderwerp voorwerp van een
boodschap
1e bachelor communicatiewetenschappen
Academiejaar 2025-2026
, 1. basisconcepten en modellen
Definitie communicatie
• Ethymologie van het begrip “communicatie” – verwijst naar ‘het gemeenschappelijk maken’
• Woordenboekdefinities: transmissie versus gemeenschappelijk maken
➝Van Dale (vooral de 1e en de 3e definities zijn betekenisvol, maar sterk uiteenlopend)
1. Mededeling, kennisgeving: hier zit de gedachte in dat een zender iets te zeggen heeft en
die probeert ergens te krijgen = lineair
2. Verbinding
3. Uitwisseling van gedachten, het geestelijk met elkaar verkeren: veel minder het zender-
ontvanger idee, het gaat over mensen die met elkaar in een communicatieverband staan =
voortdurende uitwisseling en interactie (sluit het beste aan bij de ethymologie van het
woord communicatie)
• wetenschappelijke definities communicatie = talrijk
➝verschillende accenten: ontvanger, zender, vebinding, vergemeenschappelijken,
transmissie, symboolgebruik, …
• (Voorbeelden van wetenschappelijke definities: zie powerpoint les 1; laatste def is van Fauconnier =
grondlegger communicatiewetenschap
2 scholen
processchool betekeniscreatieschool
ziet communicatie als transmissie van ziet communicatie als productie en uitwisseling
boodschappen: van betekenissen (ó processchool, sterk tegen
➝nadruk op hoe zender en ontvanger encoderen en afgezet)
decoderen, hoe kanalen en media effciënt kunnen ➝nadruk op hoe boodschappen of teksten
worden ingezet – hierbij wordt er gehoopt dat het interageren met mensen om zo betekenissen tot
encoderen zo dicht mogelijk aansluit bij het stand te brengen – communicatie is het met elkaar
decoderen uitwisselen en delen van allerlei betekenissen, en zo
➝communicatie is een beïnvloedingsproces – het is ontstaat gemeenschappelijke betekenis
altijd een bedoeld proces, het heeft een bedoeling ➝afwijkingen tussen zender en ontvanger niet
➝verschil tussen output en input is een “fout” noodzakelijk als “fout” beschouwd, maar bv. als
➝basis: psychologie en sociologie culturele verschillen tussen partijen – het is net
➝richt zich primair op communicatieactiviteiten omdat mensen de hele tijd in communicatieve
manier met elkaar in contact staan dat er een
(“acts”)
cultuur, meningen, conflicten, …ontstaan
➝centrale methode = semiothiek – de wetenschap
van betekenis
➝richt zich primair op de producten van
communicatie (kunstwerken, reclamespots…) – is
al bezig met formelere mediateksten/ boodschappen
dan alleen maar wat mensen met elkaar uitwisselen
– er is geen interesse in zender-ontvanger
Breek- of discussiepunten
1. Intentionaliteit als breekpunt - passief-actief model van McQuail
,Situatie 1 = er is communicatie die is bedoeld door de zender en intentioneel/ actief ontvangen door de
ontvanger
Situatie 2 = er is communicatie die niet bedoeld is door de zender maar wel intentioneel/ actief wordt
ontvangen door de ontvanger
Situatie 3 = er is communicatie die is bedoeld door de zender maar niet intentioneel/ actief wordt ontvangen
door de ontvanger
Situatie 4 = er is communicatie die niet bedoeld is door de zender en ook niet intentioneel/ actief wordt
ontvangen door de ontvanger
1. Teleologische opvatting 2. “Gedragsopvatting”
sterk vertegenwoordigd bij onderzoekers studie van interpersoonlijke communicatie
massacommunicatie (communicatie = 1, eventueel (communicatie is 1, 2, 3, 4) – gaan ervan uit dat
ook 3) (teleo = doel) alles communicatie is, alles waar op een of andere
manier interpretaie op kan volgen is communicatie
• 2. geslaagdheid als criterium
➝GC = E + T + Ox + Ib + Ub? (GC = geslaagde communicatie, E = expressie, T = transmissie O =
ontvangst, I = interpretatie, U = uitwerking zoals bedoeld door zender )
• 3. eenrichtings- of tweerichtingsverkeer
• 4. observatieniveau
Elementen in het communicatieproces
• 1. zender/ bron
• 2. ontvanger / bestemmeling
• 3. boodschap
• 4. signaal
• 5. kanaal
• 6. signaal
• 7. ruis: (1) fysieke, mechanische of kanaalruis (2) psychologische ruis (3) fysiologische ruis (4)
sematische ruis
Indeling van Bordewijk en Van Kraam
• 1. Allocutie: Media heeft de volledige macht in het communicatieproces
• 2. Registratie: Je hebt als lid van het publiek bepaalde informatie en geeft die door aan een centrale
mediaspeler
• 3. Consultatie: Er is centraal informatie aanwezig die geraadpleegd kan worden op een manier die
het publiek enige macht geeft
• 4. Conversatie: uitwisselen van informatie op een al wat gelijker niveau
, Voorheen was het enige begrip voor de verhouding tussen media en publiek allocutie, terwijl er vandaag de
dag vooral een beroep wordt gedaan op de overige drie, die destijds niet echt werden gebruikt om deze
verhouding te beschrijven. Dit zorgde voor een verregaande beïnvloeding van veel aspecten
Communicatiemodellen
1. Laswell-formule ➝ Communicatief geheel van 5 lagen die elk veel
complexiteit dragen (lineair)
2. Het model van Shannon & ➝ Sterk gelijkaardig aan de processchool
Weaver ➝ Het model van Shannon en Weaver beschrijft communicatie
als een proces waarbij een zender een boodschap codeert en via
een kanaal naar een ontvanger stuurt, waarbij ruis de overdracht
kan verstoren
➝ Lineair transmissiemodel: zender ➝ boodschap ➝ kanaal
➝ ontvanger
➝ Ruis: besteden ze veel aandacht aan omdat ze vooral bezig
zijn met wanneer een communicatieproces foutloos verloopt
3. Verdere uitwerking van het S&W ➝ Nog meer aandacht voor ruis
model door DeFleur ➝ Vanaf hier is er sprake van een wederkerig proces: feedback
4. Het model vam Osgood en ➝ Door de twee grote bollen links en rechts kan je niet echt
Schramm afleiden wie de zender en ontvanger is: zet zich af tegen de
lineaire benadering van communicatie
➝ Je hebt mensen die encoderen, interpreteren en decoderen en
mensen die decoderen, interpreteren en encoderen – het verschil
is dus irrelevant
➝ constante interactie en afwisseling van rol
5. De spiraal van Dance ➝ De spiraal van Dance is een communicatiemodel dat
communicatie ziet als een voortdurend, dynamisch proces dat
zich ontwikkelt over tijd, waarbij elke nieuwe communicatie
wordt beïnvloed door eerdere ervaringen en interacties
➝ Communicatie is een voortdurend proces, dat steeds
complexer wordt.
➝ Elke boodschap bouwt verder op eerdere boodschappen.
➝ Dynamiek en groei staan centraal.
6. Gerbners algemeen model van ➝Persoon observeert de realiteit, kiest uit die realiteit een
communicatie onderwerp, maakt dat onderwerp voorwerp van een
boodschap
