samenvatting transculturele modellen

transculturele modellen in de
orthopedagogiek
inleiding
superdiversiteit  vraagt veel nuance, openheid en reflexiviteit
 orthopedagogisch handelen wordt steeds diverser (36% van Belgen
heeft buitenlandse roods)

 Dus ook steeds meer diversiteit in de hulpverlening

Diversiteit ≠ garantie voor gelijkwaardigheid  nog steeds veel
uitsluitingsmechanisme

Discriminatie kan welbevinden ondermijnen en stress verhogen  speel
hier op in als orthopedagoog

Discriminatie zit ook verankerd n beleid, routines, …  komt van koloniale
geschiedenis

1. Transculturele modellen voor de pgo
Transculturele modellen niet enkel om verschillen te zien  ook herkennen
van machtsrelaties

Discriminatie  verbonden met factoren zoals institutioneel racisme,
maatschappelijke kwetsbaarheid, koloniale erfenissen
confrontatie met systemen die hun niet erkennen (ook jeugdhulp is niet
helemaal cultuursensitief

Transculturaliteit brengt een aanvullend perspectief op hoe cultuur
ontstaat en transformeert.

Intersectionaliteit verklaart wie structureel voordeel of nadeel ondervindt;
transculturaliteit verklaart hoe mensen en groepen zich bewegen,
betekenis geven en nieuwe culturele vormen creëren binnen die ongelijke
machtsstructuren.

1.1 Ortiz en de oorsprong van het begrip
transculturatie
Oorsprong in Cubaanse antropoloog Ortiz: beschreef hoe Cubaanse
samenleving niet begrepen kon worden zonder aandacht voor koloniale
uitbuiting, slavenhandel,…

 Wou term die deze ontmoeting van culturen beschreef, vond de term
acculturatie niet voldoende

,Acculturatie is het proces waarbij individuen of groepen verandering
doormaken in gedrag, taal,… als gevolg van langdurig contact met andere
culturen.




John Berry: 4 acculturatiestrategieën:

1) Integratie: behoud van elementen eigen cultuur + participatie in
samenleving
2) Assimilatie: loslaten v. eigen cultuur ten voordelen van dominante
cultuur
3) Separatie: vasthouden aan eigen cultuur  beperkte interactie met
dominante c.
4) Marginalisatie: ontbreken van verbondenheid met zowel eigen als
dominante cul.

Geen individuele keuzes  sterk beïnvloed door machtsverhouding

Transculturatie is dynamisch en wederkerig proces  cultuur niet verloren
maar actief herwerkt

Ortiz: cultuurcontact gaat samen met 3 samenhangende bewegingen:

- Deculturatie: (gedeeltelijk) verlies van elementen van
oorspronkelijke cultuur
- Acculturatie: opnemen van elementen uit andere culturele contexten
- Neoculturatie: ontstaan v. nieuwe vormen die niet herleidbaar zijn
tot 1 oorsprong

Neoculturatie doorbreekt het idee van assimilatie als eindpunt +
benadrukt creativiteit

Transculturaliteit is dus het begrijpen van mensen die binnen
machtsverhoudingen nieuwe betekenissen en praktijken creëren.

Zie het voorbeeld van de hoofddoek in cursus p. 9

1.2 machtongelijkheid en structurele uitsluiting
1.2.1 identiteit , discours en macht
Hall: identiteit is geen essentie maar een voortdurende productie die
ontstaat in relatie tot machtsstructuren, maatsch. Verwachtingen en
dominante discours  identiteit word ook gevormd door hun representatie
in de media, onderwijs,…

Macht komt ook voor door uitspraken als ‘zo is het nu eenmaal’ =
normalisatie

, 1.2.2 representatie en dossiermacht
Hall: taal en beeldvorming beschrijven & produceren de werkelijkheid
 Hoe wij iemand beschrijven in een dossier is hoe die persoon is in
iedereens ogen vanaf dan.
kijk dus goed naar je manier van verwoording

1.2.3 encoding/decoding en betekenisgeving in
hulpverlening
encodering: via regels, non-verbale signalen, procedures, manier van
praten over cliënt,… encoderen we boodschappen

decodering: het actief decoderen van een boodschap vanuit hun positie

verandert vraag van ‘waarom doet hij moeilijk’ naar ‘ welke boodschap
ontvangt hij van ons’

1.2.4 racisme als structurele stressor
Charkaoui: beschrijft racisme als kleine dingen, kleine incidenten,
opmerkingen die telkens opnieuw voorkomen.

Racisme heeft soms ernstige gezondheidsproblemen door stress als
gevolg

1.2.5 contactzones in orthopedagogische contexten
contactzone: ruimtes waarin mensen met verschillende achtergronden
elkaar ontmoeten binnen ongelijke machtsverhoudingen
vb. CLB-kamer, intakegesprek,…

tijdens contactmomenten onderhandelen betrokken over hoe vragen
worden geïnterpreteerd

1.2.6 third space en de mythe van neutraliteit
een tussenruimte waarin nieuwe betekenissen ontstaan door
onderhandelingen
 neutraliteit kan onbedoeld machtsverhouding creëren

1.3 othering als discursief en institutioneel proces
manier waarop we over diversiteit spreken ≠ neutraal  zij bepalen wie
normaal zijn en wie anders is  verschil tussen wij & zijn (othering)

maar othering heeft risico  kan leiden tot schaamte, wantrouwen, ….

, 1.3.1 van transculturaliteit naar anti-othering in de
hulpverlening
othering gebeurt vaak subtiel maar kwetst wel  racisme is verankers
anti-othering betekent institutionele reflexiviteit: durven vragen welke
praktijken, formulieren,… bepaalde groepen benadelen.

1.4 culturele bescheidenheid als ethische
grondhouding – en als dekoloniale praktijk
culturele bescheidenheid: vertrekt vanuit het besef dat je als hulpverlener
een beperkt perspectief hebt  houding van nieuwsgierigheid

aandachtspunten:

- erkennen dat westerse opvoedingsnormen niet universeel zijn
- inzien hoe koloniale beelden nog steeds meespelen in dossiers
- ruimte maken voor kennisvormen van ouders en gemeenschappen
- machtsverschillen niet verbergen, maar bespreekbaar maken op
respectvolle wijze

1.5 transculturaliteit, maatschappelijke
kwetsbaarheid en de orthopedagogische stromingen
lees door in cursus, heeft veel voorbeelden

diverssensitief werken vertaalt zich in:

- vertragen in plaats van onmiddellijk interpreteren
- co-creëren in plaats van typeren
- luisteren in plaats van verklaren
- structurele context analyseren in plaats van problemen te
individualiseren

1.5.1 maatschappijkritische stroming
PGO is niet enkel hulpverlener maar ook een contextueel vertaler 
onderwijs en opvoeding is nooit neutraal

Niet spreken over, maar handelen met personen en groepen met een
migratiegeschiedenis

1.6 krachtbronnen en copingstrategieën
goed doorlezen  veel voorbeelden

migranten gebruiken hun culturele achtergrond om te verbinden,…

1.7 situering in grondplan
Hendrickx:

- microniveau: contact, communicatie, dossiertaal, vertrouwen