Jeugdrecht
Hoofdstuk 1: Het Internationaal Verdrag van de Rechten van het Kind (IVRK)
1. ONTSTAANSGESCHIEDENIS
1948: Universele Verklaring van de Rechten van de Mens (UVRM)
1959: Verklaring voor de Rechten van het kind (-18 jaar) = GEEN VERDRAG
• Verschil verklaring en verdrag Een verklaring is NIET bindend (= intentieverklaring)
20 November 1989: Ondertekening van het IVRK = Kinderrechtenverdrag
• In de volgende decennia worden er nog aanvullingen of optionele protocols uitgevaardigd
aan de verklaring.
• In 2015 ratificeren ook Somalie en Zuid Soedan het IVRK. Tot op vandaag ratificeerde 196
landen het Verdrag.
Wat is het IVRK? (macro-niveau)
⇨ Een internationale overeenkomst die de specifieke rechten voor de kinderen erkent. Het verdrag erkent
burgerlijke, politieke, economische, sociale en culturele rechten van kinderen en is juridisch
bindend.
o Burgerlijk recht v/e minderjarigen: bv recht op privacy
o Politiek recht v/e minderjarigen: bv recht op vrije meningsuiting
o Economisch recht v/e minderjarigen: bv recht op inkomen (vakantiewerk), sociale
zekerheid, huisvesting
o Sociaal & cultureel recht v/e minderjarigen: recht op onderwijs, recht op vrije
tijd/ontspanning
Door het verdrag te ratificeren verbinden landen zich ertoe deze rechten te respecteren en te
aanvaarden. (196 landen)
➔ VS NIET
➔ Sommige landen hebben niet alles meegenomen uit het verdrag
Onderwerken aan de controle van het comité va onafhankelijke experten (Comité Rechten van
het Kind)
In België kreeg het verdrag begin 1992 “kracht van wet”
2. DE INHOUD VAN HET VERDRAG
• Alle rechten zin met elkaar verbonden
• Ze zijn afhankelijk van elkaar
• Ze vormen een ondeelbaar geheel (vormen dus 1 geheel) = allemaal even belangrijk
2.1 DE VIER BASISBEGINSELEN
1) Art. 2 Non-discriminatie
• “zonder discriminatie van welke aard ook, ongeacht ras, huidskleur, geslacht, taal,
godsdienst, politieke of andere overtuiging, nationale, etnische of maatschappelijke
afkomst, welstand, handicap, geboorte of andere omstandigheid van het kind of van
zijn of haar ouder of wettige voogd” = niemand hoort uitgesloten te worden
o De overheid moet kinderen tegen om het even welke vorm van
discriminatie te beschermen.
o De overheid mag geen enkel recht schenden en moet positieve acties
ondernemen om alle rechten te bevorderen
,2) Art. 3 Belang van het kind
• 1 van de meest complexe rechten MAAR tegelijkertijd ook één van de meest essentiële
basisprincipes van het verdrag
• Moet altijd op het niveau van het individuele kind beoordeeld worden (zijn of haar belang)
• Niet alleen de centrale overheid is gehouden om het belang van het kind op deze
manier af te wegen. Ook lokale overheden, maatschappelijke instellingen en
organisaties, de rechtspraak en andere autoriteiten die zich bezighouden met kinderen.
• Om het belang van het kind te kunnen afwegen moeten we rekening houden met:
o Het recht van het kind om gehoord te worden
o Het recht van het kind om zijn mening te mogen geven en dat er geluisterd
wordt naar die mening.
o Het recht op participatie.
3) Art. 6 Leven en ontwikkeling
• Gaat voornamelijk over de ‘vroege kinderjaren’
o Vanaf de geboorte tot de leeftijd dat ze naar school gaan (0-8 jaar)
• Eerste levensjaren zijn:
o De basis voor de fysieke en de mentale gezondheid
o De persoonlijke en culturele identiteit van een kind
• De Staat is verplicht om ouders passend hulp en bijstand te bieden als zij dat
nodig hebben
o Staten moeten in voldoende maten investeren in de vaardigheden,
mogelijkheden en de persoonlijke verbondenheid die ouders t.o.v.
hun kind hebben.
4) Art. 12 Stem van het kind (= inspraak, participatie)
• Het recht van het kind om zijn of haar mening te kennen te geven en het recht op het feit dat
met deze mening rekening wordt gehouden in elke aangelegenheid of procedure die het
kind betreft.
o Recht om mee te praten, mee te denken en mee te doen → Thuis, op school en in de wijk,
maar ook in juridische procedures.
o Om te weten wat werkelijk in het belang van het kind is, is het logisch om naar hem of
haar te luisteren.
o De mening van het kind moet passend worden gewogen, in overeenstemming met de
leeftijd en rijpheid van het kind.
,2.2 DRIE P’S (artikel krijgen en toepassen)
1) Protection (bescherming)
2) Provision (voorziening)
3) Participation (participatie)
⇨ Ze zijn evenwaardig en even belangrijk!
2.1.1. DE BESCHERMINGSRECHTEN (PROTECTION)
• Kinderen zijn extra kwetsbaar (afhankelijke positie)
• Deze rechten komen voort uit de specifieke behoeften die hen anders maken
dan volwassenen.
• Kinderen zijn vaak nog afhankelijk van anderen
• Kinderen hebben extra bescherming nodig
• Voorbeelden:
o Beschermen tegen misbruik en geweld
o Beschermen tegen drugsmisbruik
o Bescherming bieden voor kinderen in een kwetsbare situatie
o Bescherming bieden voor kinderen met een beperking
= BESCHERM MIJ RECHTEN
2.1.2. DE PROVISIERECHTEN (PROVISION)
• Zorgen ervoor dat een kind alles krijgt dat nodig is om zich te ontwikkelen
• Specifieke instellingen of diensten moeten aanwezig zijn om de kwaliteit van leven te
garanderen
• Voorbeelden:
o Recht op sociale zekerheid
o Recht op geschikte onderwijsvoorzieningen
o Recht op voorzieningen voor rust, spel en vrije tijd
= GEEF MIJ TOEGANG RECHTEN
2.1.3. DE PARTICIPATIERECHTEN (PARTICIPATION)
• Deze rechten geen kinderen een eigen stem
• Art. 12 Kinderen en jongeren hebben het recht hun mening kenbaar te
maken en beslissingen die hen aanbelangen.
• Voorbeelden:
o Recht op vrijheid van meningsuiting
o Recht op vrijheid van gedachte, geweten en godsdienst
= LAAT MIJ MEEDOEN RECHTEN
Het revolutionaire van het Kinderrechtenverdrag zit in het erkennen van kinderen als actieve
‘rechtssubjecten’ met participatiemogelijkheden en competenties om hun eigen leven vorm
te geven.
Belgische grondwet = “Elk kind heeft recht zijn mening te uiten in alle aangelegenheden die het
aangaan: met die mening wordt rekening gehouden in overeenstemming met zijn leeftijd en zijn
onderscheidingsvermogen.” (Artikel 22bis Grondwet)
, 2.3 DRAAGWIJDTE VAN HET IVRK
• Na ratificatie is een land juridisch verplicht om alle artikelen uit het IVRK
(en bijkomende protocollen) na te leven en uit te dragen.
o Geldt voor alle bestuursniveaus (ook Vlaamse en lokale overheden)
• Rechtstreeks toepasselijk in de interne rechtsorde
o Wanneer een bepaling een direct effect heeft = wanneer er een ondubbelzinnige
betekenis is
o Een internationale bepaling met een direct effect staat bovenaan de
normenhiërarchie
• Kinderen en jongeren kunnen in België GEEN rechtstreekse toegang krijgen tot een
rechter
o Ze hebben geen wettelijke bekwaamheid of ‘legal capacity’
o Moet zich laten vertegenwoordigen door hun ouders of voogd
➢ Wanneer ouders het niet eens zijn, dan zal de familierechtbank beslissen.
Handelingsbekwaamheid is de geschiktheid om de rechten en plichten waarvan men
drager is zelf uit te oefenen, zonder tussenkomst van derden.
• Voor het stellen van rechtshandelingen dient men handelingsbekwaam te zijn.
Rechtshandelingen
⇨ Dit zijn handelingen die beogen een bepaald gevolg voor het recht in het leven te roepen
en die dus juridische gevolgen met zich meebrengen. Een minderjarige van 12 jaar of
meer die toestemt in adoptie stelt een rechtshandeling.
⇨ Door zijn toestemming kan de adoptie doorgaan en aan de adoptie zijn rechtsgevolgen
verbonden. De minderjarige erft nu ook van zijn adoptieouders, er ontstaan
huwelijksbeletsels, ...
In België zijn minderjarigen in rechtsbekwaam (rechten en plichten) maar NIET handelingsonbekwaam
(rechtshandelingen)
• Zij kunnen wel feitelijke handelingen (iets kopen met zakgeld) stellen.
3. DE A C T O R E N D I E D E TOEPASSING VAN HET VERDRAG CONTROLEREN
Ieder land beslist zelf hoe ze de Kinderrechten effectief gaan toepassen.
3.1. HET INTERNATIONAAL COMITÉ VOOR DE RECHTEN VAN HET KIND
Taken van Internationale deskundigen op het gebied van kinderrechten:
• Toezien op de naleving van het IVRK + drie facultatieve protocollen
• Beoordeling van:
o Overheidsrapporten van staten (om de 5 jaar verplicht)
o Alternatieve rapporten van ngo’s en kinderrechtenorganisaties
• Het comité:
1) bestudeert alle rapporten
2) stelt bijkomende vragen
3) nodigt een overheidsdelegatie uit voor een plenaire zitting in
Genève
4) na bespreking formuleren ze slotbeschouwingen (kritiek +
aanbevelingen)
5) hiermee moeten ze de volgende 5 jaar mee aan de slag gaan
6) aantonen dat er vooruitgang is geboekt
• In dialoog gaan met landen over hun beleid
• Formuleren van aanbevelingen om kinderrechten te verbeteren
• Behandelen van klachten via het derde facultatieve protocol
Hoofdstuk 1: Het Internationaal Verdrag van de Rechten van het Kind (IVRK)
1. ONTSTAANSGESCHIEDENIS
1948: Universele Verklaring van de Rechten van de Mens (UVRM)
1959: Verklaring voor de Rechten van het kind (-18 jaar) = GEEN VERDRAG
• Verschil verklaring en verdrag Een verklaring is NIET bindend (= intentieverklaring)
20 November 1989: Ondertekening van het IVRK = Kinderrechtenverdrag
• In de volgende decennia worden er nog aanvullingen of optionele protocols uitgevaardigd
aan de verklaring.
• In 2015 ratificeren ook Somalie en Zuid Soedan het IVRK. Tot op vandaag ratificeerde 196
landen het Verdrag.
Wat is het IVRK? (macro-niveau)
⇨ Een internationale overeenkomst die de specifieke rechten voor de kinderen erkent. Het verdrag erkent
burgerlijke, politieke, economische, sociale en culturele rechten van kinderen en is juridisch
bindend.
o Burgerlijk recht v/e minderjarigen: bv recht op privacy
o Politiek recht v/e minderjarigen: bv recht op vrije meningsuiting
o Economisch recht v/e minderjarigen: bv recht op inkomen (vakantiewerk), sociale
zekerheid, huisvesting
o Sociaal & cultureel recht v/e minderjarigen: recht op onderwijs, recht op vrije
tijd/ontspanning
Door het verdrag te ratificeren verbinden landen zich ertoe deze rechten te respecteren en te
aanvaarden. (196 landen)
➔ VS NIET
➔ Sommige landen hebben niet alles meegenomen uit het verdrag
Onderwerken aan de controle van het comité va onafhankelijke experten (Comité Rechten van
het Kind)
In België kreeg het verdrag begin 1992 “kracht van wet”
2. DE INHOUD VAN HET VERDRAG
• Alle rechten zin met elkaar verbonden
• Ze zijn afhankelijk van elkaar
• Ze vormen een ondeelbaar geheel (vormen dus 1 geheel) = allemaal even belangrijk
2.1 DE VIER BASISBEGINSELEN
1) Art. 2 Non-discriminatie
• “zonder discriminatie van welke aard ook, ongeacht ras, huidskleur, geslacht, taal,
godsdienst, politieke of andere overtuiging, nationale, etnische of maatschappelijke
afkomst, welstand, handicap, geboorte of andere omstandigheid van het kind of van
zijn of haar ouder of wettige voogd” = niemand hoort uitgesloten te worden
o De overheid moet kinderen tegen om het even welke vorm van
discriminatie te beschermen.
o De overheid mag geen enkel recht schenden en moet positieve acties
ondernemen om alle rechten te bevorderen
,2) Art. 3 Belang van het kind
• 1 van de meest complexe rechten MAAR tegelijkertijd ook één van de meest essentiële
basisprincipes van het verdrag
• Moet altijd op het niveau van het individuele kind beoordeeld worden (zijn of haar belang)
• Niet alleen de centrale overheid is gehouden om het belang van het kind op deze
manier af te wegen. Ook lokale overheden, maatschappelijke instellingen en
organisaties, de rechtspraak en andere autoriteiten die zich bezighouden met kinderen.
• Om het belang van het kind te kunnen afwegen moeten we rekening houden met:
o Het recht van het kind om gehoord te worden
o Het recht van het kind om zijn mening te mogen geven en dat er geluisterd
wordt naar die mening.
o Het recht op participatie.
3) Art. 6 Leven en ontwikkeling
• Gaat voornamelijk over de ‘vroege kinderjaren’
o Vanaf de geboorte tot de leeftijd dat ze naar school gaan (0-8 jaar)
• Eerste levensjaren zijn:
o De basis voor de fysieke en de mentale gezondheid
o De persoonlijke en culturele identiteit van een kind
• De Staat is verplicht om ouders passend hulp en bijstand te bieden als zij dat
nodig hebben
o Staten moeten in voldoende maten investeren in de vaardigheden,
mogelijkheden en de persoonlijke verbondenheid die ouders t.o.v.
hun kind hebben.
4) Art. 12 Stem van het kind (= inspraak, participatie)
• Het recht van het kind om zijn of haar mening te kennen te geven en het recht op het feit dat
met deze mening rekening wordt gehouden in elke aangelegenheid of procedure die het
kind betreft.
o Recht om mee te praten, mee te denken en mee te doen → Thuis, op school en in de wijk,
maar ook in juridische procedures.
o Om te weten wat werkelijk in het belang van het kind is, is het logisch om naar hem of
haar te luisteren.
o De mening van het kind moet passend worden gewogen, in overeenstemming met de
leeftijd en rijpheid van het kind.
,2.2 DRIE P’S (artikel krijgen en toepassen)
1) Protection (bescherming)
2) Provision (voorziening)
3) Participation (participatie)
⇨ Ze zijn evenwaardig en even belangrijk!
2.1.1. DE BESCHERMINGSRECHTEN (PROTECTION)
• Kinderen zijn extra kwetsbaar (afhankelijke positie)
• Deze rechten komen voort uit de specifieke behoeften die hen anders maken
dan volwassenen.
• Kinderen zijn vaak nog afhankelijk van anderen
• Kinderen hebben extra bescherming nodig
• Voorbeelden:
o Beschermen tegen misbruik en geweld
o Beschermen tegen drugsmisbruik
o Bescherming bieden voor kinderen in een kwetsbare situatie
o Bescherming bieden voor kinderen met een beperking
= BESCHERM MIJ RECHTEN
2.1.2. DE PROVISIERECHTEN (PROVISION)
• Zorgen ervoor dat een kind alles krijgt dat nodig is om zich te ontwikkelen
• Specifieke instellingen of diensten moeten aanwezig zijn om de kwaliteit van leven te
garanderen
• Voorbeelden:
o Recht op sociale zekerheid
o Recht op geschikte onderwijsvoorzieningen
o Recht op voorzieningen voor rust, spel en vrije tijd
= GEEF MIJ TOEGANG RECHTEN
2.1.3. DE PARTICIPATIERECHTEN (PARTICIPATION)
• Deze rechten geen kinderen een eigen stem
• Art. 12 Kinderen en jongeren hebben het recht hun mening kenbaar te
maken en beslissingen die hen aanbelangen.
• Voorbeelden:
o Recht op vrijheid van meningsuiting
o Recht op vrijheid van gedachte, geweten en godsdienst
= LAAT MIJ MEEDOEN RECHTEN
Het revolutionaire van het Kinderrechtenverdrag zit in het erkennen van kinderen als actieve
‘rechtssubjecten’ met participatiemogelijkheden en competenties om hun eigen leven vorm
te geven.
Belgische grondwet = “Elk kind heeft recht zijn mening te uiten in alle aangelegenheden die het
aangaan: met die mening wordt rekening gehouden in overeenstemming met zijn leeftijd en zijn
onderscheidingsvermogen.” (Artikel 22bis Grondwet)
, 2.3 DRAAGWIJDTE VAN HET IVRK
• Na ratificatie is een land juridisch verplicht om alle artikelen uit het IVRK
(en bijkomende protocollen) na te leven en uit te dragen.
o Geldt voor alle bestuursniveaus (ook Vlaamse en lokale overheden)
• Rechtstreeks toepasselijk in de interne rechtsorde
o Wanneer een bepaling een direct effect heeft = wanneer er een ondubbelzinnige
betekenis is
o Een internationale bepaling met een direct effect staat bovenaan de
normenhiërarchie
• Kinderen en jongeren kunnen in België GEEN rechtstreekse toegang krijgen tot een
rechter
o Ze hebben geen wettelijke bekwaamheid of ‘legal capacity’
o Moet zich laten vertegenwoordigen door hun ouders of voogd
➢ Wanneer ouders het niet eens zijn, dan zal de familierechtbank beslissen.
Handelingsbekwaamheid is de geschiktheid om de rechten en plichten waarvan men
drager is zelf uit te oefenen, zonder tussenkomst van derden.
• Voor het stellen van rechtshandelingen dient men handelingsbekwaam te zijn.
Rechtshandelingen
⇨ Dit zijn handelingen die beogen een bepaald gevolg voor het recht in het leven te roepen
en die dus juridische gevolgen met zich meebrengen. Een minderjarige van 12 jaar of
meer die toestemt in adoptie stelt een rechtshandeling.
⇨ Door zijn toestemming kan de adoptie doorgaan en aan de adoptie zijn rechtsgevolgen
verbonden. De minderjarige erft nu ook van zijn adoptieouders, er ontstaan
huwelijksbeletsels, ...
In België zijn minderjarigen in rechtsbekwaam (rechten en plichten) maar NIET handelingsonbekwaam
(rechtshandelingen)
• Zij kunnen wel feitelijke handelingen (iets kopen met zakgeld) stellen.
3. DE A C T O R E N D I E D E TOEPASSING VAN HET VERDRAG CONTROLEREN
Ieder land beslist zelf hoe ze de Kinderrechten effectief gaan toepassen.
3.1. HET INTERNATIONAAL COMITÉ VOOR DE RECHTEN VAN HET KIND
Taken van Internationale deskundigen op het gebied van kinderrechten:
• Toezien op de naleving van het IVRK + drie facultatieve protocollen
• Beoordeling van:
o Overheidsrapporten van staten (om de 5 jaar verplicht)
o Alternatieve rapporten van ngo’s en kinderrechtenorganisaties
• Het comité:
1) bestudeert alle rapporten
2) stelt bijkomende vragen
3) nodigt een overheidsdelegatie uit voor een plenaire zitting in
Genève
4) na bespreking formuleren ze slotbeschouwingen (kritiek +
aanbevelingen)
5) hiermee moeten ze de volgende 5 jaar mee aan de slag gaan
6) aantonen dat er vooruitgang is geboekt
• In dialoog gaan met landen over hun beleid
• Formuleren van aanbevelingen om kinderrechten te verbeteren
• Behandelen van klachten via het derde facultatieve protocol
