Week 1 – Oorsprong theater en Grieks Theater
Wat is theater? (Ontstaan, pre-Grieks, Egypte vs Griekenland, Grieks theater)
Begrippen:
Theatron (een plaats om te zien): Grieks woord voor theater
Spectare (kijken): oud Frans woord voor spectacle
Shibai (op het gras zijn): Japans woord voor theater
Mimesis (imitatie)
De dithyrambe (-isch koor): lange hymne gezongen en cyclisch gedanst door groep
van 50 jongens/mannen bij de Dionysische feesten -> de leider zong een
geïmproviseerd verhaal, terwijl de anderen een populair refrein zongen – Grieks
drama zou ervan komen.
Namen:
Martin Bernal – benoemd hoe de invloed van uitheemse culturen op Grieks theater
op de achtergrond verdween in de 19de eeuw.
Stukken
Passiespel van Abydos – Seth vermoord Osiris en verbrand zijn lichaamsdelen op
verschillende plekken in Egypte -> niet zeker of het ooit is uitgevoerd
Ontstaan
Publiek als het belangrijkste. (In het begin soms ook gericht op een God en later dialogen
tussen mensen.)
Rituelen (herhaling door geloof dat het hen geluk brengt en onwetendheid over de natuur)
en Mythes (soms verkleed en maskers om verhalen te vertellen als verklaring voor
onverklaarbare krachten) aan de basis van het theater.
=> Sociaal darwinisme: zien het Westers theater dat zich later afscheidt van die
rituelen en mythologie als het geëvolueerde en dus ook superieur van andere
culturen die ‘nog altijd’ in die fase zitten.
Storytelling aan de basis:
Relateren en luisteren: een van de fundamentele menselijke genoegens
Imitatie: Aristoteles (mens imiteert van nature: mimesis)
Fantasie: realiteit omvormen naar een aangenamere vorm
=> Komische visie (komedie zorgt voor afstand van problemen), esthetische zin (rituelen
kregen artistieke waarden i.p.v. religieuze), publiek (een gemeenschap die geniet en theater
waardeert)
,Pre-Grieks
Pre-Grieks: Passiespel van Abydos – Seth vermoord Osiris en verbrand zijn lichaamsdelen
op verschillende plekken in Egypte -> niet zeker of het ooit is uitgevoerd
Egypte vs Griekenland
Egypte (3150 v.C - 650 n.C): gemeenschap = statisch, herhalend -> theater =
rituelend, altijd hetzelfde
Grieks (Athene: 1500 v.C. - 300 v.C.): gemeenschap = dynamisch, veranderlijk ->
theater = elk jaar nieuwe stukken; oorsprong autonoom theater
=> Wel verdrongen invloed van andere culturen op Grieks theater
Grieks theater
Oorsprong Westers theater (5de eeuw v.C. - Athene) in drie vormen (tragedie, komedie,
satire) gespeeld in een theatron (openlucht). Hiervoor waren er wel al ceremonies voor
Dionysos.
Grieks theater en democratie: ontstonden op hetzelfde moment -> theater als testplaats: de
burgers bespraken de problemen.
Alleen mannelijke acteurs, maar hing ook af van waar de voorstelling werd opgevoerd.
Griekse tragedie (drie grote schrijvers, koor, Antigone)
Begrippen:
Koor: 12-15 man + aulete, danste ook -> achtergrondinformatie, commentaar,
beschrijving af het podium gebeurende zaken, interactie karakters (in tragedie: vaak
het gewone volk in de stad)
Aulete: instrument gebruikt in het koor
Chorodidaskalos: koortrainer
Namen:
Aeschylus (6-5de eeuw v.C.) -> vader Grieks drama, voor het eerst niet
zingen/dansen/vertellen en een tweede acteur: dialoog. - Perzen
Sophocles (5de eeuw v.C.) -> bekend voor de goede opbouw van zijn verhalen: +120
stukken, waarvan 7 bewaard: 24x gewonnen in 30 festivals - Antigone
Euripides (5de eeuw v.C.) -> meest ‘moderne’ schrijver: realistisch, vrij
vrouwvriendelijk, tragedie met melodrama en komedie, sceptisch over goden en
helden (menselijke en zwakke vertoning), focuste op innerlijke ontwikkeling van de
personages: 92-95 stukken, waarvan 18 bewaard. - Medea, Bacchae
Stukken:
, Perzen (Aeschylus
Antigone (sophocles): Creon verbiedt Polynices te doden, maar Antigone
(toekomstige koningin Thebe), zijn zus, doet het toch en moet gestraft worden. Ze
pleegt zelfmoord om niet levend begraven te worden, ook al was Creon al van
gedachte veranderd, waardoor ook haar verloofde en zoon van Creon zelfmoord
pleegt en uiteindelijk ook Eurydice (diens moeder en vrouw van Creon). Ismene,
Antigones zus, stelt de ideale vrouwenfiguur voor uit die tijd.
Medea (Euripides)
Bacchae (Euripides)
Verhaal: bijna altijd gebaseerd op de Griekse mythologie. Er was nooit geweld of sterfte op
het podium.
Drie grote schrijvers
Aeschylus (6-5de eeuw v.C.) -> vader Grieks drama, voor het eerst niet
zingen/dansen/vertellen en een tweede acteur: dialoog.
o Perzen (472)
o Zeven tegen Thebe (467)
o Smekelingen (463?)
o De trilogie Oresteia (458), bestaande uit:
Agamemnon
Offerplengsters
Goede Geesten (Eumeniden)
Sophocles (5de eeuw v.C.) -> bekend voor de goede opbouw van zijn verhalen: +120
stukken, waarvan 7 bewaard: 24x gewonnen in 30 festivals
o Antigone
o Ajax
o Vrouwen van Trachis
o Koning Oedipus
o Elektra
Euripides (5de eeuw v.C.) -> meest ‘moderne’ schrijver: realistisch, vrij vrouwvriendelijk,
tragedie met melodrama en komedie, sceptisch over goden en helden (menselijke en
zwakke vertoning), focuste op innerlijke ontwikkeling van de personages: 92-95 stukken,
waarvan 18 bewaard.
o Medeia - 431
o Kinderen van Herakles of Herakliden - ca. 430
o Bacchae
o Andromache - ca. 425
o Hekabe - ca. 424
o Orestes
o Elektra - ca. 420
, Koor
Koor: 12-15 man + aulete, danste ook -> achtergrondinformatie, commentaar, beschrijving
af het podium gebeurende zaken, interactie karakters (in tragedie: vaak het gewone volk in
de stad). Chorodidaskalos: koortrainer
Antigone
Antigone (sophocles): Creon verbiedt Polynices te doden, maar Antigone (toekomstige
koningin Thebe), zijn zus, doet het toch en moet gestraft worden. Ze pleegt zelfmoord om
niet levend begraven te worden, ook al was Creon al van gedachte veranderd, waardoor ook
haar verloofde en zoon van Creon zelfmoord pleegt en uiteindelijk ook Eurydice (diens
moeder en vrouw van Creon). Ismene, Antigones zus, stelt de ideale vrouwenfiguur voor uit
die tijd.
Creon (wetten van de staat, staat, wet) vs Antigone (wetten van de huisgoden, individueel,
geweten)
Gender en feminisme: Creon handelt meer uit vrouwenhaat dan uit recht, alle vrouwen
waren benadeeld (een stierf, een pleegde zelfmoord, en een leefde verder in een door
mannen onderdrukt leven.)
-> Sophocles = Is het ooit goed om de wet te breken? Wat is juist i.p.v. wie is goed?
=> Niemand wint, niemand heeft gelijk: Antigone sterft, Creon lijdt
-> Hegel tragedie = tragedie tussen twee goede waarden (staat en verwantschap)
-> Butler: ziet Antigone en Creon als niet-binaire figuren: velen noemen Antigone
mannelijk en Creon wordt door Antigone en zijn eigen acties ‘ontmand’.
Griekse komedie (opkomst, komedie vs satire, structuur, humor, Lysistrata; karakters
+ thema’s)
Begrippen:
Oligarchie: kleine groep elite heerst over alles
Parabasis: scène waarbij koor naar het publiek spreekt/belachelijk maakt, mensen
met macht van voor.
Namen:
Aristophanos (5de eeuw v.C.): enige bewaard gebleven komedieschrijver
Lysistrata: slim hoofdpersonage Lysistrata
Stukken:
De goddelijk komedie - Dante Alighieri (14de eeuw) -> niet grappig, maar vol pijn en
eindigt positief
De wolken (Aristophanes): spottend met Socrates (Volgens Plato belangrijk voor
diens aanklacht en dood)
Wat is theater? (Ontstaan, pre-Grieks, Egypte vs Griekenland, Grieks theater)
Begrippen:
Theatron (een plaats om te zien): Grieks woord voor theater
Spectare (kijken): oud Frans woord voor spectacle
Shibai (op het gras zijn): Japans woord voor theater
Mimesis (imitatie)
De dithyrambe (-isch koor): lange hymne gezongen en cyclisch gedanst door groep
van 50 jongens/mannen bij de Dionysische feesten -> de leider zong een
geïmproviseerd verhaal, terwijl de anderen een populair refrein zongen – Grieks
drama zou ervan komen.
Namen:
Martin Bernal – benoemd hoe de invloed van uitheemse culturen op Grieks theater
op de achtergrond verdween in de 19de eeuw.
Stukken
Passiespel van Abydos – Seth vermoord Osiris en verbrand zijn lichaamsdelen op
verschillende plekken in Egypte -> niet zeker of het ooit is uitgevoerd
Ontstaan
Publiek als het belangrijkste. (In het begin soms ook gericht op een God en later dialogen
tussen mensen.)
Rituelen (herhaling door geloof dat het hen geluk brengt en onwetendheid over de natuur)
en Mythes (soms verkleed en maskers om verhalen te vertellen als verklaring voor
onverklaarbare krachten) aan de basis van het theater.
=> Sociaal darwinisme: zien het Westers theater dat zich later afscheidt van die
rituelen en mythologie als het geëvolueerde en dus ook superieur van andere
culturen die ‘nog altijd’ in die fase zitten.
Storytelling aan de basis:
Relateren en luisteren: een van de fundamentele menselijke genoegens
Imitatie: Aristoteles (mens imiteert van nature: mimesis)
Fantasie: realiteit omvormen naar een aangenamere vorm
=> Komische visie (komedie zorgt voor afstand van problemen), esthetische zin (rituelen
kregen artistieke waarden i.p.v. religieuze), publiek (een gemeenschap die geniet en theater
waardeert)
,Pre-Grieks
Pre-Grieks: Passiespel van Abydos – Seth vermoord Osiris en verbrand zijn lichaamsdelen
op verschillende plekken in Egypte -> niet zeker of het ooit is uitgevoerd
Egypte vs Griekenland
Egypte (3150 v.C - 650 n.C): gemeenschap = statisch, herhalend -> theater =
rituelend, altijd hetzelfde
Grieks (Athene: 1500 v.C. - 300 v.C.): gemeenschap = dynamisch, veranderlijk ->
theater = elk jaar nieuwe stukken; oorsprong autonoom theater
=> Wel verdrongen invloed van andere culturen op Grieks theater
Grieks theater
Oorsprong Westers theater (5de eeuw v.C. - Athene) in drie vormen (tragedie, komedie,
satire) gespeeld in een theatron (openlucht). Hiervoor waren er wel al ceremonies voor
Dionysos.
Grieks theater en democratie: ontstonden op hetzelfde moment -> theater als testplaats: de
burgers bespraken de problemen.
Alleen mannelijke acteurs, maar hing ook af van waar de voorstelling werd opgevoerd.
Griekse tragedie (drie grote schrijvers, koor, Antigone)
Begrippen:
Koor: 12-15 man + aulete, danste ook -> achtergrondinformatie, commentaar,
beschrijving af het podium gebeurende zaken, interactie karakters (in tragedie: vaak
het gewone volk in de stad)
Aulete: instrument gebruikt in het koor
Chorodidaskalos: koortrainer
Namen:
Aeschylus (6-5de eeuw v.C.) -> vader Grieks drama, voor het eerst niet
zingen/dansen/vertellen en een tweede acteur: dialoog. - Perzen
Sophocles (5de eeuw v.C.) -> bekend voor de goede opbouw van zijn verhalen: +120
stukken, waarvan 7 bewaard: 24x gewonnen in 30 festivals - Antigone
Euripides (5de eeuw v.C.) -> meest ‘moderne’ schrijver: realistisch, vrij
vrouwvriendelijk, tragedie met melodrama en komedie, sceptisch over goden en
helden (menselijke en zwakke vertoning), focuste op innerlijke ontwikkeling van de
personages: 92-95 stukken, waarvan 18 bewaard. - Medea, Bacchae
Stukken:
, Perzen (Aeschylus
Antigone (sophocles): Creon verbiedt Polynices te doden, maar Antigone
(toekomstige koningin Thebe), zijn zus, doet het toch en moet gestraft worden. Ze
pleegt zelfmoord om niet levend begraven te worden, ook al was Creon al van
gedachte veranderd, waardoor ook haar verloofde en zoon van Creon zelfmoord
pleegt en uiteindelijk ook Eurydice (diens moeder en vrouw van Creon). Ismene,
Antigones zus, stelt de ideale vrouwenfiguur voor uit die tijd.
Medea (Euripides)
Bacchae (Euripides)
Verhaal: bijna altijd gebaseerd op de Griekse mythologie. Er was nooit geweld of sterfte op
het podium.
Drie grote schrijvers
Aeschylus (6-5de eeuw v.C.) -> vader Grieks drama, voor het eerst niet
zingen/dansen/vertellen en een tweede acteur: dialoog.
o Perzen (472)
o Zeven tegen Thebe (467)
o Smekelingen (463?)
o De trilogie Oresteia (458), bestaande uit:
Agamemnon
Offerplengsters
Goede Geesten (Eumeniden)
Sophocles (5de eeuw v.C.) -> bekend voor de goede opbouw van zijn verhalen: +120
stukken, waarvan 7 bewaard: 24x gewonnen in 30 festivals
o Antigone
o Ajax
o Vrouwen van Trachis
o Koning Oedipus
o Elektra
Euripides (5de eeuw v.C.) -> meest ‘moderne’ schrijver: realistisch, vrij vrouwvriendelijk,
tragedie met melodrama en komedie, sceptisch over goden en helden (menselijke en
zwakke vertoning), focuste op innerlijke ontwikkeling van de personages: 92-95 stukken,
waarvan 18 bewaard.
o Medeia - 431
o Kinderen van Herakles of Herakliden - ca. 430
o Bacchae
o Andromache - ca. 425
o Hekabe - ca. 424
o Orestes
o Elektra - ca. 420
, Koor
Koor: 12-15 man + aulete, danste ook -> achtergrondinformatie, commentaar, beschrijving
af het podium gebeurende zaken, interactie karakters (in tragedie: vaak het gewone volk in
de stad). Chorodidaskalos: koortrainer
Antigone
Antigone (sophocles): Creon verbiedt Polynices te doden, maar Antigone (toekomstige
koningin Thebe), zijn zus, doet het toch en moet gestraft worden. Ze pleegt zelfmoord om
niet levend begraven te worden, ook al was Creon al van gedachte veranderd, waardoor ook
haar verloofde en zoon van Creon zelfmoord pleegt en uiteindelijk ook Eurydice (diens
moeder en vrouw van Creon). Ismene, Antigones zus, stelt de ideale vrouwenfiguur voor uit
die tijd.
Creon (wetten van de staat, staat, wet) vs Antigone (wetten van de huisgoden, individueel,
geweten)
Gender en feminisme: Creon handelt meer uit vrouwenhaat dan uit recht, alle vrouwen
waren benadeeld (een stierf, een pleegde zelfmoord, en een leefde verder in een door
mannen onderdrukt leven.)
-> Sophocles = Is het ooit goed om de wet te breken? Wat is juist i.p.v. wie is goed?
=> Niemand wint, niemand heeft gelijk: Antigone sterft, Creon lijdt
-> Hegel tragedie = tragedie tussen twee goede waarden (staat en verwantschap)
-> Butler: ziet Antigone en Creon als niet-binaire figuren: velen noemen Antigone
mannelijk en Creon wordt door Antigone en zijn eigen acties ‘ontmand’.
Griekse komedie (opkomst, komedie vs satire, structuur, humor, Lysistrata; karakters
+ thema’s)
Begrippen:
Oligarchie: kleine groep elite heerst over alles
Parabasis: scène waarbij koor naar het publiek spreekt/belachelijk maakt, mensen
met macht van voor.
Namen:
Aristophanos (5de eeuw v.C.): enige bewaard gebleven komedieschrijver
Lysistrata: slim hoofdpersonage Lysistrata
Stukken:
De goddelijk komedie - Dante Alighieri (14de eeuw) -> niet grappig, maar vol pijn en
eindigt positief
De wolken (Aristophanes): spottend met Socrates (Volgens Plato belangrijk voor
diens aanklacht en dood)
