Samenvatting - Biologie: 4de middelbaar (1 uur/week)

Examen biologie
Hoofdstuk 1: samenhang tussen stelsels
1 Relaties tussen stelsels
 Alle stelsels in ons lichaam werken samen zodat de werking van het lichaam goed verloopt.
Alleen als alle stelsels goed werken, kunnen wij goed bewegen en gezond leven.
 P.9: stelsels herkennen, benoemen, functie uitleggen:
- Spijsverteringsstelsel: het verteren en opnemen (absorberen) van het voedsel
- Voortplantingsstelsel man/vrouw: voortplanting van de mens
- Ademhalingsstelsel: zuurstof uit de lucht in het bloed brengen en, de bij de verbranding
in de cel gevormde koolstofdioxide, uit het bloed verwijderen
- Bloedvatenstelsel: bloed rond pompen door het hele lichaam, zodat alle cellen en
weefsels van het lichaam worden voorzien van zuurstof en brandstoffen
- Beenderstelsel: ondersteuning, bescherming organen, vormgeving lichaam
- Spierstelsel: zorgen voor beweging
- Zenuwstelsel: prikkels geleiden van de zintuigen en organen
 p.13,14: organen van elk stelsel opsommen
 Stelsels werken samen: ze staan met elkaar in contact, ofwel rechtstreeks, of via de
uitwisseling van signalen.
- Spijsverteringsstelsels -> bloedvatenstelsel: voedingsstoffen/nutriënten transporteren
darmwand -> bloedvaten
- Ademhalingsstelsel -> bloedvatenstelsel: uitwisseling zuurstofgas en koolstofdioxide
- Hormonaal stelsel -> bloedvatenstelsel: hormonen transporteren naar andere stelsels
- Spierstelsel -> beenderstelsel: beenderen kunnen ten opzichte van elkaar bewegen en
volgen de bewegingen van de spieren.

2 Samenstellende stoffen van levende wezens
 50-75% van een organisme bestaat uit water.
 Water is heel belangrijk:
- Goed oplosmiddel => transportmiddel stoffen/omgeving waarin stoffen met elkaar
reageren
- Reactief => stoffen kunnen worden gesplits/aan elkaar
verbonden Moleculaire structuur van water
- Neiging om vast te hechten aan andere materialen =>
104.45°
film rond weefsels, organen => minder wrijving bij
bewegingen
- Helpt lichaamstemperatuur constant te houden.
 Cohesie: aantrekkingskrachten tussen gelijke moleculen
(gelijke stoffen)
H
O
watermolecule

,  Adhesie: aantrekkingskrachten tussen verschillende moleculen (verschillende stoffen) =>
waterdruppel die aan de kraan blijft hangen/ verf op de muur
 Moleculaire structuur: - V-vormig => binding tussen O en de 2 H’s = extra stevig
- H = lichtjes positief geladen (δ+)
- O = lichtjes negatief geladen (δ-)
=> water = polaire structuur
 Sporenelementen: mineralen die in heel kleine hoeveelheden noodzakelijk zijn voor ons
lichaam. Ons lichaam kan ze zelf niet aanmaken (dus via voeding).

3 Organische stoffen
 Koolstof = belangrijkste element van organische stoffen:
- 4 valentie-elektronen => C-atomen binden gemakkelijk met elkaar
- Bindt gemakkelijk met N, O, H en S => grote variëteit aan organische moleculen
- Bindingen liggen in de hoeken van een tetraëder, met koolstof als middelpunt
c => + driedimensionale vormen aannemen = belangrijk voor de functie v.d. molecule
 Monomeer: op elkaar lijkende en aan elkaar geschakelde subeenheden,
koolstofverbindingen zijn er uit opgebouwd
 Dimeer: twee monomeren
 Polymeer: lange keten van monomeren
 Condensatiereactie: afsplitsing van water; monomeer -> polymeer
 Hydrolysereactie: toevoeging van water; polymeer -> monomeer
 Sachariden: suiker


monosachariden disachariden polysachariden
glucose maltose (zoete smaak) amylum
fructose sacharose of sucrose cellulose (plant groeit naar
(kristalsuiker) boven; in celwand)
galactose lactose (melksuiker) glycogeen (energieopslag
mens; opgeslagen in
spieren/lever; 1 tot 1 en een
half uur energie voor sport;
wanneer opgebruikt:
hongerdipje = prestaties dalen)




glucose
galactose
fructose