RECHTSSOCIOLOGIE: DEEL
INLEIDING TOT DE SOCIOLOGIE
(Deel zonder boek = 1ste lessen)
CONTENTS
Op ontdekkingstocht door een bekend gebied? ........................................................................... 3
De eigen aard van de samenleving .............................................................................................. 3
Een beeld van een titel .................................................................................................................... 3
Het dagelijks leven door de lens van de socioloog ..................................................................... 4
Selectieve waarneming (4 factoren die ons beïnvloeden) ..................................................... 5
Referentiekaders............................................................................................................................ 5
Sport als voorbeeld ....................................................................................................................... 6
Een stap verder ................................................................................................................................. 7
Het latentedprivatiemodel van Jahoda (arbeid) ..................................................................... 7
Een eerste definitie van sociologie ................................................................................................. 8
Maatschappelijke patronen & structuren .................................................................................. 8
Sociaal handelen van mensen .................................................................................................... 9
De samenleving, een veld … van tegengestelde krachten........................................................... 9
Individu en samenleving: een strijd van goed tegen kwaad? ................................................... 9
De samenleving: een wat vol mogelijkheden en beperkingen ............................................... 10
Solidariteit (samenhang) vs. strijd .................................................................................................. 10
Solidariteit en cohesie ................................................................................................................. 10
Een strijd en conflict .................................................................................................................... 12
Gelijkheid vs. Ongelijkheid ............................................................................................................. 12
Waarmee zijn sociologen bezig?...................................................................................................... 13
De sociologie, een wetenschap als (g)een ander?................................................................... 13
Er is meer wetenschap onder de zon dan enkel natuurwetenschap .................................. 14
Laat de samenleving experimenten toe? (p.58) .................................................................... 14
Sociale feiten zijn dingen ............................................................................................................... 15
sociologie is nt normatief ............................................................................................................... 15
Sociologie ontdekt en verruimt ..................................................................................................... 15
De sociologie: een van de huizen op het plein van de samenleving, met verschillende
kamers en de bijhorende ramen .................................................................................................. 15
Sociaal handelen ............................................................................................................................... 16
Sociaal handelen ............................................................................................................................ 16
pg. 1
, Interactie en communicatie .......................................................................................................... 17
Interactie ...................................................................................................................................... 17
Communicatie: verbaal & nt-verbaal ...................................................................................... 18
Sociale relaties ............................................................................................................................. 18
Sociale posities ............................................................................................................................. 19
De sociale status .......................................................................................................................... 19
De status(in)congruentiethese .................................................................................................. 19
De sociale rol ................................................................................................................................... 20
Rolattributen en statussymbolen ................................................................................................... 21
Netwerken en groepen ..................................................................................................................... 21
Sociale netwerken .......................................................................................................................... 21
kenmerken van netwerken ........................................................................................................ 22
Groepen ........................................................................................................................................... 22
Referentiegroepen.......................................................................................................................... 24
Vergelijkende referentiegroepen .............................................................................................. 24
Normatieve referentiegroepen ................................................................................................. 25
Groepen tussen conflict en solidariteit ......................................................................................... 25
moderne samenlevingen zijn altijd multicultureel .......................................................................... 26
Door de ogen van anderen .......................................................................................................... 26
Waarvoor staat cultuur?................................................................................................................. 26
Cultuur met een grote en met een kleine c ................................................................................ 26
Een patroon van waarden, normen, doeleinden en verwachtingen ..................................... 27
Waarden....................................................................................................................................... 27
Normen ......................................................................................................................................... 27
Doeleinden ................................................................................................................................... 28
Verwachtingen ............................................................................................................................ 28
De ene cultuur is de andere niet .................................................................................................. 28
Verschillen tussen hoge en lage cultuur ................................................................................... 28
Dominante en gedomineerde culturen, tegenculturen en subculturen ............................. 28
Verschillen in de tijd..................................................................................................................... 29
pg. 2
, OP ONTDEKKINGSTOCHT DOOR EEN BEKEND GEBIED?
DE EIGEN AARD VAN DE SAMENLEVING
- Sociologie is de ‘studie van de samenleving’ of ‘samenlevingskunde’
- Het is de studie van sociale verbanden, kenmerken, en ‘wetmatigheden’
- Van Sieyès tot Comte, en van normatief tot empirisch
- Sieyès: kloeg onderdrukking en ondervertegenwoordiging van de
zogenaamde Derde Stand aan
- Originele bedenker van de term ‘sociologie’ en van
‘volkssoevereiniteit’
- Comte: taak van sociologen = samenleving op objectieve en empirische
wijze doorgronden
- Sociologie onderzoekt hoe de mensen samenleven in allerhande
sociale verbanden
- De leer die een rechtvaardige en revolutionaire inrichting v/d sml.
voorschreef
- bv. gezinnen, verenigingen, bedrijven, steden, staten, etc.
EEN BEELD VAN EEN TITEL
- De spellen die we spelen, afspiegeling zijn v/d manieren waarop we samenleven &
dat de samenleving het speelveld is waarop die spellen zich afspelen
- De samenleving is een speelveld met spelregels en spelers die een samenlevingsspel
spelen
o Er bestaan verschillende regels, voor hoe mensen zich gedragen op het
speelveld
Er specifieke posities, maar ook specifieke rollen: als enkel de spelers in
beeld zouden komen zonder de bijkomende regels zou je er niks van
kunnen snappen
o Hierbij moeten de spelers zich aan de spelregels houden, zoals men de wet
moet volgen
Inbreuken worden bestraft naargelang hun ernst
Bepaalde regels (geboden of verboden) zijn voor interpretatie
vatbaar (regels van goede gewoonte)
Ook bepaalde informele regels (gewoonten of taboes) moeten in
acht genomen worden
o Verschil rechtbank en samenleving: geen formele of procedurele vereisten
om van een geldige regel te kunnen spreken: een regel telt als ze door de
gemeenschap als regel erkend wordt
o Elke speler heeft een specifieke positie (bv. keeper/spits) in de maatschappij
(een bepaalde job) en een specifieke rol (bv. productie van goederen of
verlenen van diensten)
De verschillende posities kunnen op verschillende wijze worden
ingevuld = rollen
Aan elke job is ook een hoge of een lage status verbonden, ook al zijn
ze allemaal belangrijk voor de goede werking van de samenleving
Bv.: sommige spelers hebben een hogere status in de sport zelf,
deze wordt bepaald door de buitenwereld, dit is de
subjectieve interpretatie die gaat met de positie
o Dit is dus absoluut niks objectief, in tegenstelling met de
positie die wel objectief gegeven is
pg. 3
INLEIDING TOT DE SOCIOLOGIE
(Deel zonder boek = 1ste lessen)
CONTENTS
Op ontdekkingstocht door een bekend gebied? ........................................................................... 3
De eigen aard van de samenleving .............................................................................................. 3
Een beeld van een titel .................................................................................................................... 3
Het dagelijks leven door de lens van de socioloog ..................................................................... 4
Selectieve waarneming (4 factoren die ons beïnvloeden) ..................................................... 5
Referentiekaders............................................................................................................................ 5
Sport als voorbeeld ....................................................................................................................... 6
Een stap verder ................................................................................................................................. 7
Het latentedprivatiemodel van Jahoda (arbeid) ..................................................................... 7
Een eerste definitie van sociologie ................................................................................................. 8
Maatschappelijke patronen & structuren .................................................................................. 8
Sociaal handelen van mensen .................................................................................................... 9
De samenleving, een veld … van tegengestelde krachten........................................................... 9
Individu en samenleving: een strijd van goed tegen kwaad? ................................................... 9
De samenleving: een wat vol mogelijkheden en beperkingen ............................................... 10
Solidariteit (samenhang) vs. strijd .................................................................................................. 10
Solidariteit en cohesie ................................................................................................................. 10
Een strijd en conflict .................................................................................................................... 12
Gelijkheid vs. Ongelijkheid ............................................................................................................. 12
Waarmee zijn sociologen bezig?...................................................................................................... 13
De sociologie, een wetenschap als (g)een ander?................................................................... 13
Er is meer wetenschap onder de zon dan enkel natuurwetenschap .................................. 14
Laat de samenleving experimenten toe? (p.58) .................................................................... 14
Sociale feiten zijn dingen ............................................................................................................... 15
sociologie is nt normatief ............................................................................................................... 15
Sociologie ontdekt en verruimt ..................................................................................................... 15
De sociologie: een van de huizen op het plein van de samenleving, met verschillende
kamers en de bijhorende ramen .................................................................................................. 15
Sociaal handelen ............................................................................................................................... 16
Sociaal handelen ............................................................................................................................ 16
pg. 1
, Interactie en communicatie .......................................................................................................... 17
Interactie ...................................................................................................................................... 17
Communicatie: verbaal & nt-verbaal ...................................................................................... 18
Sociale relaties ............................................................................................................................. 18
Sociale posities ............................................................................................................................. 19
De sociale status .......................................................................................................................... 19
De status(in)congruentiethese .................................................................................................. 19
De sociale rol ................................................................................................................................... 20
Rolattributen en statussymbolen ................................................................................................... 21
Netwerken en groepen ..................................................................................................................... 21
Sociale netwerken .......................................................................................................................... 21
kenmerken van netwerken ........................................................................................................ 22
Groepen ........................................................................................................................................... 22
Referentiegroepen.......................................................................................................................... 24
Vergelijkende referentiegroepen .............................................................................................. 24
Normatieve referentiegroepen ................................................................................................. 25
Groepen tussen conflict en solidariteit ......................................................................................... 25
moderne samenlevingen zijn altijd multicultureel .......................................................................... 26
Door de ogen van anderen .......................................................................................................... 26
Waarvoor staat cultuur?................................................................................................................. 26
Cultuur met een grote en met een kleine c ................................................................................ 26
Een patroon van waarden, normen, doeleinden en verwachtingen ..................................... 27
Waarden....................................................................................................................................... 27
Normen ......................................................................................................................................... 27
Doeleinden ................................................................................................................................... 28
Verwachtingen ............................................................................................................................ 28
De ene cultuur is de andere niet .................................................................................................. 28
Verschillen tussen hoge en lage cultuur ................................................................................... 28
Dominante en gedomineerde culturen, tegenculturen en subculturen ............................. 28
Verschillen in de tijd..................................................................................................................... 29
pg. 2
, OP ONTDEKKINGSTOCHT DOOR EEN BEKEND GEBIED?
DE EIGEN AARD VAN DE SAMENLEVING
- Sociologie is de ‘studie van de samenleving’ of ‘samenlevingskunde’
- Het is de studie van sociale verbanden, kenmerken, en ‘wetmatigheden’
- Van Sieyès tot Comte, en van normatief tot empirisch
- Sieyès: kloeg onderdrukking en ondervertegenwoordiging van de
zogenaamde Derde Stand aan
- Originele bedenker van de term ‘sociologie’ en van
‘volkssoevereiniteit’
- Comte: taak van sociologen = samenleving op objectieve en empirische
wijze doorgronden
- Sociologie onderzoekt hoe de mensen samenleven in allerhande
sociale verbanden
- De leer die een rechtvaardige en revolutionaire inrichting v/d sml.
voorschreef
- bv. gezinnen, verenigingen, bedrijven, steden, staten, etc.
EEN BEELD VAN EEN TITEL
- De spellen die we spelen, afspiegeling zijn v/d manieren waarop we samenleven &
dat de samenleving het speelveld is waarop die spellen zich afspelen
- De samenleving is een speelveld met spelregels en spelers die een samenlevingsspel
spelen
o Er bestaan verschillende regels, voor hoe mensen zich gedragen op het
speelveld
Er specifieke posities, maar ook specifieke rollen: als enkel de spelers in
beeld zouden komen zonder de bijkomende regels zou je er niks van
kunnen snappen
o Hierbij moeten de spelers zich aan de spelregels houden, zoals men de wet
moet volgen
Inbreuken worden bestraft naargelang hun ernst
Bepaalde regels (geboden of verboden) zijn voor interpretatie
vatbaar (regels van goede gewoonte)
Ook bepaalde informele regels (gewoonten of taboes) moeten in
acht genomen worden
o Verschil rechtbank en samenleving: geen formele of procedurele vereisten
om van een geldige regel te kunnen spreken: een regel telt als ze door de
gemeenschap als regel erkend wordt
o Elke speler heeft een specifieke positie (bv. keeper/spits) in de maatschappij
(een bepaalde job) en een specifieke rol (bv. productie van goederen of
verlenen van diensten)
De verschillende posities kunnen op verschillende wijze worden
ingevuld = rollen
Aan elke job is ook een hoge of een lage status verbonden, ook al zijn
ze allemaal belangrijk voor de goede werking van de samenleving
Bv.: sommige spelers hebben een hogere status in de sport zelf,
deze wordt bepaald door de buitenwereld, dit is de
subjectieve interpretatie die gaat met de positie
o Dit is dus absoluut niks objectief, in tegenstelling met de
positie die wel objectief gegeven is
pg. 3
