[Bedrijfsnaam]
[Titel van document]
[Ondertitel van document]
Fée Pieraert
[Datum]
,INHOUD
Teacher Leadership .............................................................................................................................3
1. De veranderende rol van de leraar..................................................................................................3
2. Teacher leadership: what’s in a name?...........................................................................................3
Van functie naar proces: drie golven van ontwikkeling .....................................................................3
Definitie en kernprincipes .............................................................................................................3
3. Wie zijn de teacher leaders op mijn school? ...................................................................................3
4. Hoe beïnvloeden teacher leaders hun omgeving? ..........................................................................4
5. Drie profielen van teacher leaders (Bae et al., 2016) .......................................................................4
6. Zeven dimensies van teacher leadership (York-Barr & Duke, 2004) ..................................................4
7. Het kwadrant van teacher leadership (Snoek, 2019) ........................................................................5
8. Valkuilen .....................................................................................................................................5
Curriculumanalyse en -ontwikkeling .....................................................................................................6
1. Curriculum: betekenis, belang en uitdagingen ...............................................................................6
2. Het breed concept 'curriculum' & het curriculaire spinnenweb) .......................................................6
Curriculaire verschijningsvormen) .................................................................................................7
3. Van curriculumanalyse naar (her)ontwerp: de 8 brillen (Sluismans, 2025) ........................................7
4. Samenvatting van extra tekst "Kennis en het Curriculum" (Surma et al., 2025) ..................................8
Wat is een curriculum?..................................................................................................................8
Factoren die het curriculum beïnvloeden .......................................................................................8
Niveaus van het curriculum ...........................................................................................................9
De slingerbeweging .......................................................................................................................9
5. Samenvatting van extra tekst “Het ABC van motivatie in onderwijs” (Vansteenkiste & Soenens, 2025)..10
Aanleiding: dalende onderwijskwaliteit ........................................................................................ 10
Thema 1: Verzandt het stimuleren van keuze, dialoog en zelfontdekkend leren in chaos? ................ 11
Thema 2: Zijn hoge standaarden motiverend? ............................................................................... 12
ABC-ondersteunend hoge standaarden stellen ............................................................................. 14
Centrale boodschap van het hoofdstuk ........................................................................................ 14
Coaching........................................................................................................................................... 15
Coaching als hefboom voor schoolontwikkeling en professionalisering ............................................ 15
1. Inleiding: Waarom coaching? .................................................................................................. 15
2. Probleemstelling voor scholen ................................................................................................. 15
3. Wat onderzoek zegt over coaching ........................................................................................... 15
4. Begripsverwarring en afbakening .............................................................................................. 15
5. Een onderwijskundige definitie van coaching ............................................................................ 16
6. Rolafbakening is essentieel...................................................................................................... 16
Deel 2: Coaching in schoolontwikkeling ........................................................................................... 17
1. Coaching als hefboom voor schoolontwikkeling ........................................................................ 17
2. Coaching als ruggengraat van curriculumsamenhang ................................................................ 17
Deel 3: Coaching in teams .............................................................................................................. 18
1. Individuele, team- en collectieve coaching: één geïntegreerd systeem ....................................... 18
2. Teamrollen, talentgericht samenwerken en complementariteit .................................................. 19
3. Teamontwikkeling als dynamisch proces: Tuckman .................................................................. 20
DEEL 4: Waarderend coachen als grondhouding .............................................................................. 21
DEEL 5: GRROW als gespreksstructuur - .......................................................................................... 22
De 5 stappen .............................................................................................................................. 22
GRROW als gemeenschappelijke schooltaal ................................................................................ 22
GRROW is wél / níet .................................................................................................................... 23
Waarom GRROW past in een lerende schoolcultuur ..................................................................... 23
1
, DEEL 6: Zeven coachingsvaardigheden ............................................................................................ 24
1. Exploreren en actief luisteren (basis) ........................................................................................ 24
2. Waarderen en bekrachtigen (basis) .......................................................................................... 24
3. Betrokken confronteren (gevorderd) ......................................................................................... 24
4. Uitdagen (gevorderd) ............................................................................................................... 25
5. Inspireren (gevorderd).............................................................................................................. 25
6. Ontspannen (klimaatbevorderend) ........................................................................................... 25
7. Toelaten en ruimte geven (klimaatbevorderend) ........................................................................ 25
Onderlinge samenhang ............................................................................................................... 25
Link met schoolontwikkeling........................................................................................................ 25
DEEL 7: Coaching, feedback en een feedbackcultuur ....................................................................... 26
Kernspanning ............................................................................................................................. 26
Feedbackniveaus (Hattie & Timperley, 2007) ................................................................................ 26
De kwetsbaarheid van feedback zonder cultuur ............................................................................ 26
Coaching als noodzakelijke voorwaarde voor effectieve feedback ................................................. 26
Feedback binnen kwaliteitszorg en (r)OK ...................................................................................... 27
Peer-coaching en professionele leerculturen................................................................................ 27
De emotionele dimensie.............................................................................................................. 27
Feedbackcultuur als structureel schoolkenmerk .......................................................................... 27
Netwerkanalyse –p. 76–79 .................................................................................................................. 27
Inleiding......................................................................................................................................... 27
Wat is een sociale netwerkanalyse? ............................................................................................. 27
Waarvoor dient het? .................................................................................................................... 28
Net-werkt: het ontrafelen van je schoolnetwerk................................................................................ 28
Toepassing in de praktijk: stap-voor-stap ......................................................................................... 29
Effectief Professionaliseren ................................................................................................................ 30
Effectieve professionalisering: theoretische basis ............................................................................ 31
Merchie et al. (2016) – raamwerk voor professionele ontwikkeling van leraren ................................ 31
Timperley (2008) – Adviezen voor een professionaliseringsplan:..................................................... 31
questions to give professional development – Cambridge international.......................................... 32
EEF (2021) – 14 mechanismen in 4 groepen: ................................................................................. 32
Het kompas: 6 stappen naar een professionaliseringsplan ............................................................... 33
Stap 1: Beginsituatie en probleemstelling ..................................................................................... 33
Stap 2: SWOT-analyse van eerder ingezette professionalisering ..................................................... 33
Stap 3: Scenariovorming.............................................................................................................. 33
Stap 4: Acties formuleren en plannen ........................................................................................... 34
Stap 5: Tijdslijn visueel maken ..................................................................................................... 34
Stap 6: Opvolgen en bijsturen ...................................................................................................... 34
Reflectietool voor professionaliseringsinitiatieven ........................................................................ 35
2
, TEACHER LEADERSHIP – CURSUS P. 6–14
1. DE VERANDERENDE ROL VAN DE LERAAR (P. 6)
Van leraren wordt vandaag verwacht dat ze blijvend professionaliseren, intensiever samenwerken en
leidende rollen opnemen in schoolontwikkeling. Duurzame schoolontwikkeling ontstaat pas wanneer leraren
zelf verantwoordelijkheid nemen in verandering (Fullan, 2007). Teacher leadership wordt ook gezien als
antwoord op de vlakke loopbaan van leraren en maakt het beroep aantrekkelijker en betekenisvoller.
2. TEACHER LEADERSHIP: WHAT’S IN A NAME?
VAN FUNCTIE NAAR PROCES: DRIE GOLVEN VAN ONTWIKKELING (P. 6 –7)
De betekenis van teacher leadership heeft zich stap voor stap ontwikkeld. Silva, Gimbert en Nolan (2000)
onderscheiden drie opeenvolgende golven die illustreren hoe de focus verschoof van formele
verantwoordelijkheid naar een dynamische en collectieve invloed:
- Golf 1 – Formele functies (vakcoördinator, graadverantwoordelijke): weinig pedagogische invloed, focus op
administratieve ondersteuning.
- Golf 2 – Didactische expertise delen: leraar als mentor, curriculumontwikkelaar, begeleider van
professionele ontwikkeling.
- Golf 3 – Leiderschap als collectief en dynamisch proces: alle leraren, formeel of informeel, dragen bij aan
schoolontwikkeling.
DEFINITIE EN KERNPRINCIPES (P. 7–8)
"het proces waarbij leraren, individueel of collectief, invloed uitoefenen op collega's, directies en andere leden
van de schoolgemeenschap om het onderwijs- en leerproces te verbeteren" (York-Barr & Duke, 2004)
Drie kernprincipes:
1. Leiderschap is een dynamisch proces, geen functie
2. Invloed ontstaat in relatie met anderen
3. Het doel is het versterken van het leren van leerlingen
3. WIE ZIJN DE TEACHER LEADERS OP MIJN SCHOOL? (P. 8 –9)
Kenmerken (York-Barr & Duke, 2004):
- Onderwijsexpertise
- zicht op schoolvisie
- communicatieve vaardigheden
- organisatorisch probleemoplossend vermogen
- gerespecteerd bij collega’s
Zeven persoonlijke kwaliteiten (Snoek et al., 2019):
- gerichtheid op consent
- interageren en netwerken
- geloven in eigen kunnen (hoge teacher efficacy)
- nemen verantwoordelijkheid
- hebben een visie en moreel bewustzijn omtrent ‘goed’ onderwijs
- zien zichzelf als ‘extended’ professional, niet enkel als vakleraar
- tonen lef, initiatief en ondernemerszin om een bijdrage te leveren aan onderwijskwaliteit en de
prestaties van leerlingen
- willen zich loswrikken uit de routineuze, traditionele dagtaak en zijn daarbij bereid uit ‘de comfortzone’
te treden
3
[Titel van document]
[Ondertitel van document]
Fée Pieraert
[Datum]
,INHOUD
Teacher Leadership .............................................................................................................................3
1. De veranderende rol van de leraar..................................................................................................3
2. Teacher leadership: what’s in a name?...........................................................................................3
Van functie naar proces: drie golven van ontwikkeling .....................................................................3
Definitie en kernprincipes .............................................................................................................3
3. Wie zijn de teacher leaders op mijn school? ...................................................................................3
4. Hoe beïnvloeden teacher leaders hun omgeving? ..........................................................................4
5. Drie profielen van teacher leaders (Bae et al., 2016) .......................................................................4
6. Zeven dimensies van teacher leadership (York-Barr & Duke, 2004) ..................................................4
7. Het kwadrant van teacher leadership (Snoek, 2019) ........................................................................5
8. Valkuilen .....................................................................................................................................5
Curriculumanalyse en -ontwikkeling .....................................................................................................6
1. Curriculum: betekenis, belang en uitdagingen ...............................................................................6
2. Het breed concept 'curriculum' & het curriculaire spinnenweb) .......................................................6
Curriculaire verschijningsvormen) .................................................................................................7
3. Van curriculumanalyse naar (her)ontwerp: de 8 brillen (Sluismans, 2025) ........................................7
4. Samenvatting van extra tekst "Kennis en het Curriculum" (Surma et al., 2025) ..................................8
Wat is een curriculum?..................................................................................................................8
Factoren die het curriculum beïnvloeden .......................................................................................8
Niveaus van het curriculum ...........................................................................................................9
De slingerbeweging .......................................................................................................................9
5. Samenvatting van extra tekst “Het ABC van motivatie in onderwijs” (Vansteenkiste & Soenens, 2025)..10
Aanleiding: dalende onderwijskwaliteit ........................................................................................ 10
Thema 1: Verzandt het stimuleren van keuze, dialoog en zelfontdekkend leren in chaos? ................ 11
Thema 2: Zijn hoge standaarden motiverend? ............................................................................... 12
ABC-ondersteunend hoge standaarden stellen ............................................................................. 14
Centrale boodschap van het hoofdstuk ........................................................................................ 14
Coaching........................................................................................................................................... 15
Coaching als hefboom voor schoolontwikkeling en professionalisering ............................................ 15
1. Inleiding: Waarom coaching? .................................................................................................. 15
2. Probleemstelling voor scholen ................................................................................................. 15
3. Wat onderzoek zegt over coaching ........................................................................................... 15
4. Begripsverwarring en afbakening .............................................................................................. 15
5. Een onderwijskundige definitie van coaching ............................................................................ 16
6. Rolafbakening is essentieel...................................................................................................... 16
Deel 2: Coaching in schoolontwikkeling ........................................................................................... 17
1. Coaching als hefboom voor schoolontwikkeling ........................................................................ 17
2. Coaching als ruggengraat van curriculumsamenhang ................................................................ 17
Deel 3: Coaching in teams .............................................................................................................. 18
1. Individuele, team- en collectieve coaching: één geïntegreerd systeem ....................................... 18
2. Teamrollen, talentgericht samenwerken en complementariteit .................................................. 19
3. Teamontwikkeling als dynamisch proces: Tuckman .................................................................. 20
DEEL 4: Waarderend coachen als grondhouding .............................................................................. 21
DEEL 5: GRROW als gespreksstructuur - .......................................................................................... 22
De 5 stappen .............................................................................................................................. 22
GRROW als gemeenschappelijke schooltaal ................................................................................ 22
GRROW is wél / níet .................................................................................................................... 23
Waarom GRROW past in een lerende schoolcultuur ..................................................................... 23
1
, DEEL 6: Zeven coachingsvaardigheden ............................................................................................ 24
1. Exploreren en actief luisteren (basis) ........................................................................................ 24
2. Waarderen en bekrachtigen (basis) .......................................................................................... 24
3. Betrokken confronteren (gevorderd) ......................................................................................... 24
4. Uitdagen (gevorderd) ............................................................................................................... 25
5. Inspireren (gevorderd).............................................................................................................. 25
6. Ontspannen (klimaatbevorderend) ........................................................................................... 25
7. Toelaten en ruimte geven (klimaatbevorderend) ........................................................................ 25
Onderlinge samenhang ............................................................................................................... 25
Link met schoolontwikkeling........................................................................................................ 25
DEEL 7: Coaching, feedback en een feedbackcultuur ....................................................................... 26
Kernspanning ............................................................................................................................. 26
Feedbackniveaus (Hattie & Timperley, 2007) ................................................................................ 26
De kwetsbaarheid van feedback zonder cultuur ............................................................................ 26
Coaching als noodzakelijke voorwaarde voor effectieve feedback ................................................. 26
Feedback binnen kwaliteitszorg en (r)OK ...................................................................................... 27
Peer-coaching en professionele leerculturen................................................................................ 27
De emotionele dimensie.............................................................................................................. 27
Feedbackcultuur als structureel schoolkenmerk .......................................................................... 27
Netwerkanalyse –p. 76–79 .................................................................................................................. 27
Inleiding......................................................................................................................................... 27
Wat is een sociale netwerkanalyse? ............................................................................................. 27
Waarvoor dient het? .................................................................................................................... 28
Net-werkt: het ontrafelen van je schoolnetwerk................................................................................ 28
Toepassing in de praktijk: stap-voor-stap ......................................................................................... 29
Effectief Professionaliseren ................................................................................................................ 30
Effectieve professionalisering: theoretische basis ............................................................................ 31
Merchie et al. (2016) – raamwerk voor professionele ontwikkeling van leraren ................................ 31
Timperley (2008) – Adviezen voor een professionaliseringsplan:..................................................... 31
questions to give professional development – Cambridge international.......................................... 32
EEF (2021) – 14 mechanismen in 4 groepen: ................................................................................. 32
Het kompas: 6 stappen naar een professionaliseringsplan ............................................................... 33
Stap 1: Beginsituatie en probleemstelling ..................................................................................... 33
Stap 2: SWOT-analyse van eerder ingezette professionalisering ..................................................... 33
Stap 3: Scenariovorming.............................................................................................................. 33
Stap 4: Acties formuleren en plannen ........................................................................................... 34
Stap 5: Tijdslijn visueel maken ..................................................................................................... 34
Stap 6: Opvolgen en bijsturen ...................................................................................................... 34
Reflectietool voor professionaliseringsinitiatieven ........................................................................ 35
2
, TEACHER LEADERSHIP – CURSUS P. 6–14
1. DE VERANDERENDE ROL VAN DE LERAAR (P. 6)
Van leraren wordt vandaag verwacht dat ze blijvend professionaliseren, intensiever samenwerken en
leidende rollen opnemen in schoolontwikkeling. Duurzame schoolontwikkeling ontstaat pas wanneer leraren
zelf verantwoordelijkheid nemen in verandering (Fullan, 2007). Teacher leadership wordt ook gezien als
antwoord op de vlakke loopbaan van leraren en maakt het beroep aantrekkelijker en betekenisvoller.
2. TEACHER LEADERSHIP: WHAT’S IN A NAME?
VAN FUNCTIE NAAR PROCES: DRIE GOLVEN VAN ONTWIKKELING (P. 6 –7)
De betekenis van teacher leadership heeft zich stap voor stap ontwikkeld. Silva, Gimbert en Nolan (2000)
onderscheiden drie opeenvolgende golven die illustreren hoe de focus verschoof van formele
verantwoordelijkheid naar een dynamische en collectieve invloed:
- Golf 1 – Formele functies (vakcoördinator, graadverantwoordelijke): weinig pedagogische invloed, focus op
administratieve ondersteuning.
- Golf 2 – Didactische expertise delen: leraar als mentor, curriculumontwikkelaar, begeleider van
professionele ontwikkeling.
- Golf 3 – Leiderschap als collectief en dynamisch proces: alle leraren, formeel of informeel, dragen bij aan
schoolontwikkeling.
DEFINITIE EN KERNPRINCIPES (P. 7–8)
"het proces waarbij leraren, individueel of collectief, invloed uitoefenen op collega's, directies en andere leden
van de schoolgemeenschap om het onderwijs- en leerproces te verbeteren" (York-Barr & Duke, 2004)
Drie kernprincipes:
1. Leiderschap is een dynamisch proces, geen functie
2. Invloed ontstaat in relatie met anderen
3. Het doel is het versterken van het leren van leerlingen
3. WIE ZIJN DE TEACHER LEADERS OP MIJN SCHOOL? (P. 8 –9)
Kenmerken (York-Barr & Duke, 2004):
- Onderwijsexpertise
- zicht op schoolvisie
- communicatieve vaardigheden
- organisatorisch probleemoplossend vermogen
- gerespecteerd bij collega’s
Zeven persoonlijke kwaliteiten (Snoek et al., 2019):
- gerichtheid op consent
- interageren en netwerken
- geloven in eigen kunnen (hoge teacher efficacy)
- nemen verantwoordelijkheid
- hebben een visie en moreel bewustzijn omtrent ‘goed’ onderwijs
- zien zichzelf als ‘extended’ professional, niet enkel als vakleraar
- tonen lef, initiatief en ondernemerszin om een bijdrage te leveren aan onderwijskwaliteit en de
prestaties van leerlingen
- willen zich loswrikken uit de routineuze, traditionele dagtaak en zijn daarbij bereid uit ‘de comfortzone’
te treden
3
