Achtiende-eeuwse
Literatuurstromingen
Deel 4
HOOFDSTUK 9 – PARDOXEN 18DE– EEUWSE LITERATUUR
1. Overzicht
Breukmoment: punt van revolutionaire omwenteling!
Burgerij aan de macht
Cultuurwereld: gevoelsgericht, individueel
18e eeuw: einde aan hofcultuur -> opkomst burgerlijke cultuur
(verantwoordelijk culturele vernieuwingen)
Erfenis van 17e eeuw:
- Classicisme staat op hellingen
- Pseudo-classicisme – komedies (wijke af van strenge regels)
° reden: meer invloedssferen van burgerij
- Rococo (volledig negeren regels): frivole kunstvorm gericht op
ontspanning, verstrooiing burgerij
° barok vernieuwt zich in Rococo
- Neo-classicisme: terugkeer naar zuiverheid + soberheid van kunst
uit KO
° bij progressieve burgerij -> verzet tegen verkeerd begrepen klasse
->
Vernieuwing 18e eeuw:
= burgerlijk smaakpatroon is dominant
- Verlichting
- Preromantiek
Classicisme blijft wel voortleven – werken in trant van barok MAAR ook
gezien als verstarde manier om aan kunst te doen
2. Cultuursociologische situatie in 18e eeuw
2.1 Crisis van centrale gezag en verval van classicistische
hofcultuur
1. Hofcultuur: afbouwen door crisis pol/ eco vlak bij regimes van
Bourbons
-> kunstenaars hoeven zich niet meer te richten op
koninklijke hof + smaak
2. Maatschappelijk belang van aristocratie neemt af
- verarming landadel
- waardering prive-initiatief eco
, - burgerij kent hoogtepunt
- Franse revolutie
2.2 Opkomt burgerlijke cultuur in 18e eeuw
Burgerij als nieuwe cultuurdrager: burgerlijke smaakpatronen cultuureel
dominant worden
- Groot belang pol/ eco
- ‘Lage’ smaakpatronen + kritisch pragmatisme
- vermening aristocratische + burgerlijk type + prikkelcultuur
(hedonische)
-> burgerij imiteert verfijning van aristocraten
Stad als centrum van cultuurleven:
Nieuw cultureel referentiepunt: tentoonstellingen, salons, schouwburgen,
…
Klassieke <-> burgerlijke smaak:
Klassiek Burgerlijk
Querelle des anciens et des Emotionaliteit, optimisme, individu
modernes
Op weg naar perfectie + schrijver
Ratio, cultuurpessimisme, moet persoonlijke inbreng hebben
gentilhomme, teruggrijpen naar
perfectie van het leven Alledaagse
Grote hartstochten Genotscultuur!
Architechtuur: Architechtuur:
- Majestatisch - Frivool
- Normatieve poëtica - Speels
- paleisbouw - Hotels, villa
- Intieme architectuur
3. Sociale basis van burgerlijke ideeën
Burgerlijke mentaliteit: lage cultuur + nieuwe ideeën: verlichting +
preromantisme
(laten beide sporen na in stroming 18e eeuw)
Ontstaan vrije meningsuiting:
- Discusiecultuur
- Verlichting draagt bij tot verspreiden burgerlijke gedachtengoed
- Ontstaan genootschappen, opinietijdschriften, …
Nieuwe sociale fenomenen: verenigingen
, = cult verenigingen bieden forum aan nieuwe burgerlijke ideeën
1. Academies
2. Salons
3. Leesgezelschappen: groeiende abc, plaats om te lezen, discussie
° verbonden met literaire cafes, type boekhandel
4. Vrijmetselaarslodges (1717)
= vormt een syncretisch geheel
Adogmatische denkers stellen rede centraal!
- Symbolen gaan terug op middeleeuwse kathedraalbouwers
- Opperwezen: the great architect of the universe
Nieuwe media: verspreiden van burgerlijke gedachtengoed
afgestemd op breed publiek
- Boekbedrijf: kapitaal voor drukkerijen
- Afname censuur – liberaal klimaat
Zedenkundige tijdschriften
Doel: verspreiden burgerlijk moraal, kritiek pol zeden, informeren ‘goede
smaak’
Spectatoriale geschriften: journalistieke geschriften
The spectator (Addison & Steele) introduceert nieuwe publicatietyoes
- Gevarieerde vorm: essay, kritiek, …
- Gevarieerde thematiek + stijl: ernstig, maar onderhoudend: humor,
satire, causerend
Vb tijdschrift: The Tatler
Rol van burgervrouw:
- Taakverdeling man/ vrouw
- Nieuwe publiek van burgervrouwen bij nieuwe vormen van literatuur
Literatuurstromingen
Deel 4
HOOFDSTUK 9 – PARDOXEN 18DE– EEUWSE LITERATUUR
1. Overzicht
Breukmoment: punt van revolutionaire omwenteling!
Burgerij aan de macht
Cultuurwereld: gevoelsgericht, individueel
18e eeuw: einde aan hofcultuur -> opkomst burgerlijke cultuur
(verantwoordelijk culturele vernieuwingen)
Erfenis van 17e eeuw:
- Classicisme staat op hellingen
- Pseudo-classicisme – komedies (wijke af van strenge regels)
° reden: meer invloedssferen van burgerij
- Rococo (volledig negeren regels): frivole kunstvorm gericht op
ontspanning, verstrooiing burgerij
° barok vernieuwt zich in Rococo
- Neo-classicisme: terugkeer naar zuiverheid + soberheid van kunst
uit KO
° bij progressieve burgerij -> verzet tegen verkeerd begrepen klasse
->
Vernieuwing 18e eeuw:
= burgerlijk smaakpatroon is dominant
- Verlichting
- Preromantiek
Classicisme blijft wel voortleven – werken in trant van barok MAAR ook
gezien als verstarde manier om aan kunst te doen
2. Cultuursociologische situatie in 18e eeuw
2.1 Crisis van centrale gezag en verval van classicistische
hofcultuur
1. Hofcultuur: afbouwen door crisis pol/ eco vlak bij regimes van
Bourbons
-> kunstenaars hoeven zich niet meer te richten op
koninklijke hof + smaak
2. Maatschappelijk belang van aristocratie neemt af
- verarming landadel
- waardering prive-initiatief eco
, - burgerij kent hoogtepunt
- Franse revolutie
2.2 Opkomt burgerlijke cultuur in 18e eeuw
Burgerij als nieuwe cultuurdrager: burgerlijke smaakpatronen cultuureel
dominant worden
- Groot belang pol/ eco
- ‘Lage’ smaakpatronen + kritisch pragmatisme
- vermening aristocratische + burgerlijk type + prikkelcultuur
(hedonische)
-> burgerij imiteert verfijning van aristocraten
Stad als centrum van cultuurleven:
Nieuw cultureel referentiepunt: tentoonstellingen, salons, schouwburgen,
…
Klassieke <-> burgerlijke smaak:
Klassiek Burgerlijk
Querelle des anciens et des Emotionaliteit, optimisme, individu
modernes
Op weg naar perfectie + schrijver
Ratio, cultuurpessimisme, moet persoonlijke inbreng hebben
gentilhomme, teruggrijpen naar
perfectie van het leven Alledaagse
Grote hartstochten Genotscultuur!
Architechtuur: Architechtuur:
- Majestatisch - Frivool
- Normatieve poëtica - Speels
- paleisbouw - Hotels, villa
- Intieme architectuur
3. Sociale basis van burgerlijke ideeën
Burgerlijke mentaliteit: lage cultuur + nieuwe ideeën: verlichting +
preromantisme
(laten beide sporen na in stroming 18e eeuw)
Ontstaan vrije meningsuiting:
- Discusiecultuur
- Verlichting draagt bij tot verspreiden burgerlijke gedachtengoed
- Ontstaan genootschappen, opinietijdschriften, …
Nieuwe sociale fenomenen: verenigingen
, = cult verenigingen bieden forum aan nieuwe burgerlijke ideeën
1. Academies
2. Salons
3. Leesgezelschappen: groeiende abc, plaats om te lezen, discussie
° verbonden met literaire cafes, type boekhandel
4. Vrijmetselaarslodges (1717)
= vormt een syncretisch geheel
Adogmatische denkers stellen rede centraal!
- Symbolen gaan terug op middeleeuwse kathedraalbouwers
- Opperwezen: the great architect of the universe
Nieuwe media: verspreiden van burgerlijke gedachtengoed
afgestemd op breed publiek
- Boekbedrijf: kapitaal voor drukkerijen
- Afname censuur – liberaal klimaat
Zedenkundige tijdschriften
Doel: verspreiden burgerlijk moraal, kritiek pol zeden, informeren ‘goede
smaak’
Spectatoriale geschriften: journalistieke geschriften
The spectator (Addison & Steele) introduceert nieuwe publicatietyoes
- Gevarieerde vorm: essay, kritiek, …
- Gevarieerde thematiek + stijl: ernstig, maar onderhoudend: humor,
satire, causerend
Vb tijdschrift: The Tatler
Rol van burgervrouw:
- Taakverdeling man/ vrouw
- Nieuwe publiek van burgervrouwen bij nieuwe vormen van literatuur
