INHOUD
I. Inleiding tot de studie van het strafrecht ............................................................................................................................................................. 2
1 Het begrip strafrecht ...................................................................................................................................................................................... 2
2 Ontstaan van het strafrecht ........................................................................................................................................................................... 2
3 Is strafrecht rechtvaardig? ............................................................................................................................................................................. 2
II. Het positief strafrecht ......................................................................................................................................................................................... 3
1 De strafwet .................................................................................................................................................................................................... 3
1.1 Algemene beginselen ........................................................................................................................................................................... 3
1.1.1 legaliteitsbeginsel .......................................................................................................................................................................... 3
1.2 toepasselijkheid van de strafwet in de tijd ............................................................................................................................................. 4
1.3 toepasselijkheid van de strafwet In de ruimte........................................................................................................................................ 5
1.3.1 Principe van de territorialiteit.......................................................................................................................................................... 5
1.4 De toepasselijkheid van de strafwet naar de personen ......................................................................................................................... 7
2 Het misdrijf .................................................................................................................................................................................................... 8
2.1 wettelijke indeling van de misdrijven ..................................................................................................................................................... 8
2.2 Bestanddelen van het misdrijf (materieel en moraal) ............................................................................................................................ 9
2.3 Modaliteiten van het misdrijf ............................................................................................................................................................... 10
2.3.1 Verzwarende omstandigheden .................................................................................................................................................... 10
2.3.2 poging ......................................................................................................................................................................................... 10
2.3.3 deelneming.................................................................................................................................................................................. 11
2.3.4 rechtvaardigingsgronden ............................................................................................................................................................. 12
2.3.5 verschoningsgronden .................................................................................................................................................................. 13
3 sanctie en straf ............................................................................................................................................................................................ 14
3.1 algemene beginselen ......................................................................................................................................................................... 14
3.2 de straffen .......................................................................................................................................................................................... 14
3.2.1 Indeling van straffen .................................................................................................................................................................... 14
3.2.2 Hoofdstraffen en bijkomende straffen t.a.v. natuurlijke personen ................................................................................................. 15
3.2.3 Straffen voor rechtspersonen....................................................................................................................................................... 16
3.3 beveiligings- en beschermingsmaatregelen ........................................................................................................................................ 17
3.3.1 Minderjarigen............................................................................................................................................................................... 17
3.3.2 Geestesgestoorden ..................................................................................................................................................................... 17
3.4 Straftoemeting: bepaling van de straf ................................................................................................................................................. 18
3.4.1 Vermindering ............................................................................................................................................................................... 18
3.4.2 Verzwaring .................................................................................................................................................................................. 18
3.5 Modaliteiten van de straf..................................................................................................................................................................... 19
3.5.1 Opschorting en uitstel .................................................................................................................................................................. 19
3.5.2 probatie ....................................................................................................................................................................................... 19
3.5.3 straftoemeting.............................................................................................................................................................................. 20
3.6 uitvoering van de straffen ................................................................................................................................................................... 20
3.7 varia (dit gaan we niet bekijken) ......................................................................................................................................................... 20
1
,I. INLEIDING TOT DE STUDIE VAN HET STRAFRECHT
1 HET BEGRIP STRAFRECHT
- Strafrecht in ruime zin
o Welke gedragingen
o Onder welke voorwaarden
o Welke omstandigheden/personen
o Welke sancties
o Door wie en hoe beteugeld
- Drie sleutelbegrippen:
o Misdrijf
o Strafrechtelijke sanctie
o dader
2 ONTSTAAN VAN HET STRAFRECHT
3 IS STRAFRECHT RECHTVAARDIG?
- Wat moet het zijn?
o Afschrikking
o Vergelding
o Regulator
o Bescherming
o Opvoeding
o …
“The norms and notions of what ‘just’ is isn’t always justice” → het recht is niet altijd rechtvaardig.
2
, II. HET POSITIEF STRAFRECHT
1 DE STRAFWET
1.1 ALGEMENE BEGINSELEN
1.1.1 LEGALITEITSBEGINSEL
A. BEGRIP
→ fundament van onze rechtsstaat
- Nullem crimen sine lege (= geen misdrijf zonder wet)
- Nulla poena sine lege (= geen straf zonder wet)
o Art. 12 en 14 GW
o Art. 2 Sw
o Art. 7 EVRM
o Art. 15 IVBPR
- Strafbepaling moet bij wet in formele zin
- Niet-retroactiviteit strafwet
- Retroactiviteit mildere strafwet
B. BRONNEN
Internationale - IVBPR (Internationaal verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten)
bronnen - EVRM (Europees verdrag van de rechten van de mens; Raad van Europa)
- EU (Europese Unie)
- Schengen
o Van Gend en Loos-arrest Hof van Justitie 05/02/1963
o toepassing in België: Cass. 27/05/1971
Nationale - Grondwet
bronnen - Strafwetboek en complementaire wetten
- Bijzondere strafwetten
- Andere
o Vb. GAS
- Rechtspraak en rechtsleer
C. INTERPRETATIE VAN WETTEN
- Strikte interpretatie
- Soorten interpretatie
o Authentieke (vb. nacht, omkoping)
o Contextuele
o Jurisprudentiële (Cass.)
o Doctrinale
o Taalkundige
o Evolutief (vgl art. 385 Sw)
▪ interpretatio cessat in claris
▪ in dubio pro reo
D. MATERIEEL VS FORMEEL STRAFRECHT
- Materieel strafrecht: SW (strafwetboek)
- Formeel strafrecht: SV (strafvordering)
o Vaststelling van misdrijven
▪ Opsporing
▪ Vervolging
o Berechting van personen verdacht van een misdrijf
3
I. Inleiding tot de studie van het strafrecht ............................................................................................................................................................. 2
1 Het begrip strafrecht ...................................................................................................................................................................................... 2
2 Ontstaan van het strafrecht ........................................................................................................................................................................... 2
3 Is strafrecht rechtvaardig? ............................................................................................................................................................................. 2
II. Het positief strafrecht ......................................................................................................................................................................................... 3
1 De strafwet .................................................................................................................................................................................................... 3
1.1 Algemene beginselen ........................................................................................................................................................................... 3
1.1.1 legaliteitsbeginsel .......................................................................................................................................................................... 3
1.2 toepasselijkheid van de strafwet in de tijd ............................................................................................................................................. 4
1.3 toepasselijkheid van de strafwet In de ruimte........................................................................................................................................ 5
1.3.1 Principe van de territorialiteit.......................................................................................................................................................... 5
1.4 De toepasselijkheid van de strafwet naar de personen ......................................................................................................................... 7
2 Het misdrijf .................................................................................................................................................................................................... 8
2.1 wettelijke indeling van de misdrijven ..................................................................................................................................................... 8
2.2 Bestanddelen van het misdrijf (materieel en moraal) ............................................................................................................................ 9
2.3 Modaliteiten van het misdrijf ............................................................................................................................................................... 10
2.3.1 Verzwarende omstandigheden .................................................................................................................................................... 10
2.3.2 poging ......................................................................................................................................................................................... 10
2.3.3 deelneming.................................................................................................................................................................................. 11
2.3.4 rechtvaardigingsgronden ............................................................................................................................................................. 12
2.3.5 verschoningsgronden .................................................................................................................................................................. 13
3 sanctie en straf ............................................................................................................................................................................................ 14
3.1 algemene beginselen ......................................................................................................................................................................... 14
3.2 de straffen .......................................................................................................................................................................................... 14
3.2.1 Indeling van straffen .................................................................................................................................................................... 14
3.2.2 Hoofdstraffen en bijkomende straffen t.a.v. natuurlijke personen ................................................................................................. 15
3.2.3 Straffen voor rechtspersonen....................................................................................................................................................... 16
3.3 beveiligings- en beschermingsmaatregelen ........................................................................................................................................ 17
3.3.1 Minderjarigen............................................................................................................................................................................... 17
3.3.2 Geestesgestoorden ..................................................................................................................................................................... 17
3.4 Straftoemeting: bepaling van de straf ................................................................................................................................................. 18
3.4.1 Vermindering ............................................................................................................................................................................... 18
3.4.2 Verzwaring .................................................................................................................................................................................. 18
3.5 Modaliteiten van de straf..................................................................................................................................................................... 19
3.5.1 Opschorting en uitstel .................................................................................................................................................................. 19
3.5.2 probatie ....................................................................................................................................................................................... 19
3.5.3 straftoemeting.............................................................................................................................................................................. 20
3.6 uitvoering van de straffen ................................................................................................................................................................... 20
3.7 varia (dit gaan we niet bekijken) ......................................................................................................................................................... 20
1
,I. INLEIDING TOT DE STUDIE VAN HET STRAFRECHT
1 HET BEGRIP STRAFRECHT
- Strafrecht in ruime zin
o Welke gedragingen
o Onder welke voorwaarden
o Welke omstandigheden/personen
o Welke sancties
o Door wie en hoe beteugeld
- Drie sleutelbegrippen:
o Misdrijf
o Strafrechtelijke sanctie
o dader
2 ONTSTAAN VAN HET STRAFRECHT
3 IS STRAFRECHT RECHTVAARDIG?
- Wat moet het zijn?
o Afschrikking
o Vergelding
o Regulator
o Bescherming
o Opvoeding
o …
“The norms and notions of what ‘just’ is isn’t always justice” → het recht is niet altijd rechtvaardig.
2
, II. HET POSITIEF STRAFRECHT
1 DE STRAFWET
1.1 ALGEMENE BEGINSELEN
1.1.1 LEGALITEITSBEGINSEL
A. BEGRIP
→ fundament van onze rechtsstaat
- Nullem crimen sine lege (= geen misdrijf zonder wet)
- Nulla poena sine lege (= geen straf zonder wet)
o Art. 12 en 14 GW
o Art. 2 Sw
o Art. 7 EVRM
o Art. 15 IVBPR
- Strafbepaling moet bij wet in formele zin
- Niet-retroactiviteit strafwet
- Retroactiviteit mildere strafwet
B. BRONNEN
Internationale - IVBPR (Internationaal verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten)
bronnen - EVRM (Europees verdrag van de rechten van de mens; Raad van Europa)
- EU (Europese Unie)
- Schengen
o Van Gend en Loos-arrest Hof van Justitie 05/02/1963
o toepassing in België: Cass. 27/05/1971
Nationale - Grondwet
bronnen - Strafwetboek en complementaire wetten
- Bijzondere strafwetten
- Andere
o Vb. GAS
- Rechtspraak en rechtsleer
C. INTERPRETATIE VAN WETTEN
- Strikte interpretatie
- Soorten interpretatie
o Authentieke (vb. nacht, omkoping)
o Contextuele
o Jurisprudentiële (Cass.)
o Doctrinale
o Taalkundige
o Evolutief (vgl art. 385 Sw)
▪ interpretatio cessat in claris
▪ in dubio pro reo
D. MATERIEEL VS FORMEEL STRAFRECHT
- Materieel strafrecht: SW (strafwetboek)
- Formeel strafrecht: SV (strafvordering)
o Vaststelling van misdrijven
▪ Opsporing
▪ Vervolging
o Berechting van personen verdacht van een misdrijf
3
