Rechtsmethodologie – Test 2: Rechtsleer
1. Wat is rechtsleer?
1.1. Rechtsleer als een bron van recht
Rechtsleer = geheel van meningen van rechtsgeleerden, zoals weergegeven in boeken, artikels, ect.
Instrumentele en gezaghebbende bron v/h recht → publicatie is GEEN voorwaarde voor
geldigheid ervan (zoals bij rechtspraak)
o Instrumenteel omdat het geschreven is
o Voorbeeld van geen publicatie nodig: een masterproef of thesis
! Sommige juristen vinden dat rechtsleer een formele rechtsbron is, terwijl anderen het eerder
zien als een materiële rechtsbron
1.2. Rechtsleer als gezaghebbende bron van recht
Rechtsleer heeft geen intrinsiek bindende waarde → rechtspraak en rechtsleer wel
Rechtsleer heeft geen normatieve maar wetenschappelijke waarde
o Rechtsleer KAN gezag hebben, MAAR je kan niet gedwongen worden er rekening mee te
houden
! Rechtsleer heeft belangrijke rol in classificeren, coördineren en verklaren v/d wirwar van
moeilijke wetteksten en gerechtelijke uitspraken → maakt recht toegankelijker
Werken van rechtsgeleerden vormen belangrijke bijdrage voor studie, interpretatie en begrip
v/d wet en rechtspraak
o Gezaghebbend karakter heeft veel te maken met auteur(s)
▪ Vb.: masterproef van student heeft minder waarde dan monografie v/e professor
o Lagere rechtscolleges en advocaten beroepen zich regelmatig op rechtsleer als
autoriteitsargument → hogere rechtscolleges zoals HvC, GwH, en RvS NIET
▪ Bronnen v/d rechtsleer die vaak worden geciteerd, daar kan je ervan uitgaan dat
een uitspraak die richting zal opgaan
o Jurisprudentie beïnvloedt rechtsleer en het kan ook vice versa
o Rechtsleer kan ook invloed hebben op wetgeving → kritiek v/d rechtsleer op bepaalde
situatie kan aanleiding geven tot wetgevend initiatief waardoor een nieuwe wet tot stand
komt of bestaande wet gewijzigd wordt
2. Waar en hoe vind ik rechtsleer?
2.1. Traditionele publicatie van rechtsleer
2.1.1. Encyclopedieën
Encyclopedische gedachte = gedachte om de hele menselijke kennis vast te leggen in 1 enkel
omvangrijk werk → eerder praktisch dan theoretisch doel
Idee bleek niet te lukken DUS encyclopedieën hebben betrekking op een zekere
wetenschappelijke tak
• Algemene encyclopedieën: omvatten geheel v/h recht
o Les Pandectes belges: 151 volumes tussen 1878 en 1933 uitgegeven door Larcier →
classificeren hele Belgische recht van die periode (7000 rubrieken)
1
, ▪Per onderwerp, dat diepgaand geanalyseerd wordt, wordt volledig overzicht
gegeven v/d toenmalige wetgeving + overzicht van relevante rechtspraak en
rechtsleer
▪ Zeer respectabel en invloedrijk werk MAAR heeft enkel nog historische waarde
o Les Novelles, Corpus Iuris Belgici: sinds 1931 uitgegeven door Larcier
▪ Wordt beschouwd als voortzetting v/d Pandectes
▪ Omvat verscheidene delen die meerdere malen werden herzien en aangevuld
❖ Laatste 3 herzieningen dateren van 1984, 1989 en 2000 → werk is sterk
verouderd
▪ Selectie van de Novelles is online beschikbaar
o Le Répertoire pratique du droit belge: sinds 1949 uitgegeven door Bruylant
▪ Steunt op systeem van pandectes MAAR is meer praktijkgericht en gemakkelijker
te hanteren
▪ Tegenwoordig verschijnt deze encyclopedie in een nieuwe vorm → trefwoord
wordt besproken in monografie waarin wetgeving, rechtspraak en rechtsleer
geanalyseerd worden
• Bijzondere encyclopedieën: omvatten een of meerdere takken v/h recht (omvatten niet geheel
v/h recht zoals algemene encyclopedieën)
o Vb.: notarieel recht, publiekrecht, privaatrecht,…
2.1.2. Traités
Traités = exhaustieve, volumineuze en methodische uiteenzettingen v/e rechtstak → steunen op
diepgaande en langdurige studies + zijn theoretischer dan encyclopedieën
2.1.3. Basiswerken en handboeken
Dit spreekt voor zich → gebruikt om duidelijk inleidend overzicht v/h recht te geven of v/e welbepaalde
rechtstak
2.1.4. Monografieën
Monografieën = diepgaande studies over afgebakend onderwerp (verschijnen in vorm van boeken,
proefschriften, als onderdelen van encyclopedieën,…)
• Klassieke onderwerpen
• Conjuncturele onderwerpen → houden verband met actueel juridisch vraagstuk
! Geschreven door 1 of meerdere auteurs
2.1.5. Verzamelwerken
Verzamelwerken = groepering van bijdragen van verschillende auteurs rond welbepaald thema
Populaire vorm van publicatie
Bijzonder type van verzamelwerk is liber amicorum (= huldeboek) → uitgegeven ter ere v/e
vooraanstaand jurist
2
1. Wat is rechtsleer?
1.1. Rechtsleer als een bron van recht
Rechtsleer = geheel van meningen van rechtsgeleerden, zoals weergegeven in boeken, artikels, ect.
Instrumentele en gezaghebbende bron v/h recht → publicatie is GEEN voorwaarde voor
geldigheid ervan (zoals bij rechtspraak)
o Instrumenteel omdat het geschreven is
o Voorbeeld van geen publicatie nodig: een masterproef of thesis
! Sommige juristen vinden dat rechtsleer een formele rechtsbron is, terwijl anderen het eerder
zien als een materiële rechtsbron
1.2. Rechtsleer als gezaghebbende bron van recht
Rechtsleer heeft geen intrinsiek bindende waarde → rechtspraak en rechtsleer wel
Rechtsleer heeft geen normatieve maar wetenschappelijke waarde
o Rechtsleer KAN gezag hebben, MAAR je kan niet gedwongen worden er rekening mee te
houden
! Rechtsleer heeft belangrijke rol in classificeren, coördineren en verklaren v/d wirwar van
moeilijke wetteksten en gerechtelijke uitspraken → maakt recht toegankelijker
Werken van rechtsgeleerden vormen belangrijke bijdrage voor studie, interpretatie en begrip
v/d wet en rechtspraak
o Gezaghebbend karakter heeft veel te maken met auteur(s)
▪ Vb.: masterproef van student heeft minder waarde dan monografie v/e professor
o Lagere rechtscolleges en advocaten beroepen zich regelmatig op rechtsleer als
autoriteitsargument → hogere rechtscolleges zoals HvC, GwH, en RvS NIET
▪ Bronnen v/d rechtsleer die vaak worden geciteerd, daar kan je ervan uitgaan dat
een uitspraak die richting zal opgaan
o Jurisprudentie beïnvloedt rechtsleer en het kan ook vice versa
o Rechtsleer kan ook invloed hebben op wetgeving → kritiek v/d rechtsleer op bepaalde
situatie kan aanleiding geven tot wetgevend initiatief waardoor een nieuwe wet tot stand
komt of bestaande wet gewijzigd wordt
2. Waar en hoe vind ik rechtsleer?
2.1. Traditionele publicatie van rechtsleer
2.1.1. Encyclopedieën
Encyclopedische gedachte = gedachte om de hele menselijke kennis vast te leggen in 1 enkel
omvangrijk werk → eerder praktisch dan theoretisch doel
Idee bleek niet te lukken DUS encyclopedieën hebben betrekking op een zekere
wetenschappelijke tak
• Algemene encyclopedieën: omvatten geheel v/h recht
o Les Pandectes belges: 151 volumes tussen 1878 en 1933 uitgegeven door Larcier →
classificeren hele Belgische recht van die periode (7000 rubrieken)
1
, ▪Per onderwerp, dat diepgaand geanalyseerd wordt, wordt volledig overzicht
gegeven v/d toenmalige wetgeving + overzicht van relevante rechtspraak en
rechtsleer
▪ Zeer respectabel en invloedrijk werk MAAR heeft enkel nog historische waarde
o Les Novelles, Corpus Iuris Belgici: sinds 1931 uitgegeven door Larcier
▪ Wordt beschouwd als voortzetting v/d Pandectes
▪ Omvat verscheidene delen die meerdere malen werden herzien en aangevuld
❖ Laatste 3 herzieningen dateren van 1984, 1989 en 2000 → werk is sterk
verouderd
▪ Selectie van de Novelles is online beschikbaar
o Le Répertoire pratique du droit belge: sinds 1949 uitgegeven door Bruylant
▪ Steunt op systeem van pandectes MAAR is meer praktijkgericht en gemakkelijker
te hanteren
▪ Tegenwoordig verschijnt deze encyclopedie in een nieuwe vorm → trefwoord
wordt besproken in monografie waarin wetgeving, rechtspraak en rechtsleer
geanalyseerd worden
• Bijzondere encyclopedieën: omvatten een of meerdere takken v/h recht (omvatten niet geheel
v/h recht zoals algemene encyclopedieën)
o Vb.: notarieel recht, publiekrecht, privaatrecht,…
2.1.2. Traités
Traités = exhaustieve, volumineuze en methodische uiteenzettingen v/e rechtstak → steunen op
diepgaande en langdurige studies + zijn theoretischer dan encyclopedieën
2.1.3. Basiswerken en handboeken
Dit spreekt voor zich → gebruikt om duidelijk inleidend overzicht v/h recht te geven of v/e welbepaalde
rechtstak
2.1.4. Monografieën
Monografieën = diepgaande studies over afgebakend onderwerp (verschijnen in vorm van boeken,
proefschriften, als onderdelen van encyclopedieën,…)
• Klassieke onderwerpen
• Conjuncturele onderwerpen → houden verband met actueel juridisch vraagstuk
! Geschreven door 1 of meerdere auteurs
2.1.5. Verzamelwerken
Verzamelwerken = groepering van bijdragen van verschillende auteurs rond welbepaald thema
Populaire vorm van publicatie
Bijzonder type van verzamelwerk is liber amicorum (= huldeboek) → uitgegeven ter ere v/e
vooraanstaand jurist
2
