CRIMINOLOGIE VAN DE STRAFRECHTSBEDELING
WAT?
• sensu lato = id mpij vangnetten creeeren zoals gezondheidszorg, ow, vrije tijd uitbouwen
• deze cursus vooral sensu stricto
Inzicht in de keten van de strafrechtsbedeling
• Opsporing -> strafuitvoering
• Inzicht in de verschillende echelons, actoren en functies
• Instroom, doorstroom en uitstroom
• Welke actoren actief en hoe stroomt het door?
• Uitstroom: niet iedereen doorloopt de hele keten
• Koppelen aan actualiteit
1
, • Fouten in actualiteit kunnen interpreteren
HELIKOPTERPERSPECTIEF
I. HOE DENKEN WE OVER MISDRIJF EN STRAF?
• Slingerbeweging: focus op de daad of op de dader
• AR: gezag vd koning aantasten = crimineel feit
• Publieke straffen ih zicht van iedereen zodat iedereen de gevolgen hiervan weet
• Vergelding: klassiek strafdoel
• Verlichting
• Mens als rationeel wezen: kosten/batenanalyse
2
, • Principes vh strafrecht: legaliteit, proportie: ernst vd straf in proportie met ernst vd feit, subsidiariteit
• Geen ruimte voor beleid: wat id wet staat oefn we uit
• Sociaal contract = bevestiging dat je mag straffen want soort v contract md overheid om de sociale harmonie te
behouden
• Positivisme: individuele/sociale kenmerken zorgen ervoor dat iem criminaliteit zal plegen → men is
gedetermineerd
• Sociaal verweer: combinatie van positivisme en klassiek strafrecht
• Na WOII: meer regels invoeren + vangnetten uitbouwen want strafnetketen wordt overvol
• Nieuw sociaal verweer: periode van mensenrechtenverdrag → focus op legaliteit, mensenrechten, …
Vandaag = diverse stromingen
• Invloed van positivisme, klassieke strafrecht, ..
• Straf = diverse straffen. Streven naar evenwicht tussen vergelding, afschrikking, resocialisatie en
herstel.
• Afschrikken door gevangenisstraf te verhogen werkt enkel bij mensen die niet van plan waren een delict te plegen
– Resocialisatie als functie van een (gevangenis)straf: wat vinden jullie daar van?
• Rechter als koorddanser - publieke opinie
• Vroeger moest rechter gwn uitvoeren wat in de wet stond, maar nu meer beginnen individualiseren dus oordeel
wordt aangepast ad persoon
• Menselijke factoren spelen meer een rol
• Dus koorddanser tss gelijkheid en individualisering
• Voormalig Minister van Justitie Koen Geens: 3 fases hervormingen strafrecht, strafprocesrecht,
strafuitvoeringsrecht
• Vandaag hebben we een nieuw strafwetboek (2026)
3
, DE LOGICA VD STRAFRECHTSKETEN- DE ECHELONS
DE STRAFRECHTSKETEN - EEN TRECHTER
• Misdrijf: door de wet omschreven gedrag waarop een straf is gesteld die in de wet is bepaald
• Dark number versus misdrijven die in de trechter terecht komen
• 700 000 - 750 000 misdrijven/jaar bezorgd aan OM
• Slechts een klein deel ervan (35 000-55 000/jaar, 5%-7%) worden door de strafrechter behandeld
• Een klein deel daarvan (18 000/jaar) leidt tot hechtenis/gevangenisstraf
DE STRAFRECHTSKETEN EN DE VERREGAANDE JURIDISERING
Overreglementering, uitbreiding strafrecht maar investeringen voor justitie volgden niet
• “We hebben het strafrecht verwaarloosd”
• Gevangenissen zitten overvol, coördinatie tussen diverse actoren loopt soms mank
• Veel zaken strafbaar gaan stellen
• Legaliteitsprincipe onder druk: zoveel regels dat je niet meer weet welke regels er allemaal zijn
• Ook proportionaliteit in vraag gesteld
➔ Overlopen/opstroppen trechter: onbeheersbare hoeveelheid straffen en het onvermogen om die
uitgesproken straffen adequaat uit te voeren
➔ Tast efficiëntie van het strafrecht aan en zorgt voor uitholling
• Reductionisme: instroom kleiner, uitstroom groter
• Expansionisme : meer gevangenissen bouwen, maar niet echt oplossing want creëert enkel maar meer
gedeterdineerden
DE STRAFRECHTSKETEN EN DE RUIMTE VOOR BELEID
“Beleid voeren”
Klassieke strafrecht: geen ruimte voor beleid (magna charta)
Oud sociaal verweer: creatie beleidsruimte op echelon SU en deels ST
• Bvb voorwaardelijke invrijheidsstelling, verzachtende omstandigheden
Nieuw sociaal verweer: creatie beleidsruimte op elk echelon
• Bvb praetoriaanse probatie, Bemiddeling en Maatregelen, probatie, penitentiair verlof
4
WAT?
• sensu lato = id mpij vangnetten creeeren zoals gezondheidszorg, ow, vrije tijd uitbouwen
• deze cursus vooral sensu stricto
Inzicht in de keten van de strafrechtsbedeling
• Opsporing -> strafuitvoering
• Inzicht in de verschillende echelons, actoren en functies
• Instroom, doorstroom en uitstroom
• Welke actoren actief en hoe stroomt het door?
• Uitstroom: niet iedereen doorloopt de hele keten
• Koppelen aan actualiteit
1
, • Fouten in actualiteit kunnen interpreteren
HELIKOPTERPERSPECTIEF
I. HOE DENKEN WE OVER MISDRIJF EN STRAF?
• Slingerbeweging: focus op de daad of op de dader
• AR: gezag vd koning aantasten = crimineel feit
• Publieke straffen ih zicht van iedereen zodat iedereen de gevolgen hiervan weet
• Vergelding: klassiek strafdoel
• Verlichting
• Mens als rationeel wezen: kosten/batenanalyse
2
, • Principes vh strafrecht: legaliteit, proportie: ernst vd straf in proportie met ernst vd feit, subsidiariteit
• Geen ruimte voor beleid: wat id wet staat oefn we uit
• Sociaal contract = bevestiging dat je mag straffen want soort v contract md overheid om de sociale harmonie te
behouden
• Positivisme: individuele/sociale kenmerken zorgen ervoor dat iem criminaliteit zal plegen → men is
gedetermineerd
• Sociaal verweer: combinatie van positivisme en klassiek strafrecht
• Na WOII: meer regels invoeren + vangnetten uitbouwen want strafnetketen wordt overvol
• Nieuw sociaal verweer: periode van mensenrechtenverdrag → focus op legaliteit, mensenrechten, …
Vandaag = diverse stromingen
• Invloed van positivisme, klassieke strafrecht, ..
• Straf = diverse straffen. Streven naar evenwicht tussen vergelding, afschrikking, resocialisatie en
herstel.
• Afschrikken door gevangenisstraf te verhogen werkt enkel bij mensen die niet van plan waren een delict te plegen
– Resocialisatie als functie van een (gevangenis)straf: wat vinden jullie daar van?
• Rechter als koorddanser - publieke opinie
• Vroeger moest rechter gwn uitvoeren wat in de wet stond, maar nu meer beginnen individualiseren dus oordeel
wordt aangepast ad persoon
• Menselijke factoren spelen meer een rol
• Dus koorddanser tss gelijkheid en individualisering
• Voormalig Minister van Justitie Koen Geens: 3 fases hervormingen strafrecht, strafprocesrecht,
strafuitvoeringsrecht
• Vandaag hebben we een nieuw strafwetboek (2026)
3
, DE LOGICA VD STRAFRECHTSKETEN- DE ECHELONS
DE STRAFRECHTSKETEN - EEN TRECHTER
• Misdrijf: door de wet omschreven gedrag waarop een straf is gesteld die in de wet is bepaald
• Dark number versus misdrijven die in de trechter terecht komen
• 700 000 - 750 000 misdrijven/jaar bezorgd aan OM
• Slechts een klein deel ervan (35 000-55 000/jaar, 5%-7%) worden door de strafrechter behandeld
• Een klein deel daarvan (18 000/jaar) leidt tot hechtenis/gevangenisstraf
DE STRAFRECHTSKETEN EN DE VERREGAANDE JURIDISERING
Overreglementering, uitbreiding strafrecht maar investeringen voor justitie volgden niet
• “We hebben het strafrecht verwaarloosd”
• Gevangenissen zitten overvol, coördinatie tussen diverse actoren loopt soms mank
• Veel zaken strafbaar gaan stellen
• Legaliteitsprincipe onder druk: zoveel regels dat je niet meer weet welke regels er allemaal zijn
• Ook proportionaliteit in vraag gesteld
➔ Overlopen/opstroppen trechter: onbeheersbare hoeveelheid straffen en het onvermogen om die
uitgesproken straffen adequaat uit te voeren
➔ Tast efficiëntie van het strafrecht aan en zorgt voor uitholling
• Reductionisme: instroom kleiner, uitstroom groter
• Expansionisme : meer gevangenissen bouwen, maar niet echt oplossing want creëert enkel maar meer
gedeterdineerden
DE STRAFRECHTSKETEN EN DE RUIMTE VOOR BELEID
“Beleid voeren”
Klassieke strafrecht: geen ruimte voor beleid (magna charta)
Oud sociaal verweer: creatie beleidsruimte op echelon SU en deels ST
• Bvb voorwaardelijke invrijheidsstelling, verzachtende omstandigheden
Nieuw sociaal verweer: creatie beleidsruimte op elk echelon
• Bvb praetoriaanse probatie, Bemiddeling en Maatregelen, probatie, penitentiair verlof
4
