ETIOLOGISCHE CRIMINOLOGIE
HOOFDSTUK 1 INLEIDENDE BEDENKINGEN OVER CRIMINOLOGIE EN ETIOLOGIE
Centraal:
• ‘aetia’ + ‘logos’. Oorzaken van ‘criminaliteit’. In dit handbook ‘regelovertredend gedrag’.
Criminologie als wetenschap.
Etiologie verwijst nr activiteiten gericht op het vinden van oorzakelijke verbanden
Sutherland: historisch belangrijke definitie van criminologie (3 componenten)
• (a) De sociologische studie van het wetgevende proces
• (b) De sociologie van de criminaliteit (het breken van strafwetten of de sociale psychologie van de
regelovertreder)
• (c) De sociologie van de straf en strafsystemen
Verwijst nr de sociologische overheersing vd criminele etiologie doorheen de 20 ste eeuw
1. WAAR HOUDT DE ETIOLOGISCHE CRIMINOLOGIE ZICH MEE BEZIG?
“The term criminology, refers to all scholarly, scientific and professional knowledge concerning:
(1) the explanation
→ verklaring van criminaliteit
(2) prevention
(3) control and
→ controle op crim
(4) treatment of crime and delinquency, offenders and victims
→ behandeling, aanpak
(5) including the measurement
→ meten v crim
(6) detection of crime
(7) legislation
(8) the practice of criminal law, and law enforcement, judicial, and correctional systems.”
→ toepassing v theorie in praktijk, rechtshandhaving
2.CRIMINALITEIT ALS BEWEGEND DOELWIT?
Criminologie als object-wetenschap; impliceert dat men diens centrale object (criminaliteit) vanuit
verschillende disciplines kan beoefenen
— Wat is een bewegend doelwit?
Neemt steeds andere gedaantes aan
Maakt deze studie complex
— Waarom is criminaliteit een bewegend doelwit?
1
, Veranderlijkheid vh fenomeen in historische perioden en in verschillende geografisch afgebakende gebieden
— Hoeft dit problematisch te zijn?
Blijft een bron van onenigheid door sociale wetenschappers
De moeilijkheid wordt vaak gebruikt als drogreden voor pseudowetenschappelijke nonsensverklaringen
- Juristen, penologen en historici: Inbreuk tegen juridische regels (gelden in een specifieke context gebonden
jurisdictie)
Het tot stand komen en afschaffen van (straf-)rechtelijke regels
- Biologen en psychologen: Antisociaal gedrag
Erfelijke, moleculaire en hormonale achtergronden van regelovertreders, alsook de rol van neurotransittoren
en hersenstoornissen bij regelovertreders
- Sociologen en culturele antropologen: Deviantie
Aan terminologie zien vanuit welke invalshoek auteurs schrijven bij het lezen van ws artikels
Evolutionaire biologen, - psychologen, - criminologen:
Bestuderen de mogelijke adaptieve kenmerken van psychologisch altruïsme tegenover verwanten en niet-
genetisch verwanten via de principes altruïsme en coöperatie
Meeste vormen van crim hebben te maken met wegnemen van andermans eigendom of agressie
1) altruïsme- en coöperatiefalen
falen om samen te werken, gms doelen te behalen
eigendomscriminaliteit, bedrogmisdrijven
2) gevolg van geëvolueerde modules
Eerwraak, bloedwraak, oorlogsvoering, haatcriminaliteit
3) gevolg van maladaptieve kenmerken (mismatch)
Psychopathie, lage frequentiestrategie
- wijzen op adaptieve kenmerken van conformiteit
- stellen zich vragen over hoe niet-adaptieve kenmerken in stand gehouden worden (bijproducten en maladaptaties).
- G. Williams / R. Dawkins: zelfzuchtige genentheorie.
- W. Hamilton: verwantenselectie.
- R. Trivers: wederkerig altruïsme.
- R. Alexander: indirecte wederkerigheid.
- H. Gintis: Indirecte wederkerigheid + straffen.
Wat is normaal/ abnormaal?
Alles wat binnen een bepaalde marge zich bevindt bij kwantitatief meetbare begrippen = normaal
Alles wat op het uiteinde van deze verdelingen ligt = abnormaal
2
, Piramide van J. Hagan
Onderscheid in de aard van het feit zelf, hvl schade brengt de vorm van criminaliteit met zich mee?
Ernst voor zowel dader als slachtoffer
Gedragingen verschillen in ernst en in de mate waarin zij door een meerderheid dan wel minderheid vd
bevolking als criminaliteit wordt gezien
Aangetoond dat verschillende gradaties van normovertreding bestaan
Criminologie = objectwetenschap.
Alles is gecentreerd rond het object regelovertredend gedrag
Als het object van def verandert, verandert alles
Veel def van regelovertreding werden gebruikt worden gebruikt → spanningen tss aanhangers van
verschillende scholen
Objecten kunnen vanuit veel invalshoeken bestudeerd worden…
Consensusperspectief = brede consensus tss diverse sociale groepen in samenleving ligt ad basis vh
ontstaat van strafwetten
Conflictperspectief = algemene brede mplke consensus als basis vr het ontstaan van strafvaarstellingen
betwist en er wordt verwezen nr het bestaan v ernstige normatieve conflicten tss sociale groepen id
samenleving
Opgelet met naturalistische en moralistische fout!
Moralistische fout = adhv denkbeelden iets als schadevol zien
o Vb. criminaliteit bestaat niet omdat het niet mag bestaan
Naturalistische fout = uit het feit dat iets bestaat, besluiten dat iets goed is
o Vb. criminaliteit goedpraten
De etiologie is geïnteresseerd in oorzaken van handelingen zelf die een vorm van regelovertreding inhouden.
Een handeling die indruist tegen een bepaalde regel, samenleving = reactie → mplke veroordeling
Hedendaagse etiologie hanteert vaak (straf)rechtelijke definities,
hedendaags prototype: de definitie van Per-Olof H. Wikström
3
, Misdrijf of strafbare handeling bestaat uit 4 componenten
(1) een handeling, (2) die een overtreding inhoudt, (3) die een wettelijke basis heeft, (4) en waartegen een
officiële mplke reactie volgt
o Bijzondere vorm vh overtreden van morele regels die in een samenleving op een moment gelden
Mala in se versus mala prohibita
Mala in se = de dingen die in de meeste samenlevingen afgekeurd worden
o Universeel veroordeeld
o Niemand wil er slachtoffer van zijn
Mala prohibita = zaken die verboden zijn maar veel meer vwp van discussie om te labelen als crimineel
gedrag
o Vb. middelengebruik waar vroeger geen probleem van werd gemaakt
o Niet universeel ve’rooordeeld
o Strafbaarstelling is vaak willekeurig
Wanneer behoort nu een regelovertreding tot de ‘mala in se’ groep?
‘Sociale schadelijkheid’
Verzoeningspoging van R. Agnew:
• ‘Blameworthy harms, condemned by the public, sanctioned by the state.'
Verschillende soorten ‘blameworthy harms’
Als illustratie
Vb. wrm meer consensus over crim van onderklasse dan over crim van de rijkeren ?
Sommige vormen van crim = vroeger onderbestudeerd
— Definitie van wetenschapsfilosoof Mario Bunge (1920- 2020): klemtoon op mensenrechten!
“A criminal action may be defined as an action that, either deliberately or out of negligence, causes harm,
violates basic rights, or hinders the discharging of basic duties.”
— Intentionaliteit als vraagstuk? Vrijewil-debat (zie later)
→ vb zonder intentie geen moord maar doodslag
4
HOOFDSTUK 1 INLEIDENDE BEDENKINGEN OVER CRIMINOLOGIE EN ETIOLOGIE
Centraal:
• ‘aetia’ + ‘logos’. Oorzaken van ‘criminaliteit’. In dit handbook ‘regelovertredend gedrag’.
Criminologie als wetenschap.
Etiologie verwijst nr activiteiten gericht op het vinden van oorzakelijke verbanden
Sutherland: historisch belangrijke definitie van criminologie (3 componenten)
• (a) De sociologische studie van het wetgevende proces
• (b) De sociologie van de criminaliteit (het breken van strafwetten of de sociale psychologie van de
regelovertreder)
• (c) De sociologie van de straf en strafsystemen
Verwijst nr de sociologische overheersing vd criminele etiologie doorheen de 20 ste eeuw
1. WAAR HOUDT DE ETIOLOGISCHE CRIMINOLOGIE ZICH MEE BEZIG?
“The term criminology, refers to all scholarly, scientific and professional knowledge concerning:
(1) the explanation
→ verklaring van criminaliteit
(2) prevention
(3) control and
→ controle op crim
(4) treatment of crime and delinquency, offenders and victims
→ behandeling, aanpak
(5) including the measurement
→ meten v crim
(6) detection of crime
(7) legislation
(8) the practice of criminal law, and law enforcement, judicial, and correctional systems.”
→ toepassing v theorie in praktijk, rechtshandhaving
2.CRIMINALITEIT ALS BEWEGEND DOELWIT?
Criminologie als object-wetenschap; impliceert dat men diens centrale object (criminaliteit) vanuit
verschillende disciplines kan beoefenen
— Wat is een bewegend doelwit?
Neemt steeds andere gedaantes aan
Maakt deze studie complex
— Waarom is criminaliteit een bewegend doelwit?
1
, Veranderlijkheid vh fenomeen in historische perioden en in verschillende geografisch afgebakende gebieden
— Hoeft dit problematisch te zijn?
Blijft een bron van onenigheid door sociale wetenschappers
De moeilijkheid wordt vaak gebruikt als drogreden voor pseudowetenschappelijke nonsensverklaringen
- Juristen, penologen en historici: Inbreuk tegen juridische regels (gelden in een specifieke context gebonden
jurisdictie)
Het tot stand komen en afschaffen van (straf-)rechtelijke regels
- Biologen en psychologen: Antisociaal gedrag
Erfelijke, moleculaire en hormonale achtergronden van regelovertreders, alsook de rol van neurotransittoren
en hersenstoornissen bij regelovertreders
- Sociologen en culturele antropologen: Deviantie
Aan terminologie zien vanuit welke invalshoek auteurs schrijven bij het lezen van ws artikels
Evolutionaire biologen, - psychologen, - criminologen:
Bestuderen de mogelijke adaptieve kenmerken van psychologisch altruïsme tegenover verwanten en niet-
genetisch verwanten via de principes altruïsme en coöperatie
Meeste vormen van crim hebben te maken met wegnemen van andermans eigendom of agressie
1) altruïsme- en coöperatiefalen
falen om samen te werken, gms doelen te behalen
eigendomscriminaliteit, bedrogmisdrijven
2) gevolg van geëvolueerde modules
Eerwraak, bloedwraak, oorlogsvoering, haatcriminaliteit
3) gevolg van maladaptieve kenmerken (mismatch)
Psychopathie, lage frequentiestrategie
- wijzen op adaptieve kenmerken van conformiteit
- stellen zich vragen over hoe niet-adaptieve kenmerken in stand gehouden worden (bijproducten en maladaptaties).
- G. Williams / R. Dawkins: zelfzuchtige genentheorie.
- W. Hamilton: verwantenselectie.
- R. Trivers: wederkerig altruïsme.
- R. Alexander: indirecte wederkerigheid.
- H. Gintis: Indirecte wederkerigheid + straffen.
Wat is normaal/ abnormaal?
Alles wat binnen een bepaalde marge zich bevindt bij kwantitatief meetbare begrippen = normaal
Alles wat op het uiteinde van deze verdelingen ligt = abnormaal
2
, Piramide van J. Hagan
Onderscheid in de aard van het feit zelf, hvl schade brengt de vorm van criminaliteit met zich mee?
Ernst voor zowel dader als slachtoffer
Gedragingen verschillen in ernst en in de mate waarin zij door een meerderheid dan wel minderheid vd
bevolking als criminaliteit wordt gezien
Aangetoond dat verschillende gradaties van normovertreding bestaan
Criminologie = objectwetenschap.
Alles is gecentreerd rond het object regelovertredend gedrag
Als het object van def verandert, verandert alles
Veel def van regelovertreding werden gebruikt worden gebruikt → spanningen tss aanhangers van
verschillende scholen
Objecten kunnen vanuit veel invalshoeken bestudeerd worden…
Consensusperspectief = brede consensus tss diverse sociale groepen in samenleving ligt ad basis vh
ontstaat van strafwetten
Conflictperspectief = algemene brede mplke consensus als basis vr het ontstaan van strafvaarstellingen
betwist en er wordt verwezen nr het bestaan v ernstige normatieve conflicten tss sociale groepen id
samenleving
Opgelet met naturalistische en moralistische fout!
Moralistische fout = adhv denkbeelden iets als schadevol zien
o Vb. criminaliteit bestaat niet omdat het niet mag bestaan
Naturalistische fout = uit het feit dat iets bestaat, besluiten dat iets goed is
o Vb. criminaliteit goedpraten
De etiologie is geïnteresseerd in oorzaken van handelingen zelf die een vorm van regelovertreding inhouden.
Een handeling die indruist tegen een bepaalde regel, samenleving = reactie → mplke veroordeling
Hedendaagse etiologie hanteert vaak (straf)rechtelijke definities,
hedendaags prototype: de definitie van Per-Olof H. Wikström
3
, Misdrijf of strafbare handeling bestaat uit 4 componenten
(1) een handeling, (2) die een overtreding inhoudt, (3) die een wettelijke basis heeft, (4) en waartegen een
officiële mplke reactie volgt
o Bijzondere vorm vh overtreden van morele regels die in een samenleving op een moment gelden
Mala in se versus mala prohibita
Mala in se = de dingen die in de meeste samenlevingen afgekeurd worden
o Universeel veroordeeld
o Niemand wil er slachtoffer van zijn
Mala prohibita = zaken die verboden zijn maar veel meer vwp van discussie om te labelen als crimineel
gedrag
o Vb. middelengebruik waar vroeger geen probleem van werd gemaakt
o Niet universeel ve’rooordeeld
o Strafbaarstelling is vaak willekeurig
Wanneer behoort nu een regelovertreding tot de ‘mala in se’ groep?
‘Sociale schadelijkheid’
Verzoeningspoging van R. Agnew:
• ‘Blameworthy harms, condemned by the public, sanctioned by the state.'
Verschillende soorten ‘blameworthy harms’
Als illustratie
Vb. wrm meer consensus over crim van onderklasse dan over crim van de rijkeren ?
Sommige vormen van crim = vroeger onderbestudeerd
— Definitie van wetenschapsfilosoof Mario Bunge (1920- 2020): klemtoon op mensenrechten!
“A criminal action may be defined as an action that, either deliberately or out of negligence, causes harm,
violates basic rights, or hinders the discharging of basic duties.”
— Intentionaliteit als vraagstuk? Vrijewil-debat (zie later)
→ vb zonder intentie geen moord maar doodslag
4
