Hoofdstuk 26: Monsters verzamelen voor onderzoek
H26.1 Opvangen urine
26.1.1 Normaalwaarden van stoffen in urine
Om te achterhalen of een resultaat afwijkend is of niet, is het van belang om de
normaalwaarden te weten. Urine kan onderzocht worden met een teststrip, voor een snel
resultaat, maar dit geeft alleen een snelle indicatie van de aanwezige stoffen, geen getallen.
Urine kan ook onderzocht worden in het laboratorium voor exactere uitkomsten. Dit kan
door een urinesediment of een kweek te doen met gebruik van urineportie. Soms is een 24-
uursurine nodig om andere gegevens te achterhalen.
26.1.2 Urine opvangen voor sediment
Bij een urinesediment wordt door een microscoop gekeken naar de niet-oplosbare deeltjes
in de urine. De opgevangen urine wordt in een soort centrifuge gezet, waardoor de niet-
oplosbare deeltjes naar de bodem zakken. De deeltjes worden hierna op een glaasje gelegd
en bekeken onder een microscoop. In een urinesediment kunnen leukocyten (witte
bloedcellen), erytrocyten (rode bloedcellen), bacteriën, eiwitten en kristallen gezien worden.
26.1.3 Indicaties urinesediment
Indicaties zijn:
- Verdenking op een urineweginfectie. In het urinesediment kunnen dan o.a.
leukocyten en bacteriën gezien worden.
- Verdenking op nierschade. In het urinesediment kunnen dan eiwitten of erytrocyten
gezien worden. Dit is afhankelijk van waar de nier is beschadigd.
26.1.4 Specifieke aandachtspunten urinesediment
Het is belangrijk om de gewassen middenplas op te vangen. Dit wil zeggen dat de zorgvrager
het eerste en laatste beetje van de urine in het toilet laat lopen en alleen het middelste deel
van de plas opvangt in een opvangpotje. Zo is de kans dat de urine verontreinigd is met
cellen of bacteriën van buiten de urinewegen het kleinst.
Urine voor een urinesediment wordt bij voorkeur niet door de zorgvrager thuis opgevangen,
maar ter plaatse. Wanneer het toch thuis wordt opgevangen is het belangrijk dat de urine zo
snel mogelijk naar het laboratorium wordt gebracht. Wanneer dit niet mogelijk is, dan moet
de urine in de koelkast worden bewaard. Urine die niet gekoeld bewaard is, moet binnen
een uur onderzocht worden. Urine die wel in de koelkast bewaard is, kan tot 24 uur na
opvangen onderzocht worden. De reden hiervoor is dat bacteriën die zich mogelijk in de
urine bevinden zich bij hogere temperaturen makkelijker kunnen vermenigvuldigen. Als er te
veel tijd is verstreken sinds de urine werd opgevangen, is het onderzoek niet meer
betrouwbaar.
26.1.5 Stappenplan urine opvangen voor sediment
Materialen:
- Niet-steriele handschoenen
- Een opvangpotje voor urine
- Een tissue
- Desinfectiemiddel
- Een ingevuld laboratoriumformulier (indien van toepassing)
, - Een sticker met gegevens van de zorgvrager
- Een washandje en een handdoek
Zie e-learning voor stappenplan.
26.1.6 Urine opvangen voor kweek
Bij een urinekweek wordt een beetje urine op een voedingsbodem gebracht. Deze
voedingsbodem wordt vervolgens een aantal dagen in een stoof gezet. In deze stoof zijn de
omstandigheden voor bacteriën ideaal om te groeien. Na een aantal dagen wordt de
voedingsbodem uit de stoof gehaald. Vervolgens kan bekeken worden of er bacteriën zijn
gaan groeien. Vaak wordt bij een urinekweek een resistentiebepaling gedaan. Dit betekent
dat gekeken wordt op welke antibiotica de bacteriën die in de urine zitten wel of niet
reageren. Dit is erg nuttig bij het kiezen van een geschikt antibioticum voor de behandeling
van een urineweginfectie.
26.1.7 Indicaties urinekweek
Een urinekweek wordt verricht als er een vermoeden is op een blaasontsteking. Er kan ook
een urinekweek met resistentiebepaling worden gedaan om te kunnen zien op welke
antibiotica de bacterie reageert.
26.1.8 Specifieke aandachtspunten urinekweek
De gewassen middenplas moet worden afgenomen en de urine moet binnen een uur
worden onderzocht of in de koelkast worden bewaard. Het belangrijkste is dat je voor een
urinekweek een steriel opvangpotje moet gebruiken.
26.1.9 Stappenplan urine opvangen voor kweek
Materialen:
- Een steriel opvangpotje
- Een sticker met de gegevens van de zorgvrager
- Een washandje en een handdoek
- Niet-steriele handschoenen
- Een ingevuld laboratoriumformulier (indien van toepassing)
Zie e-learning voor stappenplan.
26.1.10 24-uursurine opvangen
Je kunt van een bepaalde stof in de urine bepalen in een portie urine. In sommige gevallen is
dit echter niet betrouwbaar genoeg. De hoeveelheid eiwit in een portie urine kan behoorlijk
wisselend zijn. Ditzelfde geldt voor een aantal andere stoffen die in de urine aangetoond
kunnen worden. Om nauwkeurig de hoeveelheid van zo’n stof in de urine aan te tonen, is
soms dan ook 24 uursurine nodig. Dit houdt in dat de zorgvrager gedurende 24 uur alle urine
die hij produceert opvangt in een opvangbokaal, waarna de volledige hoeveelheid
onderzocht wordt. Het opvangen van alle urine gedurende 24-uur is behoorlijk belastend
voor de zorgvrager.
26.1.11 Indicaties voor 24 uursurine
, 24-uursurine wordt ingezet als het van belang is om heel nauwkeurig de hoeveelheid van
een bepaalde stof in de urine te weten.
26.1.12 Specifieke aandachtspunten bij 24-uursurine
Belangrijke aandachtspunten:
- Soms bevat een bokaal wat poeder of vloeistof. Of dit wel of niet zo is, hangt af van
de stof(fen) die in de urine bepaald worden. Het is belangrijk dat de zorgvrager weet
of hij dit niet mag weggooien.
- Het is niet de bedoeling dat de zorgvrager direct in de opvangbokaal plast. Leg uit dat
de zorgvrager de urine op moet vangen in een beker of po en vervolgens over moet
gieten in de bokaal.
- Tussen het verzamelen moet de bokaal uit de buurt van kinderen houden.
- Vrouwen mogen geen urine verzamelen tijdens de menstruatie.
26.1.13 Stappenplan opvangen 24 uursurine
Materialen:
- Een opvangbokaal
- Een reservebokaal
- Een beker of po om in te urineren
- Een sticker met de gegevens van de zorgvrager
- Een laboratoriumformulier
Zie e-learning voor stappenplan.
26.1.14 Opvangen van urine bij een zorgvrager met een verblijfskatheter
Werk bij een katheter zo schoon mogelijk om het onderzoek zo betrouwbaar mogelijk te
maken.
26.1.15 Stappenplan opvangen van urine bij een zorgvrager met een verblijfskatheter
Materialen:
- Niet-steriele handschoenen
- Een kocher
- Een spuit van 20 ml
- Een gaasje
- Desinfectiemiddel
- Een steriel opvangpotje
- Een laboratoriumformulier
- Een sticker met de gegevens van de zorgvrager
- Eventueel een opzuignaald
- Een naaldencontainer
- Een prullenbak
Zie e-learning voor stappenplan.
26.2 Opvangen feces
26.2.1 Indicaties opvangen feces
Feces is ontlasting. Redenen om feces te onderzoeken zijn:
H26.1 Opvangen urine
26.1.1 Normaalwaarden van stoffen in urine
Om te achterhalen of een resultaat afwijkend is of niet, is het van belang om de
normaalwaarden te weten. Urine kan onderzocht worden met een teststrip, voor een snel
resultaat, maar dit geeft alleen een snelle indicatie van de aanwezige stoffen, geen getallen.
Urine kan ook onderzocht worden in het laboratorium voor exactere uitkomsten. Dit kan
door een urinesediment of een kweek te doen met gebruik van urineportie. Soms is een 24-
uursurine nodig om andere gegevens te achterhalen.
26.1.2 Urine opvangen voor sediment
Bij een urinesediment wordt door een microscoop gekeken naar de niet-oplosbare deeltjes
in de urine. De opgevangen urine wordt in een soort centrifuge gezet, waardoor de niet-
oplosbare deeltjes naar de bodem zakken. De deeltjes worden hierna op een glaasje gelegd
en bekeken onder een microscoop. In een urinesediment kunnen leukocyten (witte
bloedcellen), erytrocyten (rode bloedcellen), bacteriën, eiwitten en kristallen gezien worden.
26.1.3 Indicaties urinesediment
Indicaties zijn:
- Verdenking op een urineweginfectie. In het urinesediment kunnen dan o.a.
leukocyten en bacteriën gezien worden.
- Verdenking op nierschade. In het urinesediment kunnen dan eiwitten of erytrocyten
gezien worden. Dit is afhankelijk van waar de nier is beschadigd.
26.1.4 Specifieke aandachtspunten urinesediment
Het is belangrijk om de gewassen middenplas op te vangen. Dit wil zeggen dat de zorgvrager
het eerste en laatste beetje van de urine in het toilet laat lopen en alleen het middelste deel
van de plas opvangt in een opvangpotje. Zo is de kans dat de urine verontreinigd is met
cellen of bacteriën van buiten de urinewegen het kleinst.
Urine voor een urinesediment wordt bij voorkeur niet door de zorgvrager thuis opgevangen,
maar ter plaatse. Wanneer het toch thuis wordt opgevangen is het belangrijk dat de urine zo
snel mogelijk naar het laboratorium wordt gebracht. Wanneer dit niet mogelijk is, dan moet
de urine in de koelkast worden bewaard. Urine die niet gekoeld bewaard is, moet binnen
een uur onderzocht worden. Urine die wel in de koelkast bewaard is, kan tot 24 uur na
opvangen onderzocht worden. De reden hiervoor is dat bacteriën die zich mogelijk in de
urine bevinden zich bij hogere temperaturen makkelijker kunnen vermenigvuldigen. Als er te
veel tijd is verstreken sinds de urine werd opgevangen, is het onderzoek niet meer
betrouwbaar.
26.1.5 Stappenplan urine opvangen voor sediment
Materialen:
- Niet-steriele handschoenen
- Een opvangpotje voor urine
- Een tissue
- Desinfectiemiddel
- Een ingevuld laboratoriumformulier (indien van toepassing)
, - Een sticker met gegevens van de zorgvrager
- Een washandje en een handdoek
Zie e-learning voor stappenplan.
26.1.6 Urine opvangen voor kweek
Bij een urinekweek wordt een beetje urine op een voedingsbodem gebracht. Deze
voedingsbodem wordt vervolgens een aantal dagen in een stoof gezet. In deze stoof zijn de
omstandigheden voor bacteriën ideaal om te groeien. Na een aantal dagen wordt de
voedingsbodem uit de stoof gehaald. Vervolgens kan bekeken worden of er bacteriën zijn
gaan groeien. Vaak wordt bij een urinekweek een resistentiebepaling gedaan. Dit betekent
dat gekeken wordt op welke antibiotica de bacteriën die in de urine zitten wel of niet
reageren. Dit is erg nuttig bij het kiezen van een geschikt antibioticum voor de behandeling
van een urineweginfectie.
26.1.7 Indicaties urinekweek
Een urinekweek wordt verricht als er een vermoeden is op een blaasontsteking. Er kan ook
een urinekweek met resistentiebepaling worden gedaan om te kunnen zien op welke
antibiotica de bacterie reageert.
26.1.8 Specifieke aandachtspunten urinekweek
De gewassen middenplas moet worden afgenomen en de urine moet binnen een uur
worden onderzocht of in de koelkast worden bewaard. Het belangrijkste is dat je voor een
urinekweek een steriel opvangpotje moet gebruiken.
26.1.9 Stappenplan urine opvangen voor kweek
Materialen:
- Een steriel opvangpotje
- Een sticker met de gegevens van de zorgvrager
- Een washandje en een handdoek
- Niet-steriele handschoenen
- Een ingevuld laboratoriumformulier (indien van toepassing)
Zie e-learning voor stappenplan.
26.1.10 24-uursurine opvangen
Je kunt van een bepaalde stof in de urine bepalen in een portie urine. In sommige gevallen is
dit echter niet betrouwbaar genoeg. De hoeveelheid eiwit in een portie urine kan behoorlijk
wisselend zijn. Ditzelfde geldt voor een aantal andere stoffen die in de urine aangetoond
kunnen worden. Om nauwkeurig de hoeveelheid van zo’n stof in de urine aan te tonen, is
soms dan ook 24 uursurine nodig. Dit houdt in dat de zorgvrager gedurende 24 uur alle urine
die hij produceert opvangt in een opvangbokaal, waarna de volledige hoeveelheid
onderzocht wordt. Het opvangen van alle urine gedurende 24-uur is behoorlijk belastend
voor de zorgvrager.
26.1.11 Indicaties voor 24 uursurine
, 24-uursurine wordt ingezet als het van belang is om heel nauwkeurig de hoeveelheid van
een bepaalde stof in de urine te weten.
26.1.12 Specifieke aandachtspunten bij 24-uursurine
Belangrijke aandachtspunten:
- Soms bevat een bokaal wat poeder of vloeistof. Of dit wel of niet zo is, hangt af van
de stof(fen) die in de urine bepaald worden. Het is belangrijk dat de zorgvrager weet
of hij dit niet mag weggooien.
- Het is niet de bedoeling dat de zorgvrager direct in de opvangbokaal plast. Leg uit dat
de zorgvrager de urine op moet vangen in een beker of po en vervolgens over moet
gieten in de bokaal.
- Tussen het verzamelen moet de bokaal uit de buurt van kinderen houden.
- Vrouwen mogen geen urine verzamelen tijdens de menstruatie.
26.1.13 Stappenplan opvangen 24 uursurine
Materialen:
- Een opvangbokaal
- Een reservebokaal
- Een beker of po om in te urineren
- Een sticker met de gegevens van de zorgvrager
- Een laboratoriumformulier
Zie e-learning voor stappenplan.
26.1.14 Opvangen van urine bij een zorgvrager met een verblijfskatheter
Werk bij een katheter zo schoon mogelijk om het onderzoek zo betrouwbaar mogelijk te
maken.
26.1.15 Stappenplan opvangen van urine bij een zorgvrager met een verblijfskatheter
Materialen:
- Niet-steriele handschoenen
- Een kocher
- Een spuit van 20 ml
- Een gaasje
- Desinfectiemiddel
- Een steriel opvangpotje
- Een laboratoriumformulier
- Een sticker met de gegevens van de zorgvrager
- Eventueel een opzuignaald
- Een naaldencontainer
- Een prullenbak
Zie e-learning voor stappenplan.
26.2 Opvangen feces
26.2.1 Indicaties opvangen feces
Feces is ontlasting. Redenen om feces te onderzoeken zijn:
