Strafrecht
30/09/2024
INLEIDING:
WAT IS HET NUT VAN STRAFRECHT?
➔ Welke doelstellingen worden nagestreefd?
PERSBERICHTEN:
- Benader met kritische geest
o ➔ Vermoeden van onschuld!
▪ Iedereen geniet van het vermoeden van onschuld totdat die definitief is
veroordeeld (=beslissing niet meer vatbaar voor HB.)
▪ Zelfs al is het zeer duidelijk dat de persoon het misdrijf heeft gepleegd, dan
geniet hij nog van het vermoeden van onschuld.
▪ Bepaalde mediaberichten raken dit vermoeden van onschuld vaak!! (soms
benoeming met naam & toenaam & persoonlijke informatie)
Voorbeelden:
- Bediende van bakkerij riskeert celstraf voor diefstal van geld uit kassa: “Het gaat om 30.000
euro”
- Huisarts riskeert 30 maanden voor aanranding van patiënte tijdens huisbezoek maar
ontkent: “Zij heeft mij verleid”
- Man die Yves (37) doodstak na zeven jaar voorwaardelijk vrij: “Dat is tegenwoordig de prijs
van een mensenleven”
➔ ongenuanceerd, repressief, fouten, flirten met vermoeden van onschuld
➔ gevaar voor punitief populisme:
o = Bepaalde onterechte effecten die worden aangeschreven aan het strafrecht.
o Veel mensen denken dat zware straffen het best werken.
▪ (repressief karakter ➔ politiek, media etc. strookt niet met de wetenschap)
▪ MAAR vanuit wetenschap: zware straffen ➔ groter risico op herval.
▪ Ook heeft iedereen het recht om in vrijheid worden gesteld (ook levenslang;
een vrijheidsstraf is niet onbeperkt)
▪ ➔ DE VRAAG: Waarmee is de samenleving gebaat? (kritisch nadenken)
• De doodstraf/lijfstraf ➔ kan nooit worden ingevoerd in Be (want lid
van Raad v.d. EU)
• Celstraf is geen juridisch begrip (is namelijk ongenuanceerd)
ACTUALITEIT:
“Vrouwen in Afghanistan mogen niet meer publiekelijk praten, zingen of voordragen. De regels zijn
een uitwerking van de ultrastrikte sharia die geldt in Afghanistan (25 augustus 2024)”
- Neutralere persberichten
- Strafrecht = Momentopname en plaats-tijdsgebonden.
- Dit is in Be onmogelijk (lid v.d. Raad van Europa) ➔ lijfstraffen (vb. zweepslagen)
“Laten leeglopen van autobanden voortaan strafbaar in Antwerpen
Wie vanaf begin oktober nog zo’n actie onderneemt, bijvoorbeeld als deel van een protest tegen
SUV’s, mag een GAS-boete verwachten (16 september 2024)”
- GAS-boete = sanctie, los van strafrechtelijke sanctie
1
,STRAFWETBOEK 1867:
- Vóór 1867: Code Napoléon
- Haus (U Gent) en Nypels (U Luik)
- Eigenlijk overname van Code Napoléon
- Klassieke leer
o Schuldbegrip staat centraal. Elkeen heeft keuze tussen het goede en het kwade
o Doelstelling van de bestraffing = vergelding, intimidatie en preventie
▪ Nu: vergelding kan niet de primaire doelstelling zijn van het strafrecht.
- Intussen gewijzigd, aangevuld -> onleesbaar kluwen
- Veel rechtsfiguren hebben geen wettelijke basis, veel straffen zijn artificieel (bv. door
correctionalisering), archaïsch taalgebruik, geen voeling met wetenschappelijk onderzoek,…
NU: EEN NIEUW WETBOEK:
- Commissie tot hervorming van het strafrecht
o Vierde poging sinds 1979 (Châtel&D’Haenens; Legros; Holsters)
o Damien Vandermeersch, Joëlle Rozie en Jeroen De Herdt
- Publicatie: Belgisch Staatsblad 8 april 2024
- In werking: 2 jaar na publicatie: 8 april 2026
- Nog wachten op Strafuitvoeringswetboek
➔ een eigentijds nieuw Strafwetboek:
- Deze 3 premissen zijn belangrijk:
o Accuraat = garantie voor rechtszekerheid
o Coherent = vlotte toepassing op concrete situaties
o Eenvoudig = iedereen wordt geacht de strafwet te kennen
GEVANGENISSTRAF ALS ULTIMUM REMEDIUM:
- Grote aandacht voor resocialisatie en herstel
o Herstelgedachte is zeer belangrijk, maar toch vind je veel strenge recidiveregels terug
(strenger dan voorheen)
- MAAR politiek heeft laatste woord:
o Nog steeds strenge recidiveregels
o Nog steeds TBS/verlengde opvolging
o …
DE BESTRAFFINGSPIJLERS:
- Visie over de doelstellingen van de straf
- Gevangenisstraf als ultimum remedium
- Gelijkwaardige straffen, maar oog voor proportionaliteit en individualisering van de
bestraffing
o Casus per casus bekijken
- Gediversifieerd straffenpalet met strafniveaus
- Nieuwe vormen van bestraffing
o Vergelding en leenvergoeding zijn niet de primaire sancties
- Strafuitvoeringsrechtbank (SURB) als centrale uitvoeringsinstantie
2
,BEGRIPSBEPALING STRAFRECHT:
- Niet gemakkelijk → plaats- en tijdgebonden
o Strafrecht beoogt de handhaving van een aantal waarden in een bepaald land op een
gegeven ogenblik
- Werkdefinitie
o Het strafrecht is het geheel van rechtsregels die bepaalde gedragingen strafbaar
stellen en sancties bepalen die op de daders toepasselijk zijn
- 3 sleutelbegrippen in de definitie
o misdrijf
o dader
o strafrechtelijke sanctie
MISDRIJF:
- Misdrijf = algemene term
- Niet langer drieleding: misdaad, wanbedrijf, overtreding
- = een gedraging waarop de WET een sanctie stelt
o Legaliteitsprincipe: je moet een wettelijke basis hebben om van een misdrijf te
spreken.
- Niet alles wat moreel verwerpelijk is = een misdrijf
o Vb. bepaalde vormen van belastingsonderduiken & het verbergen van een lijk.
STRAFRECHTELIJKE SANCTIE:
- Een straf = strafrechtelijke sanctie
o ➔ we bekijken dit in ruime zin
- Strafrechtelijke sanctie is niet noodzakelijk een straf
o ook maatregelen (bv. internering)
o ook reacties in het Vlaams jeugddelinquentierecht (= maatregelen + sancties)
o ook punitieve sancties in de zin van artikel 6 EVRM (“criminal charge”)
o ook sancties sui generis
o ook bestraffingsmodaliteiten
- Ook andere handhavingsmechanismen
o Bestuurlijke sancties (bv. GAS-sancties; tuchtsancties) : opgelegd door een
bestuurlijke overheid
- Art. 6 EVRM: de rechten van de verwering/verdediging moeten worden gewaarborgd
DADER:
- Een dader-persoon (natuurlijk persoon of rechtspersoon)
o geen dieren (wel bv. instrument van het misdrijf)
▪ vb. in de middeleeuwen kon dit wel (=plaats- & tijdsgebonden)
o geen strafrechtelijke verantwoordelijkheid voor andermans daad
- Strafrechtelijk handhavingsmechanisme kan van start zonder geïdentificeerde persoon
- Als geen identificatie ➔ geen bestraffing
o Seponering door Openbaar Ministerie (na opsporingsonderzoek)
▪ Seponering = zaak zonder gevolg rangschikken, 60-70% in BE geseponeerd
o Beschikking tot ontslag van onderzoek door raadkamer (na gerechtelijk onderzoek)
▪ Gerechtelijk onderzoek = nadat onderzoeksrechter zijn werk heeft uitgevoer
3
, 4 KENMERKEN:
1) sanctierecht
2) legaal recht
3) publiekrecht
4) een autonome rechtstak
LEGAAL RECHT: ➔ 3 BELANGRIJKE PRINCIPES:
1) Legaliteitsprincipe
2) Nullum crimen sine lege = geen misdrijf zonder wet
3) Nulla poena sine lege = geen straf zonder wet
PUBLIEKRECHT:
- overheid straft omdat openbare orde werd geraakt
o (niet omdat private rechtsgoederen worden geraakt)
o Als slachroffer heb je niet veel te zeggen
- spilfiguur= Openbaar Ministerie (vertegenwoordigt gemeenschap)
o Beslissen of zij seponeren
- slachtoffer niet nodig om strafprocedure op te starten (er zijn geen klachtmisdrijven meer)
o Vroeger had je klachtmisdrijven (vb. laster en eerroof)
o Alle klachtmisdrijven zijn nu afgeschaft (nieuw strafwetboek)
- slachtoffer mag zich niet inlaten over de bestraffing, enkel schadevergoeding
o Toekennen van schadevergoeding kan enkel als het slachtoffer schuldig is verklaard.
o Als slachtoffer kan je ook niet zeggen ‘ik wens geen vervolgingen’, het OM beslist dit.
- geen andersluidende overeenkomsten
- toestemming slachtoffer is irrelevant, tenzij de niet-toestemming een constitutief
bestanddeel is
o Seksueel strafrecht: niet-consensuele seksuele handelingen zijn bestrafbaar
- rechtsverwerking bestaat niet in het strafrecht
AUTONOME RECHTSTAK:
- geen hulprecht ten dienste van andere rechtstakken
- = handhavingsrecht met algemene draagwijdte
- conceptuele autonomie (=uitgangspunt)
- = strafrecht bepaalt eigen begrippenkader zonder gebonden te zijn door andere rechtstakken
(cf. Voorafgaande Titel Boek 2: art.79-81)
o vb. het begrip nacht (soms worden sommige misdrijven harder gestraft omdat deze
tijdens de nacht zijn uitgevoerd)
- Uitzonderlijk rekening houden met burgerlijk recht (art.16 V.T. Sv.: misdrijf houdt verband
met uitvoering van de overeenkomst waarvan het bestaan ontkend wordt of waarvan de
uitlegging betwist wordt)
INDELING VAN HET MATERIEEL STRAFRECHT:
- Twee delen: algemeen + bijzonder deel
o Algemeen deel
▪ Op alle misdrijven toepasselijke regels
4
30/09/2024
INLEIDING:
WAT IS HET NUT VAN STRAFRECHT?
➔ Welke doelstellingen worden nagestreefd?
PERSBERICHTEN:
- Benader met kritische geest
o ➔ Vermoeden van onschuld!
▪ Iedereen geniet van het vermoeden van onschuld totdat die definitief is
veroordeeld (=beslissing niet meer vatbaar voor HB.)
▪ Zelfs al is het zeer duidelijk dat de persoon het misdrijf heeft gepleegd, dan
geniet hij nog van het vermoeden van onschuld.
▪ Bepaalde mediaberichten raken dit vermoeden van onschuld vaak!! (soms
benoeming met naam & toenaam & persoonlijke informatie)
Voorbeelden:
- Bediende van bakkerij riskeert celstraf voor diefstal van geld uit kassa: “Het gaat om 30.000
euro”
- Huisarts riskeert 30 maanden voor aanranding van patiënte tijdens huisbezoek maar
ontkent: “Zij heeft mij verleid”
- Man die Yves (37) doodstak na zeven jaar voorwaardelijk vrij: “Dat is tegenwoordig de prijs
van een mensenleven”
➔ ongenuanceerd, repressief, fouten, flirten met vermoeden van onschuld
➔ gevaar voor punitief populisme:
o = Bepaalde onterechte effecten die worden aangeschreven aan het strafrecht.
o Veel mensen denken dat zware straffen het best werken.
▪ (repressief karakter ➔ politiek, media etc. strookt niet met de wetenschap)
▪ MAAR vanuit wetenschap: zware straffen ➔ groter risico op herval.
▪ Ook heeft iedereen het recht om in vrijheid worden gesteld (ook levenslang;
een vrijheidsstraf is niet onbeperkt)
▪ ➔ DE VRAAG: Waarmee is de samenleving gebaat? (kritisch nadenken)
• De doodstraf/lijfstraf ➔ kan nooit worden ingevoerd in Be (want lid
van Raad v.d. EU)
• Celstraf is geen juridisch begrip (is namelijk ongenuanceerd)
ACTUALITEIT:
“Vrouwen in Afghanistan mogen niet meer publiekelijk praten, zingen of voordragen. De regels zijn
een uitwerking van de ultrastrikte sharia die geldt in Afghanistan (25 augustus 2024)”
- Neutralere persberichten
- Strafrecht = Momentopname en plaats-tijdsgebonden.
- Dit is in Be onmogelijk (lid v.d. Raad van Europa) ➔ lijfstraffen (vb. zweepslagen)
“Laten leeglopen van autobanden voortaan strafbaar in Antwerpen
Wie vanaf begin oktober nog zo’n actie onderneemt, bijvoorbeeld als deel van een protest tegen
SUV’s, mag een GAS-boete verwachten (16 september 2024)”
- GAS-boete = sanctie, los van strafrechtelijke sanctie
1
,STRAFWETBOEK 1867:
- Vóór 1867: Code Napoléon
- Haus (U Gent) en Nypels (U Luik)
- Eigenlijk overname van Code Napoléon
- Klassieke leer
o Schuldbegrip staat centraal. Elkeen heeft keuze tussen het goede en het kwade
o Doelstelling van de bestraffing = vergelding, intimidatie en preventie
▪ Nu: vergelding kan niet de primaire doelstelling zijn van het strafrecht.
- Intussen gewijzigd, aangevuld -> onleesbaar kluwen
- Veel rechtsfiguren hebben geen wettelijke basis, veel straffen zijn artificieel (bv. door
correctionalisering), archaïsch taalgebruik, geen voeling met wetenschappelijk onderzoek,…
NU: EEN NIEUW WETBOEK:
- Commissie tot hervorming van het strafrecht
o Vierde poging sinds 1979 (Châtel&D’Haenens; Legros; Holsters)
o Damien Vandermeersch, Joëlle Rozie en Jeroen De Herdt
- Publicatie: Belgisch Staatsblad 8 april 2024
- In werking: 2 jaar na publicatie: 8 april 2026
- Nog wachten op Strafuitvoeringswetboek
➔ een eigentijds nieuw Strafwetboek:
- Deze 3 premissen zijn belangrijk:
o Accuraat = garantie voor rechtszekerheid
o Coherent = vlotte toepassing op concrete situaties
o Eenvoudig = iedereen wordt geacht de strafwet te kennen
GEVANGENISSTRAF ALS ULTIMUM REMEDIUM:
- Grote aandacht voor resocialisatie en herstel
o Herstelgedachte is zeer belangrijk, maar toch vind je veel strenge recidiveregels terug
(strenger dan voorheen)
- MAAR politiek heeft laatste woord:
o Nog steeds strenge recidiveregels
o Nog steeds TBS/verlengde opvolging
o …
DE BESTRAFFINGSPIJLERS:
- Visie over de doelstellingen van de straf
- Gevangenisstraf als ultimum remedium
- Gelijkwaardige straffen, maar oog voor proportionaliteit en individualisering van de
bestraffing
o Casus per casus bekijken
- Gediversifieerd straffenpalet met strafniveaus
- Nieuwe vormen van bestraffing
o Vergelding en leenvergoeding zijn niet de primaire sancties
- Strafuitvoeringsrechtbank (SURB) als centrale uitvoeringsinstantie
2
,BEGRIPSBEPALING STRAFRECHT:
- Niet gemakkelijk → plaats- en tijdgebonden
o Strafrecht beoogt de handhaving van een aantal waarden in een bepaald land op een
gegeven ogenblik
- Werkdefinitie
o Het strafrecht is het geheel van rechtsregels die bepaalde gedragingen strafbaar
stellen en sancties bepalen die op de daders toepasselijk zijn
- 3 sleutelbegrippen in de definitie
o misdrijf
o dader
o strafrechtelijke sanctie
MISDRIJF:
- Misdrijf = algemene term
- Niet langer drieleding: misdaad, wanbedrijf, overtreding
- = een gedraging waarop de WET een sanctie stelt
o Legaliteitsprincipe: je moet een wettelijke basis hebben om van een misdrijf te
spreken.
- Niet alles wat moreel verwerpelijk is = een misdrijf
o Vb. bepaalde vormen van belastingsonderduiken & het verbergen van een lijk.
STRAFRECHTELIJKE SANCTIE:
- Een straf = strafrechtelijke sanctie
o ➔ we bekijken dit in ruime zin
- Strafrechtelijke sanctie is niet noodzakelijk een straf
o ook maatregelen (bv. internering)
o ook reacties in het Vlaams jeugddelinquentierecht (= maatregelen + sancties)
o ook punitieve sancties in de zin van artikel 6 EVRM (“criminal charge”)
o ook sancties sui generis
o ook bestraffingsmodaliteiten
- Ook andere handhavingsmechanismen
o Bestuurlijke sancties (bv. GAS-sancties; tuchtsancties) : opgelegd door een
bestuurlijke overheid
- Art. 6 EVRM: de rechten van de verwering/verdediging moeten worden gewaarborgd
DADER:
- Een dader-persoon (natuurlijk persoon of rechtspersoon)
o geen dieren (wel bv. instrument van het misdrijf)
▪ vb. in de middeleeuwen kon dit wel (=plaats- & tijdsgebonden)
o geen strafrechtelijke verantwoordelijkheid voor andermans daad
- Strafrechtelijk handhavingsmechanisme kan van start zonder geïdentificeerde persoon
- Als geen identificatie ➔ geen bestraffing
o Seponering door Openbaar Ministerie (na opsporingsonderzoek)
▪ Seponering = zaak zonder gevolg rangschikken, 60-70% in BE geseponeerd
o Beschikking tot ontslag van onderzoek door raadkamer (na gerechtelijk onderzoek)
▪ Gerechtelijk onderzoek = nadat onderzoeksrechter zijn werk heeft uitgevoer
3
, 4 KENMERKEN:
1) sanctierecht
2) legaal recht
3) publiekrecht
4) een autonome rechtstak
LEGAAL RECHT: ➔ 3 BELANGRIJKE PRINCIPES:
1) Legaliteitsprincipe
2) Nullum crimen sine lege = geen misdrijf zonder wet
3) Nulla poena sine lege = geen straf zonder wet
PUBLIEKRECHT:
- overheid straft omdat openbare orde werd geraakt
o (niet omdat private rechtsgoederen worden geraakt)
o Als slachroffer heb je niet veel te zeggen
- spilfiguur= Openbaar Ministerie (vertegenwoordigt gemeenschap)
o Beslissen of zij seponeren
- slachtoffer niet nodig om strafprocedure op te starten (er zijn geen klachtmisdrijven meer)
o Vroeger had je klachtmisdrijven (vb. laster en eerroof)
o Alle klachtmisdrijven zijn nu afgeschaft (nieuw strafwetboek)
- slachtoffer mag zich niet inlaten over de bestraffing, enkel schadevergoeding
o Toekennen van schadevergoeding kan enkel als het slachtoffer schuldig is verklaard.
o Als slachtoffer kan je ook niet zeggen ‘ik wens geen vervolgingen’, het OM beslist dit.
- geen andersluidende overeenkomsten
- toestemming slachtoffer is irrelevant, tenzij de niet-toestemming een constitutief
bestanddeel is
o Seksueel strafrecht: niet-consensuele seksuele handelingen zijn bestrafbaar
- rechtsverwerking bestaat niet in het strafrecht
AUTONOME RECHTSTAK:
- geen hulprecht ten dienste van andere rechtstakken
- = handhavingsrecht met algemene draagwijdte
- conceptuele autonomie (=uitgangspunt)
- = strafrecht bepaalt eigen begrippenkader zonder gebonden te zijn door andere rechtstakken
(cf. Voorafgaande Titel Boek 2: art.79-81)
o vb. het begrip nacht (soms worden sommige misdrijven harder gestraft omdat deze
tijdens de nacht zijn uitgevoerd)
- Uitzonderlijk rekening houden met burgerlijk recht (art.16 V.T. Sv.: misdrijf houdt verband
met uitvoering van de overeenkomst waarvan het bestaan ontkend wordt of waarvan de
uitlegging betwist wordt)
INDELING VAN HET MATERIEEL STRAFRECHT:
- Twee delen: algemeen + bijzonder deel
o Algemeen deel
▪ Op alle misdrijven toepasselijke regels
4
