MICROBIOLOGIE
Virologie – Professor Delputte
2025-2026
,INHOUD
H1: Algemene inleiding tot de microbiologie ......................................................................................................... 3
De geschiedenis van micro-organismen ............................................................................................................. 3
Microscopische technieken gebruikt in de microbiologie ✪ .............................................................................. 3
Law of biogenesis – L. pasteur ✪ ........................................................................................................................ 3
De postulaten van Koch ✪ .................................................................................................................................. 4
Onderverdeling in de microbiologie.................................................................................................................... 5
Microscopische technieken gebruikt in de microbiologie .................................................................................. 5
De grootte en morfologie van micro-organismen ✪ .......................................................................................... 6
De biologische classificatie en nomenclatuur ..................................................................................................... 7
Infectie en immuniteit ✪ .................................................................................................................................... 8
De normale flora ✪ ........................................................................................................................................... 10
Vaccinatie ✪ ...................................................................................................................................................... 11
H2: De diagnose van infectieuze ziektes ............................................................................................................... 13
Waarom ga je diagnosticeren? ✪ ..................................................................................................................... 13
Verschillende detectiemethoden ✪ ................................................................................................................. 13
Detectie van het pathogeen .............................................................................................................................. 15
Detectie van het immuunrespons – diagnostische serologie ........................................................................... 21
Interpretatie van testresultaten ✪ ................................................................................................................... 25
H3: Moleculaire diagnostiek ................................................................................................................................. 26
Moleculaire diagnostiek methoden – toepassingen en voordelen ✪............................................................... 26
Surveillance/subtypering van bacteriën ........................................................................................................... 27
DNA hybridisatie ............................................................................................................................................... 27
PCR – polymerase chain reaction ✪.................................................................................................................. 28
DNA sequencing ................................................................................................................................................ 33
H4: Virologie.......................................................................................................................................................... 36
Introductie......................................................................................................................................................... 36
Pathogenese en infectietypen .......................................................................................................................... 55
Permissive or susceptible? ✪ ............................................................................................................................ 58
H5: DNA virussen .................................................................................................................................................. 59
Adenoviridae ✪ ................................................................................................................................................. 59
Asfaviridae ✪ .................................................................................................................................................... 61
Herpesviridae ✪ ................................................................................................................................................ 62
Papillomaviridae ✪ ........................................................................................................................................... 67
Poxoviridea ✪ ................................................................................................................................................... 69
1
, Parvoviridae ✪ .................................................................................................................................................. 70
Circoviridae ✪ ................................................................................................................................................... 72
H6: RNA virussen ................................................................................................................................................... 73
Reoviridae ✪ ..................................................................................................................................................... 73
Birnaviridae ✪ ................................................................................................................................................... 76
Orthomyxoviridae ✪ ......................................................................................................................................... 77
Paramyxoviridae ✪ ........................................................................................................................................... 80
Rhabdoviridae ✪ ............................................................................................................................................... 81
Bronaviridae ✪ .................................................................................................................................................. 83
Bunyaviridae ✪ ................................................................................................................................................. 84
Filoviridae ✪ ...................................................................................................................................................... 85
Picornaviridae ✪ ............................................................................................................................................... 86
Caliciviridae ✪ ................................................................................................................................................... 89
Astroviridae ✪ ................................................................................................................................................... 91
Herpeviridae ✪ ................................................................................................................................................. 92
Coronavirdae ✪................................................................................................................................................. 93
Arteriviridae ✪ .................................................................................................................................................. 95
Falviviridae ✪ .................................................................................................................................................... 96
Togaviridae ✪.................................................................................................................................................... 98
Retroviridae ✪ .................................................................................................................................................. 99
Hepadnaviridae ✪ ........................................................................................................................................... 102
2
, H1: ALGEMENE INLEIDING TOT DE MICROBIOLOGIE
DE GESCHIEDENIS VAN MICRO -ORGANISMEN
Bacteriën bestaan al heel erg lang, 3,5 miljoen jaar geleden waren de
eerste primitieve bacteriën al aanwezig. Deze bestaan dus al veel
langer dan de eukaryoten, en dus dieren en mensen. Het si dan ook
heel moeilijk, vrijwel onmogelijk, om bacteriën uit te roeien. Daarom
is het behandelen van bacteriën erg belangrijk. Voor virussen is het
behandelen moeilijker.
Dat bacteriën ook ziektes kunnen veroorzaken is eigenlijk nog
helemaal niet zo heel lang bekend. Vroeger dacht men dat deze
veroorzaakt werden door bijvoorbeeld demonen of supernatuurlijke
activiteiten.
Langzaam ontstond dus het besef van het bestaan van kleine, niet-
zichtbare levensvormen, die een oorzaak waren van infectieuze
ziektes in kleine organismen. Later werden deze organismen zichtbaar gemaakt, was er isolatie en ook
karakterisatie. Toch bleef het concept van spontane generatie van micro-organismen geldig tot midden 19e
eeuw.
MICROSCOPISCHE TECHNIEKEN GEBRUIKT IN DE MICROBIOLOGIE ✪
Antonie van Leeuwenhoek was de eerste man om een microscoop te maken,
hij heeft de eerste primitieve microscoop ontwikkeld. Het was een metalen
apparaatje met een glazen bolletje, welke als vergrootglas fungeerde met een
vergroting van 100-300x. Zo kon hij bacteriën bekijken en heeft hij de eerste
omschrijvingen geven van het fenotype van bacteriën. Hij gaf de bacteriën de
naam “animalcules”, kleine levende organismen/dieren. Ook de rode bloedcellen werden eerst als animalcules
gezien. Hij omschreef de niet enkel de vorm van de bacteriën (staaf-, kegel- of spiraalvormig), maar ook de
manier van voortbeweging.
LAW OF BIOGENESIS – L. PASTEUR ✪
wet vervangt het idee van de spontane generatie van de bacteriën door middel van het zwanennek-fles
experiment. Er was namelijk wel bekend dat er fermentatie bestond en L. Pasteur heeft aangetoond dar
fermentatie werd veroorzaakt door de groei van MO en dat de opkomende groei van MO niet te wijten is aan
spontane generatie, maar eerder aan biogenese. Dit heeft hij gedaan met behulp van de zwanennek-fles, dit is
een specifiek soort fles met een hals zoals een zwaan. Deze hals zorgt voor de vorming van stoom en voorkomt
het binnendringen van bacteriën in de fles. Dit was dus een van de eerste manieren voor het steriliseren en dus
het doden van bacteriën.
3
Virologie – Professor Delputte
2025-2026
,INHOUD
H1: Algemene inleiding tot de microbiologie ......................................................................................................... 3
De geschiedenis van micro-organismen ............................................................................................................. 3
Microscopische technieken gebruikt in de microbiologie ✪ .............................................................................. 3
Law of biogenesis – L. pasteur ✪ ........................................................................................................................ 3
De postulaten van Koch ✪ .................................................................................................................................. 4
Onderverdeling in de microbiologie.................................................................................................................... 5
Microscopische technieken gebruikt in de microbiologie .................................................................................. 5
De grootte en morfologie van micro-organismen ✪ .......................................................................................... 6
De biologische classificatie en nomenclatuur ..................................................................................................... 7
Infectie en immuniteit ✪ .................................................................................................................................... 8
De normale flora ✪ ........................................................................................................................................... 10
Vaccinatie ✪ ...................................................................................................................................................... 11
H2: De diagnose van infectieuze ziektes ............................................................................................................... 13
Waarom ga je diagnosticeren? ✪ ..................................................................................................................... 13
Verschillende detectiemethoden ✪ ................................................................................................................. 13
Detectie van het pathogeen .............................................................................................................................. 15
Detectie van het immuunrespons – diagnostische serologie ........................................................................... 21
Interpretatie van testresultaten ✪ ................................................................................................................... 25
H3: Moleculaire diagnostiek ................................................................................................................................. 26
Moleculaire diagnostiek methoden – toepassingen en voordelen ✪............................................................... 26
Surveillance/subtypering van bacteriën ........................................................................................................... 27
DNA hybridisatie ............................................................................................................................................... 27
PCR – polymerase chain reaction ✪.................................................................................................................. 28
DNA sequencing ................................................................................................................................................ 33
H4: Virologie.......................................................................................................................................................... 36
Introductie......................................................................................................................................................... 36
Pathogenese en infectietypen .......................................................................................................................... 55
Permissive or susceptible? ✪ ............................................................................................................................ 58
H5: DNA virussen .................................................................................................................................................. 59
Adenoviridae ✪ ................................................................................................................................................. 59
Asfaviridae ✪ .................................................................................................................................................... 61
Herpesviridae ✪ ................................................................................................................................................ 62
Papillomaviridae ✪ ........................................................................................................................................... 67
Poxoviridea ✪ ................................................................................................................................................... 69
1
, Parvoviridae ✪ .................................................................................................................................................. 70
Circoviridae ✪ ................................................................................................................................................... 72
H6: RNA virussen ................................................................................................................................................... 73
Reoviridae ✪ ..................................................................................................................................................... 73
Birnaviridae ✪ ................................................................................................................................................... 76
Orthomyxoviridae ✪ ......................................................................................................................................... 77
Paramyxoviridae ✪ ........................................................................................................................................... 80
Rhabdoviridae ✪ ............................................................................................................................................... 81
Bronaviridae ✪ .................................................................................................................................................. 83
Bunyaviridae ✪ ................................................................................................................................................. 84
Filoviridae ✪ ...................................................................................................................................................... 85
Picornaviridae ✪ ............................................................................................................................................... 86
Caliciviridae ✪ ................................................................................................................................................... 89
Astroviridae ✪ ................................................................................................................................................... 91
Herpeviridae ✪ ................................................................................................................................................. 92
Coronavirdae ✪................................................................................................................................................. 93
Arteriviridae ✪ .................................................................................................................................................. 95
Falviviridae ✪ .................................................................................................................................................... 96
Togaviridae ✪.................................................................................................................................................... 98
Retroviridae ✪ .................................................................................................................................................. 99
Hepadnaviridae ✪ ........................................................................................................................................... 102
2
, H1: ALGEMENE INLEIDING TOT DE MICROBIOLOGIE
DE GESCHIEDENIS VAN MICRO -ORGANISMEN
Bacteriën bestaan al heel erg lang, 3,5 miljoen jaar geleden waren de
eerste primitieve bacteriën al aanwezig. Deze bestaan dus al veel
langer dan de eukaryoten, en dus dieren en mensen. Het si dan ook
heel moeilijk, vrijwel onmogelijk, om bacteriën uit te roeien. Daarom
is het behandelen van bacteriën erg belangrijk. Voor virussen is het
behandelen moeilijker.
Dat bacteriën ook ziektes kunnen veroorzaken is eigenlijk nog
helemaal niet zo heel lang bekend. Vroeger dacht men dat deze
veroorzaakt werden door bijvoorbeeld demonen of supernatuurlijke
activiteiten.
Langzaam ontstond dus het besef van het bestaan van kleine, niet-
zichtbare levensvormen, die een oorzaak waren van infectieuze
ziektes in kleine organismen. Later werden deze organismen zichtbaar gemaakt, was er isolatie en ook
karakterisatie. Toch bleef het concept van spontane generatie van micro-organismen geldig tot midden 19e
eeuw.
MICROSCOPISCHE TECHNIEKEN GEBRUIKT IN DE MICROBIOLOGIE ✪
Antonie van Leeuwenhoek was de eerste man om een microscoop te maken,
hij heeft de eerste primitieve microscoop ontwikkeld. Het was een metalen
apparaatje met een glazen bolletje, welke als vergrootglas fungeerde met een
vergroting van 100-300x. Zo kon hij bacteriën bekijken en heeft hij de eerste
omschrijvingen geven van het fenotype van bacteriën. Hij gaf de bacteriën de
naam “animalcules”, kleine levende organismen/dieren. Ook de rode bloedcellen werden eerst als animalcules
gezien. Hij omschreef de niet enkel de vorm van de bacteriën (staaf-, kegel- of spiraalvormig), maar ook de
manier van voortbeweging.
LAW OF BIOGENESIS – L. PASTEUR ✪
wet vervangt het idee van de spontane generatie van de bacteriën door middel van het zwanennek-fles
experiment. Er was namelijk wel bekend dat er fermentatie bestond en L. Pasteur heeft aangetoond dar
fermentatie werd veroorzaakt door de groei van MO en dat de opkomende groei van MO niet te wijten is aan
spontane generatie, maar eerder aan biogenese. Dit heeft hij gedaan met behulp van de zwanennek-fles, dit is
een specifiek soort fles met een hals zoals een zwaan. Deze hals zorgt voor de vorming van stoom en voorkomt
het binnendringen van bacteriën in de fles. Dit was dus een van de eerste manieren voor het steriliseren en dus
het doden van bacteriën.
3
