Gezondheidsrecht 2025-2026
INLEIDING
Praktisch
• 1ste semester, wekelijks donderdag 13-16u
• Campus Boekentoren (Plateau Rozier, auditorium O)
• Lesopnames (behalve casusles)
• Cursusmateriaal
– Slides (UFORA)
– Cursus (overdruk selecties Handboek Gezondheidsrecht Intersentia, editie 2022)
• Zeer uitgebreid, vandaar ook open boek-examen!
– Documentatie UFORA (wetgeving, interessante artikels)
• Studentenprijs cursus +- 60 euro
• Belangrijke data:
– 30 oktober 2025: geen les (herfstvakantie)
– 11 december 2025 (onder voorbehoud): practicum
Inhoud (maar cursus kan in een andere volgorde gegeven worden)
• Deel 1 Patiëntenrechten
• Deel 2 Beroepsgeheim en privacybescherming
• Deel 3 Statuut van beroepsbeoefenaars
• Deel 4 Rechten en plichten van beroepsbeoefenaars
• Deel 5 Medische aansprakelijkheid
• Deel 6 Juridische reacties op wilsonbekwaamheid
• Deel 7 Begin van leven
• Deel 8 Einde van leven
Les- en werkmethode
• Interactieve ex-cathedra-lessen
– Met lesopnames
• Gezamenlijke bespreking van casuïstiek tijdens casusles
– In kleine groepjes
– Aanwezigheid niet verplicht
– Wel aangeraden ter voorbereiding van het examen
– Géén lesopname
Interessante websites en informatie
• Websites belangrijke adviesorganen
– Orde der Artsen (www.ordomedic.be)
– Raadgevend comité voor bio-ethiek (www.health.belgium.be/nl/belgisch-raadgevend-
comite-voor-bio-ethiek)
– Commissie Patiëntenrechten (www.overlegorganen.gezondheid.belgie.be)
– Federaal Kenniscentrum voor de Gezondheidszorg (www.kce.fgov.be)
• Websites belangrijke administraties
– Federale Overheidsdienst Volksgezondheid (www.health.belgium.be)
– Agentschap Zorg en Gezondheid Vlaanderen (www.zorg-en-gezondheid.be)
• Belangrijkste handboeken
– T. VANSWEEVELT & F. DEWALLENS (ed.), Handboek gezondheidsrecht, Intersentia,
2022
– H. NYS, Geneeskunde – recht en medisch handelen, Wolters Kluwer, 2016
– G. GENNICOT, Droit médical et biomédical, Larcier, 2016
1
,Gezondheidsrecht 2025-2026
– S. CALLENS en J. PEERS (ed.), Organisatie van de gezondheidszorg, Intersentia, 2015
• Belangrijkste tijdschriften
– Tijdschrift voor gezondheidsrecht /Revue Droit de la santé
– Nieuwsbrief ‘Gezondheidszorg – Beleid en organisatie’
– European Journal of Health Law
– Medical Law Review
Evaluatie
• Schriftelijk examen
• Open boek
• Nadruk op praktijkgerichte casussen en inzichtsvragen (verwijzen naar relevante wetsartikelen!)
• Leer dus werken met de wetgeving en met het handboek
2
,Gezondheidsrecht 2025-2026
DEEL 1. RECHTEN VAN DE PATIËNT
1. INLEIDING
• Reeds verschillende decennia bestaan “patiëntenrechten” in juridische literatuur,
rechtspraak en internationale teksten
- Het concept patiëntenrechten bestaat al heel lang
• Maar probleem: tot eind 20ste eeuw bestond er echter geen afdwingbaar juridisch kader
- Gevolg: internationaal erkende, maar niet afdwingbare patiëntenrechten werden vaak
niet gerespecteerd (een recht wordt pas beschermd als het in de wet staat en er
afdwinging mogelijk is)
o Er kwam dus steeds meer vraag en druk om een juridisch kader te vormen
- Mentaliteit in de gezondheidszorg was vaak ‘paternalistisch’ en hield geen (volledige)
erkenning in van het zelfbeschikkingsbeginsel van de patiënt
o Paternalisme → vaak geen evenwichtige situatie tussen zorgverlener en patiënt
o Idee van dat de dokter wel wist wat hij deed, niet echt keuze voor de consument
om een bepaalde behandeling al dan niet te ondergaan
o Zelfbeschikkingsrecht van burgers is het recht om zelf keuzes te maken en is
bijgevolg heel belangrijk. Zolang er geen rechten worden gecreëerd die de
patiënt in staat stellen zelf keuzes te maken, wordt dat recht niet gegarandeerd.
• Maar vanuit maatschappelijke en politieke hoek kwam hiertegen geleidelijk verzet…
• Sinds einde 20ste eeuw: cruciale wetgevende initiatieven hebben patiëntenrechten “kracht
van wet” gegeven, vb
- Wet betreffende wegnemen en transplanteren van organen van 13/6/1986
- Wet betreffende zwangerschapsafbreking van 3/4/1990 (abortuswet)
- Wet betreffende Euthanasie van 28/5/2002
- Wet betreffende de Palliatieve Zorg van 14/6/2002
- Wet betreffende de Rechten van de Patiënt van 22/8/2002
- Wet inzake experimenten op de menselijke persoon van 7 /5/2004
- Wet betreffende medisch begeleide bevruchtingstechnieken van 6/7/2007
- Wet inzake het verkrijgen en het gebruik van menselijk lichaamsmateriaal met het oog
op de geneeskundige toepassing op de mens of het wetenschappelijk onderzoek van
19/12/2008;
- Wet tot regeling van de vereiste kwalificaties om ingrepen van niet-heelkundige
esthetische geneeskunde en esthetische heelkunde uit te voeren en tot regeling van de
reclame en informatie betreffende die ingrepen van 23/5/2013
- Wet inzake de kwaliteitsvolle praktijkvoering in de gezondheidszorg van 22/4/2019
• Rode draad: in elk van deze regelgeving: wettelijke bekrachtiging van het autonomiebeginsel
- Patiënt kan zelf over zijn leven(seinde) beschikken ook in het kader van zorg
- En heeft wettelijke afdwingbare rechten hiertoe
- Is zeker niet evident op elke plaats van de wereld.
• Afdwingbare patiëntenrechten zorgen anderzijds ook voor plichten voor degenen die de
patiënt professioneel ‘omringen’, zoals de zorgverleners, zorginstellingen, administratief
personeel, enz.
3
, Gezondheidsrecht 2025-2026
- Het recht van de ene is altijd de plicht van de andere → als de patiënt dus bv. recht
heeft op informatie over bepaalde zaken, dan is de zorgverlener ook verplicht om die
informatie te verschaffen over die zaken
- Zorgt dus voor goede afdwinging
• Wet van 22 augustus 2002 betreffende de rechten van de patiënt
- Van kracht sinds 6 oktober 2002
- Invoering nieuwe en afdwingbare patiëntenrechten, zoals
o Recht op zorgweigering: het kan wel zijn dat een arts u aanraadt om een
behandeling te volgen voor een bepaalde ziekte/probleem, maar als de patiënt
dat niet ziet zitten dan heeft die daar het recht toe.
▪ Nu vinden wij dat normaal, maar vroeger was dat echt baanbrekend
▪ Ook vandaag de dag leidt dat tot moeilijke casussen: bv. getuige van
Jehova weigert bloedtransfusie. Ze liep complicaties op door een kleine ingreep
en had dus een bloedtransfusie nodig, maar zij had vooraf getekend dat zij dat
weigerde. 2 maanden later overleed zij. Bijzonder frustrerend voor de
zorgverleners, maar daar valt weinig aan te doen.
o Inzage patiëntendossier: recht om een kopie van het dossier te vragen of het
digitaal te kunnen inkijken. Je kan zelfs een logboek vragen van wie allemaal
jouw dossier heeft bekeken.
o Vrije keuze
o Vertegenwoordiging
- Rode draad = recht op zelfbeschikking patiënt
- Nader uitgevoerd
o KB 1 april 2003 (federale commissie pt-rechten)
o Bij (reeds tweemaal gewijzigd) KB van 8 juli 2003 voor ombudsfunctie in
ziekenhuizen
• Nadien kleine wetswijzigingen (2006, 2013, 2014, 2018)
• Tot wet 6/2/2024 (BS 23/2/2024)
- Diverse bepalingen gemoderniseerd (o.a. in licht van digitalisering Gezondheidszorg)
- Of aangepast aan huidige zorgpraktijk
- Andere bepalingen gewijzigd
o vb. inzagerecht na overlijden
- Verduidelijkt door adviezen van:
- Federale commissie patiëntenrechten (http://overlegorganen.gezondheid.belgië/be)
- Tuchtorganen, zoals de Nationale raad Orde van artsen (www.ordomedic.be), de
Psychologencommissie, enz.
• (Historische) bedoelingen van de Wet Patiëntenrechten
- Patiëntenrechten beschermen (afdwingbaarheid)
- Verduidelijken van de juridische verhoudingen tussen patiënten en zorgverstrekkers
(rechten en plichten van beide)
- Bekrachtigen, harmoniseren en codificeren van bestaande gezondheidsrechtelijke
normen
- Opheffen van betwistingen over inzagerecht in dossiers
4
INLEIDING
Praktisch
• 1ste semester, wekelijks donderdag 13-16u
• Campus Boekentoren (Plateau Rozier, auditorium O)
• Lesopnames (behalve casusles)
• Cursusmateriaal
– Slides (UFORA)
– Cursus (overdruk selecties Handboek Gezondheidsrecht Intersentia, editie 2022)
• Zeer uitgebreid, vandaar ook open boek-examen!
– Documentatie UFORA (wetgeving, interessante artikels)
• Studentenprijs cursus +- 60 euro
• Belangrijke data:
– 30 oktober 2025: geen les (herfstvakantie)
– 11 december 2025 (onder voorbehoud): practicum
Inhoud (maar cursus kan in een andere volgorde gegeven worden)
• Deel 1 Patiëntenrechten
• Deel 2 Beroepsgeheim en privacybescherming
• Deel 3 Statuut van beroepsbeoefenaars
• Deel 4 Rechten en plichten van beroepsbeoefenaars
• Deel 5 Medische aansprakelijkheid
• Deel 6 Juridische reacties op wilsonbekwaamheid
• Deel 7 Begin van leven
• Deel 8 Einde van leven
Les- en werkmethode
• Interactieve ex-cathedra-lessen
– Met lesopnames
• Gezamenlijke bespreking van casuïstiek tijdens casusles
– In kleine groepjes
– Aanwezigheid niet verplicht
– Wel aangeraden ter voorbereiding van het examen
– Géén lesopname
Interessante websites en informatie
• Websites belangrijke adviesorganen
– Orde der Artsen (www.ordomedic.be)
– Raadgevend comité voor bio-ethiek (www.health.belgium.be/nl/belgisch-raadgevend-
comite-voor-bio-ethiek)
– Commissie Patiëntenrechten (www.overlegorganen.gezondheid.belgie.be)
– Federaal Kenniscentrum voor de Gezondheidszorg (www.kce.fgov.be)
• Websites belangrijke administraties
– Federale Overheidsdienst Volksgezondheid (www.health.belgium.be)
– Agentschap Zorg en Gezondheid Vlaanderen (www.zorg-en-gezondheid.be)
• Belangrijkste handboeken
– T. VANSWEEVELT & F. DEWALLENS (ed.), Handboek gezondheidsrecht, Intersentia,
2022
– H. NYS, Geneeskunde – recht en medisch handelen, Wolters Kluwer, 2016
– G. GENNICOT, Droit médical et biomédical, Larcier, 2016
1
,Gezondheidsrecht 2025-2026
– S. CALLENS en J. PEERS (ed.), Organisatie van de gezondheidszorg, Intersentia, 2015
• Belangrijkste tijdschriften
– Tijdschrift voor gezondheidsrecht /Revue Droit de la santé
– Nieuwsbrief ‘Gezondheidszorg – Beleid en organisatie’
– European Journal of Health Law
– Medical Law Review
Evaluatie
• Schriftelijk examen
• Open boek
• Nadruk op praktijkgerichte casussen en inzichtsvragen (verwijzen naar relevante wetsartikelen!)
• Leer dus werken met de wetgeving en met het handboek
2
,Gezondheidsrecht 2025-2026
DEEL 1. RECHTEN VAN DE PATIËNT
1. INLEIDING
• Reeds verschillende decennia bestaan “patiëntenrechten” in juridische literatuur,
rechtspraak en internationale teksten
- Het concept patiëntenrechten bestaat al heel lang
• Maar probleem: tot eind 20ste eeuw bestond er echter geen afdwingbaar juridisch kader
- Gevolg: internationaal erkende, maar niet afdwingbare patiëntenrechten werden vaak
niet gerespecteerd (een recht wordt pas beschermd als het in de wet staat en er
afdwinging mogelijk is)
o Er kwam dus steeds meer vraag en druk om een juridisch kader te vormen
- Mentaliteit in de gezondheidszorg was vaak ‘paternalistisch’ en hield geen (volledige)
erkenning in van het zelfbeschikkingsbeginsel van de patiënt
o Paternalisme → vaak geen evenwichtige situatie tussen zorgverlener en patiënt
o Idee van dat de dokter wel wist wat hij deed, niet echt keuze voor de consument
om een bepaalde behandeling al dan niet te ondergaan
o Zelfbeschikkingsrecht van burgers is het recht om zelf keuzes te maken en is
bijgevolg heel belangrijk. Zolang er geen rechten worden gecreëerd die de
patiënt in staat stellen zelf keuzes te maken, wordt dat recht niet gegarandeerd.
• Maar vanuit maatschappelijke en politieke hoek kwam hiertegen geleidelijk verzet…
• Sinds einde 20ste eeuw: cruciale wetgevende initiatieven hebben patiëntenrechten “kracht
van wet” gegeven, vb
- Wet betreffende wegnemen en transplanteren van organen van 13/6/1986
- Wet betreffende zwangerschapsafbreking van 3/4/1990 (abortuswet)
- Wet betreffende Euthanasie van 28/5/2002
- Wet betreffende de Palliatieve Zorg van 14/6/2002
- Wet betreffende de Rechten van de Patiënt van 22/8/2002
- Wet inzake experimenten op de menselijke persoon van 7 /5/2004
- Wet betreffende medisch begeleide bevruchtingstechnieken van 6/7/2007
- Wet inzake het verkrijgen en het gebruik van menselijk lichaamsmateriaal met het oog
op de geneeskundige toepassing op de mens of het wetenschappelijk onderzoek van
19/12/2008;
- Wet tot regeling van de vereiste kwalificaties om ingrepen van niet-heelkundige
esthetische geneeskunde en esthetische heelkunde uit te voeren en tot regeling van de
reclame en informatie betreffende die ingrepen van 23/5/2013
- Wet inzake de kwaliteitsvolle praktijkvoering in de gezondheidszorg van 22/4/2019
• Rode draad: in elk van deze regelgeving: wettelijke bekrachtiging van het autonomiebeginsel
- Patiënt kan zelf over zijn leven(seinde) beschikken ook in het kader van zorg
- En heeft wettelijke afdwingbare rechten hiertoe
- Is zeker niet evident op elke plaats van de wereld.
• Afdwingbare patiëntenrechten zorgen anderzijds ook voor plichten voor degenen die de
patiënt professioneel ‘omringen’, zoals de zorgverleners, zorginstellingen, administratief
personeel, enz.
3
, Gezondheidsrecht 2025-2026
- Het recht van de ene is altijd de plicht van de andere → als de patiënt dus bv. recht
heeft op informatie over bepaalde zaken, dan is de zorgverlener ook verplicht om die
informatie te verschaffen over die zaken
- Zorgt dus voor goede afdwinging
• Wet van 22 augustus 2002 betreffende de rechten van de patiënt
- Van kracht sinds 6 oktober 2002
- Invoering nieuwe en afdwingbare patiëntenrechten, zoals
o Recht op zorgweigering: het kan wel zijn dat een arts u aanraadt om een
behandeling te volgen voor een bepaalde ziekte/probleem, maar als de patiënt
dat niet ziet zitten dan heeft die daar het recht toe.
▪ Nu vinden wij dat normaal, maar vroeger was dat echt baanbrekend
▪ Ook vandaag de dag leidt dat tot moeilijke casussen: bv. getuige van
Jehova weigert bloedtransfusie. Ze liep complicaties op door een kleine ingreep
en had dus een bloedtransfusie nodig, maar zij had vooraf getekend dat zij dat
weigerde. 2 maanden later overleed zij. Bijzonder frustrerend voor de
zorgverleners, maar daar valt weinig aan te doen.
o Inzage patiëntendossier: recht om een kopie van het dossier te vragen of het
digitaal te kunnen inkijken. Je kan zelfs een logboek vragen van wie allemaal
jouw dossier heeft bekeken.
o Vrije keuze
o Vertegenwoordiging
- Rode draad = recht op zelfbeschikking patiënt
- Nader uitgevoerd
o KB 1 april 2003 (federale commissie pt-rechten)
o Bij (reeds tweemaal gewijzigd) KB van 8 juli 2003 voor ombudsfunctie in
ziekenhuizen
• Nadien kleine wetswijzigingen (2006, 2013, 2014, 2018)
• Tot wet 6/2/2024 (BS 23/2/2024)
- Diverse bepalingen gemoderniseerd (o.a. in licht van digitalisering Gezondheidszorg)
- Of aangepast aan huidige zorgpraktijk
- Andere bepalingen gewijzigd
o vb. inzagerecht na overlijden
- Verduidelijkt door adviezen van:
- Federale commissie patiëntenrechten (http://overlegorganen.gezondheid.belgië/be)
- Tuchtorganen, zoals de Nationale raad Orde van artsen (www.ordomedic.be), de
Psychologencommissie, enz.
• (Historische) bedoelingen van de Wet Patiëntenrechten
- Patiëntenrechten beschermen (afdwingbaarheid)
- Verduidelijken van de juridische verhoudingen tussen patiënten en zorgverstrekkers
(rechten en plichten van beide)
- Bekrachtigen, harmoniseren en codificeren van bestaande gezondheidsrechtelijke
normen
- Opheffen van betwistingen over inzagerecht in dossiers
4
