Samenvatting geschiedenis van Latijns Amerika
van de 19de den 20ste eeuw
Inhoud
Inleiding .................................................................................................................................... 7
1. De 7 uitdagingen in Latijns Amerika ...................................................................................... 7
1.De kloof tussen rijk en arm ................................................................................................. 7
1. The washington consensus ............................................................................................ 7
2. De marea rosa (Pink Tide) ........................................................................................... 10
3. Duurzaam alternatief ................................................................................................... 12
2. Drugsproblematiek .......................................................................................................... 13
1. Ontstaan van de War on Drugs .................................................................................... 13
2. Panama ....................................................................................................................... 14
3. Colombia ..................................................................................................................... 15
4. Mexico ......................................................................................................................... 15
5. voedingsbodem ........................................................................................................... 16
3. Migratie ........................................................................................................................... 16
1. Van platteland naar stad .............................................................................................. 16
2. Van Latijns-Amerika naar de VS .................................................................................. 17
4. War on Gangs ................................................................................................................. 18
1. Ontstaan van de jeugdbendes ..................................................................................... 18
2. Voedingsbodem ........................................................................................................... 19
3. Kenmerken .................................................................................................................. 19
4. Activiteiten ................................................................................................................... 20
5. Bestrijding .................................................................................................................... 20
5.Globalisering en milieu ..................................................................................................... 21
1. Toenemende druk op milieu ......................................................................................... 21
2. Gevolgen voor het klimaat ........................................................................................... 22
3. Sociale gevolgen ......................................................................................................... 22
6. Indeginismo ..................................................................................................................... 22
1. Soorten ........................................................................................................................ 23
2. Kenmerken politiek indigenisme .................................................................................. 23
3. Resultaten ................................................................................................................... 24
7. Veranderende spirituele afhankelijkheid. ......................................................................... 25
1. Onverwachte evolutie .................................................................................................. 25
2. Gedaanteverandering van het katholicisme ................................................................. 25
3. Opkomst protestantisme .............................................................................................. 26
,2. Onafhankelijkheid ............................................................................................................... 27
Vraag 1 Tussen 1808 en 1824 scheurde Latijns-Amerika zich los van Europa. Verkregen alle
gebieden hun onafhankelijkheid in deze periode? ........................................................... 28
1. Werden pas later onafhankelijk .................................................................................... 28
2. Zijn nog steeds niet onafhankelijk ................................................................................ 28
3. Conceptuele omkadering ............................................................................................. 29
Vraag 2 Waren de onafhankelijkheidsbewegingen een zaak van Amerikanen tegen
Spanjaarden? .................................................................................................................. 29
Vraag 3 Welke oorzaken lagen aan de basis van de onafhankelijkheidsbewegingen? ........ 30
1. Toenemende ongenoegen van de creolen ................................................................... 30
2. Groeiend belang van een koloniaal patriotisme ........................................................... 33
3. Succes van de ideeën van de verlichting ..................................................................... 33
4. Remmende factoren (voor de creolen om niet in opstand te komen) ........................... 34
Vraag 4 Wat was de aanleiding van de strijd om de onafhankelijkheid? .............................. 35
1. Gevolgen van de Franse Revolutie in Spanje en Portugal ........................................... 35
2. Gevolgen voor Amerika ............................................................................................... 35
3. Algemeen verloop ........................................................................................................ 36
Vraag 5 Welke factoren leidden tot de mislukking van de meeste verzetsbewegingen uit de
eerste fase? .................................................................................................................... 37
1. Verzet mislukt niet overal: Argentinië ........................................................................... 37
2. Externe factoren die de mislukking in de hand werkten ............................................... 37
3. Interne factoren die de mislukking in de hand werkten................................................. 37
Geval 1 - Nieuw-Granada (Venezuela/Colombia) ............................................................ 38
Geval 2 - Nieuw-Spanje (Mexico/Centraal-Amerika) ........................................................ 38
Vraag 6 Het meeste verzet begon niet met de bedoeling zich van het moederland af te
scheuren, maar het mondde uiteindelijk wel uit in een onafhankelijkheidsstrijd. Welke
factoren zorgden voor die omslag?.................................................................................. 39
1. Externe factoren .......................................................................................................... 39
2. Interne factoren ........................................................................................................... 40
Vraag 7 Welke factoren maakten van de tweede golf van opstanden een succes? ............. 40
1. Externe factoren .......................................................................................................... 40
2. Interne factoren: royalisten lopen over (bv. Mexico) ..................................................... 40
2. Interne factoren: steun lagere sociale groepen (bv. Venezuela) ................................... 41
Vraag 8 Hoe komt het koningsgezinde Peru ten val? .......................................................... 42
1.Bevrijding van Chili ....................................................................................................... 42
2. Bevrijding van Peru...................................................................................................... 42
Vraag 9 Waarom was Brazilië een bijzonder geval? ............................................................ 43
1. Verschillend uitgangspunt ............................................................................................ 43
2. Weg naar onafhankelijkheid ......................................................................................... 45
, Vraag 10 Wat heeft de onafhankelijkheid opgeleverd? ........................................................ 46
1. Realisaties ................................................................................................................... 46
2. Beperkingen ................................................................................................................ 46
3. Opbouw van een continent: LA van 1810-1880 ................................................................... 47
Vraag 1 Voor welke uitdagingen zagen de jonge naties van LatijnsAmerika zich na hun
onafhankelijkheid geplaatst? ........................................................................................... 47
1. Uitdagingen ................................................................................................................. 47
2. Tegenstellingen bij de uitwerking van oplossingen ....................................................... 47
3. Problemen ................................................................................................................... 48
4. Tegenstellingen bepalen partijvorming ......................................................................... 48
Vraag 2 Wat waren de effecten van het regionalisme op de staatsvorming? ....................... 49
1. Welk staatsmodel: centralisme of regionalisme?.......................................................... 49
2. Gevolgen ..................................................................................................................... 50
Vraag 3 Hoe verliep de opbouw van de economie, en met welke moeilijkheden werden de
nieuwe regimes geconfronteerd?..................................................................................... 51
1. Wat was de economische situatie bij de onafhankelijkheid? ........................................ 51
2. Algemene evolutie ....................................................................................................... 52
3. Landbouw en veeteelt.................................................................................................. 53
4. Industrie....................................................................................................................... 54
5. Handel ......................................................................................................................... 54
Vraag 4 Hoe verliep de integratie van de bevolking in de nieuwe naties?............................ 55
1. Bevolkingsaantallen ..................................................................................................... 55
2. Hoe zag de samenstelling van de bevolking eruit? ...................................................... 56
Casus 1: Mexico ................................................................................................................. 59
1. Economische situatie bij de onafhankelijkheid ............................................................. 59
2. Liberalen versus conservatieven.................................................................................. 59
3. Resultaten conservatief bewind (1834-1855)→conservatieve periode ......................... 61
4. De Reforma (1855-1876) ............................................................................................. 63
Casus 2: Argentinië ............................................................................................................. 64
1. Behoud van de eenheid ............................................................................................... 64
2. Teloorgang van de eenheid .......................................................................................... 64
3. Interne problemen ....................................................................................................... 65
Casus 3: brazilië ................................................................................................................. 68
1. Uitgangspositie bij de onafhankelijkheid ...................................................................... 68
2. De revolutie van 1831 en de zoektocht naar een staatsmodel ..................................... 68
3. Pedro II en het einde van het keizerrijk (1840-1889) .................................................... 69
Thema 4: politieke stabilisatie en economische welvaart (1880-1910/1920) ........................... 71
,Vraag 1:Voor welke uitdagingen zagen de naties van LatijnsAmerika zich na de periode van
chaos tussen 1820 en 1880 geplaatst? ........................................................................... 71
1. Uitdagingen ................................................................................................................. 71
2. Problemen ................................................................................................................... 71
3. Moeilijkheden............................................................................................................... 72
Vraag 2: Welk systeem domineerde de Latijns-Amerikaanse economie tussen 1880 en
1914? .............................................................................................................................. 72
1. In welke context kwam het systeem tot stand? ............................................................ 72
2. Wat waren de kenmerken van het neokolonialisme? ................................................... 72
Vraag 3 Op welke manier ontwikkelde het hacienda-model zich in de meeste landen?....... 73
1. Welk effect had het neokolonialisme op de structuur van het grondbezit? ................... 73
Vraag 4: Welk relatief nieuw politiek model ontstond er in de meeste landen vanaf 1880?.. 74
1. Wat gebeurt er met de ideologische verschillen tussen conservatieven en liberalen? .. 74
2. Welke ideeën wonnen aan invloed in deze periode? ................................................... 74
3. Welk nieuw soort regeringsvorm domineerde in deze periode? ................................... 75
Vraag 5 Met welke demografische en sociale uitdagingen werden de meeste landen na 1880
geconfronteerd? .............................................................................................................. 75
1. Ontwikkeling van de bevolking ..................................................................................... 75
2. Ontstaan van een stedelijke middenklasse en arbeidersklasse ................................... 75
3. Crisis op het platteland ................................................................................................ 76
4. Sociale kwestie na 1900 .............................................................................................. 76
Casus 1: Mexico (dictatuur→eerder porfiraat) ..................................................................... 76
1. Porfirio Díaz en het Porfiriaat (1876-1911) ................................................................... 76
2. Steunpilaren van het Porfiriaat ..................................................................................... 77
3. Herstel van de binnenlandse rust .................................................................................... 78
4. Modernisering van de economie .................................................................................. 79
vooral in Mexico-Stad en Monterrey (spoorwegverbinding met de VS 1888-1891) .......... 80
5. Concentratie van het grondbezit .................................................................................. 80
6. Stijgend ongenoegen ................................................................................................... 81
Casus 2: Argentinië (oligarchie)........................................................................................... 82
1. Consolidatie van de staatsstructuur ............................................................................. 82
2. Economische groei ...................................................................................................... 82
3. Groeiend ongenoegen ................................................................................................. 83
Casus 3: Brazilië (jongen republiek) .................................................................................... 84
1. Het Governo Provisório (voorlopig bewind) .................................................................. 84
2. Modernisering van het land.......................................................................................... 84
3. Buitenlandse politiek .................................................................................................... 85
4. Binnenlandse politiek ................................................................................................... 85
,Thema 5: crisis en revolutie (1910-1960) ................................................................................ 86
Vraag 1: Welke algemene ontwikkelingen deden zich voor in Latijns-Amerika op
economisch, sociaal en politiek vlak tijdens de periode tussen 1910 en 1960? ............... 86
1. Op economisch vlak .................................................................................................... 86
2. Op sociaal vlak ............................................................................................................ 86
3. Op politiek vlak ............................................................................................................ 87
Vraag 2 Welke vier gebeurtenissen bepaalden de ontwikkelingen in Latijns-Amerika tijdens de
periode 1910-1960? ....................................................................................................... 87
1. 1910 – Mexicaanse Revolutie ...................................................................................... 87
2. 1914-1918 – Eerste Wereldoorlog ............................................................................... 87
3. 1929 – Beurscrash Wall Street .................................................................................... 88
4. 1939-1945 – Tweede Wereldoorlog ............................................................................. 88
Vraag 3 Wat was de invloed van de Eerste Wereldoorlog op de ontwikkelingen in Latijns-
Amerika? ......................................................................................................................... 88
1914-1929/1930 .............................................................................................................. 88
Vraag 4 Wat was de invloed van de Grote Depressie op de ontwikkelingen in Latijns-
Amerika? ......................................................................................................................... 90
1929-1945 ....................................................................................................................... 90
Vraag 5 Wat was de invloed van de Tweede Wereldoorlog op de ontwikkelingen in Latijns-
Amerika? ......................................................................................................................... 92
1945-1960 ....................................................................................................................... 92
Casus 1: mexicaanse revolutie............................................................................................ 94
1. Verloop: revolutie (fase 1) ............................................................................................ 94
1. Verloop: burgeroorlog (fase 2) ..................................................................................... 96
2. Realisaties: vooruitstrevende wetgeving (terug naar wetten van de reforma)............... 96
2. Realisaties: uitgebreide landverdeling ......................................................................... 97
2. Realisaties: industrialisatie........................................................................................... 98
2. Realisaties: anti-rechtse politiek................................................................................... 98
2. Realisaties: vernieuwende cultuurpolitiek (na mexicaanse revolutie) ........................... 98
3. Het Mexicaanse muralismo: aanvang .......................................................................... 99
3. Het Mexicaanse muralismo: belangrijkste leden ........................................................ 100
3. Het Mexicaanse muralismo: belangrijkste werken ..................................................... 101
3. Het Mexicaanse muralismo: einde van de beweging ................................................. 102
Casus 2: Argentinië: villa Flandria (Lujan) ......................................................................... 102
1. Oprichting (1924) ....................................................................................................... 102
2. Bijzondere sociale politiek.......................................................................................... 103
3. Navolging ................................................................................................................... 103
Thema 6: koude oorlog: 1960- 1989 ..................................................................................... 103
, Vraag 1: Wat was de globale invloed van de Cubaanse Revolutie op de politieke
ontwikkelingen in Latijns-Amerika? Hoe reageerden de VS op deze gebeurtenissen? .. 104
Vraag 2 Welk verloop kenden de verschillende regimes in Latijns-Amerika tussen 1960 en
1990? ............................................................................................................................ 104
1. Polarisatie tussen links en rechts ............................................................................... 104
1. Mislukking van linkse én rechtse recepten ................................................................. 106
Cuba = voorbeeld van links regime zonder oppositie ........................................................ 107
1. Cuba onder Spaans bewind....................................................................................... 107
2. Amerikaanse bezetting (1898-1902) .......................................................................... 108
3. Cubaanse zelfbestuur (1902-1959)............................................................................ 108
4. De Cubaanse Revolutie ............................................................................................. 109
5. Realisaties van de Cubaanse Revolutie..................................................................... 110
Nicaragua = voorbeeld van links regime met rechtse gewapende oppositie ...................... 112
Peru = tussen kapitalisme en communisme, met linkse gewapende oppositie .................. 113
Colombia = voorbeeld van rechts regime met linkse gewapende oppositie ....................... 114
Chili = voorbeeld van rechts regime zonder oppositie ....................................................... 115
1. Chili als atypische Latijns-Amerikaanse staat ............................................................ 115
2. Economische evolutie tot 1970 .................................................................................. 115
3. Opkomst van links: het Frente de Acción Popular ...................................................... 116
4. Regering Eduardo Frei (1964-1970) .......................................................................... 116
5. Regering Salvador Allende (1970-1973) .................................................................... 117
6. Dictatuur (1973-1989) ................................................................................................ 118
Mexico als uitzondering ..................................................................................................... 119
1. De perfecte dictatuur (Mario Vargas Llosa) ................................................................ 119
2. Staatsinmenging in de economie ............................................................................... 120
3. Van mirakel naar crisis ............................................................................................... 120
Het Examen .......................................................................................................................... 121
, Les 1
Inleiding
Het examen:
- Mondeling
- Inzicht/verklaren
- Hoofdvraag
o 1 hedendaags artikel koppelen met de leerstof
▪ Samenvatten
▪ Fenomenen verklaren
• Onbekend land→herkenbare fenomenen van een ander land
• Fenomenen over heel LA
- Je voorbereiding mondeling bespreken met de prof
o Verduidelijken
o Groepje per acht
▪ 1 hoofdvraag
▪ Zo veel mogelijk opschrijven
▪ Hij gaat er niet achter vissen
- Wat te kennen
o Handboek van Toledo
o Het economisch en sociaal stuk per tijds niet kennen (enkel wat voorbeeldjes uit
kunnen geven)
- Oefenvragen op Toledo per les
- Namen correct te kennen
- Staatkundige kaart LA zeer belangrijk en goed kennen.
Foto’s van personen/gebouwen
Kijk notities om te zien wie op welke foto staat (les 1 introductie)
1. De 7 uitdagingen in Latijns Amerika
1. De kloof tussen rijk en arm
2. De drugsproblematiek
3. Migratie
4. War on gangs
5. Globalisering en milieu
6. Indigenismo
7. Veranderende spirituele afhankelijkheid
1.De kloof tussen rijk en arm
1. The washington consensus
- 1989: val van het communisme
, • val van de Berlijnse muur, einde communisme, de wereld wordt hertekend= volgens
VS model
• Instellingen in Washington (WTO, UN, IBDR)
- Links model valt
• VS steunt regeringen tegen communisme
• Na val: Steun van de VS valt weg voor die landen, VS geen nood meer aan die
landen om communisme te weren
• Dus rechtste regeringen verdwijnen
- Centrum regeringen komen op met neoliberaal beleid
• Minder bedreigend voor elite en het leger
• Open markten, vrijhandel, privatisering (vaak in handen van VS bedrijven), inkrimping
overheid
• = het model van de VS (zonder tarieven)
• In de hoop dat rijkdom iedereen ten goede komt
- Gevolg/bijwerkingen
• Openbare schuld verhoogd
▪ Winst naar bedrijven i.p.v. de overheden (die hadden vroeger eeen monopolie)
▪ Overheid moet besparen
- Doen dat in onderwijs en gezondheidszorg
• Niet in handen van lokale/nationale entiteiten
▪ Winst naar buitenlandse bedrijven/landen
▪ Want bedrijf en hun investeerders komen uit het buitenland.
▪ = afhankelijkheid vergroot.
• Sociale problemen vergroten
▪ Door die besparingen, geen investeringen meer in onderwijs en gezondheidszorg.
▪ Liever geld in het leger steken door onstabiliteit in het land
Les 2
Verder zelfde ppt
- balans 1980-1990-2000 (in LA)
• (negatieve) economische balans
▪ verlies aan menselijk kapitaal
- mensen verdwijnen
- veel emigratie: jongeren gaan naar andere landen, bouwen daar een leven
op en komen niet meer terug
- zijn de kritische hoogopgeleide jongeren→met een diploma→dus veel
kennis verdwijnt.
- Jongeren vaak geassocieerd met linkse politiek (vanwege hun kritische
houding)
▪ vernielingen van de infrastructuur
- door bv burgeroorlogen
▪ afschrikken van buitenlandse investeringen (tot 1990)
- door (burger) oorlogen
- door linkse regimes
- nationaliseren alles→geen ruimte private bedrijven.
▪ volatiliteit van de financiële stromen (na 1990)
- geld/investeringen even snel weg dan dat het kwam.
- Makkelijk weg te halen
- Bv Tequila crisis 1994 Mexico
- NAFTA: north Amercia free trade agreement
, - Vrijhandelszone VS, Canada, Mexico
- Tolmuren verdwijnen
- Bedrijven investeren daardoor in Mexico
- Arbeidskrachten zijn daar goedkoper
- Pesso strijgt erdoor in waarde
- Eigen producten worden duurder in het buitenland.
- 1994 was verkiezingsjaar
- Ook in zuid-Mexico opstand van de Zapita’s?
- Ze zouden eigenlijk de pesso moeten devalueren
- Gaan ze niet doen: pas na de
verkiezingen
- Anders daling koopkracht
- =onpopulaire beslissing
- Devaluatie mislukt
- De Peso stuikt ineen
- 71 miljard wordt 9 miljard dollar in investeringen in Mexico
- = groei werkloosheid en daling koopkracht en dalende economische
groei.
- Rond jaren 2000
- Economie krimpt
- Alle landen devalueren hun munt
- Behalve Argentinië
- Hun munt gekoppeld aan de dollar
- 1peso= 1 dollar
- Maar Argentinië kan niet vasthouden aan de dollar
- Armoede steeg enorm, peso stuikt ineen
- Rijkdom in LA investeren niet in binnenlandse investeringen
- Wel aan verbruiksgoederen zoals bv auto’s.
• sociale balans
▪ verdubbeling van de mensen in armoede
▪ toename van de kloof tussen rijk en arm
extra info: links ginder is centrum beleid hier
bv: uitkeringen bestaan ginder niet
→werken is geld, aan thuiszitters gaan we niks geven
, - Gini index
• 0= perfecte gelijkheid, 100 perfecte ongelijkheid
• Index stijgt in vele landen
• 1,25 dollar per dag als maatstaf
– Lage ondergrens
– Als je 2 dollar zou pakken zou 50% in
armoede leven
- Tabel poverty
- Procent in armoed
– Bij dus minder dan 1,25 dollar per dag
2. De marea rosa (Pink Tide)
- opkomst van linkse regimes na 1999
• Venezuela: Hugo Chávez (1999-2013), Nicolás
Maduro (2013-)
• Chili: Ricardo Lagos (2000-2006); Michelle Bachelet (2006-2010; 2014-2018)
• Peru: Alejandro Toledo (2001-2006); Ollanta Humala (2011-2016);
Pedro Castillo (2021-)
• Brazilië: Liuz Inacio Lula da Silva, Brazilië (2002-2006-2010); Dilma
Rousseff (2010-2016)
• Argentinië: Néstor Kirchner (2003-2007); Cristina Fernández de
Kirchner (2007-2011-2015); Alberto Fernández (2019-)
• Paraguay: Nicanor Duarte (2003-2008); Fernando Lugo (2008-2012)
• Bolivia: Evo Morales (2006-2010-2014-2019); Luis Arce (2020-)
• Ecuador: Rafael Correa (2007-2013-2017)
• Uruguay: Tabaré Vázquez (2005-2010; 2015-2020); José Mujica (2010-2015)
- Linkse régimes na 1999
- Blijven bestaan
- Voor 1999 zou dat gene waar geweest zijn
– Lokte burgeroorlogen uit of isolement
– Na 1999: Rusland en het communisme geen gevaar meer
- VS niet meer zo hard tegen communisme
– 9/11: focus VS op het midden oosten
- Zo kunnen linkse regimes ontstaan in LA
- niet overal (linkse regimes)
- Mexico: Vicente Fox (2000-2006); Felipe Calderón (2006-2012);
- Enrique Peña Nieto (2012-2018)
- Mexico niet links regime
- Geen slachtoffers geweest van links-rechts tegenstelling
van de 19de den 20ste eeuw
Inhoud
Inleiding .................................................................................................................................... 7
1. De 7 uitdagingen in Latijns Amerika ...................................................................................... 7
1.De kloof tussen rijk en arm ................................................................................................. 7
1. The washington consensus ............................................................................................ 7
2. De marea rosa (Pink Tide) ........................................................................................... 10
3. Duurzaam alternatief ................................................................................................... 12
2. Drugsproblematiek .......................................................................................................... 13
1. Ontstaan van de War on Drugs .................................................................................... 13
2. Panama ....................................................................................................................... 14
3. Colombia ..................................................................................................................... 15
4. Mexico ......................................................................................................................... 15
5. voedingsbodem ........................................................................................................... 16
3. Migratie ........................................................................................................................... 16
1. Van platteland naar stad .............................................................................................. 16
2. Van Latijns-Amerika naar de VS .................................................................................. 17
4. War on Gangs ................................................................................................................. 18
1. Ontstaan van de jeugdbendes ..................................................................................... 18
2. Voedingsbodem ........................................................................................................... 19
3. Kenmerken .................................................................................................................. 19
4. Activiteiten ................................................................................................................... 20
5. Bestrijding .................................................................................................................... 20
5.Globalisering en milieu ..................................................................................................... 21
1. Toenemende druk op milieu ......................................................................................... 21
2. Gevolgen voor het klimaat ........................................................................................... 22
3. Sociale gevolgen ......................................................................................................... 22
6. Indeginismo ..................................................................................................................... 22
1. Soorten ........................................................................................................................ 23
2. Kenmerken politiek indigenisme .................................................................................. 23
3. Resultaten ................................................................................................................... 24
7. Veranderende spirituele afhankelijkheid. ......................................................................... 25
1. Onverwachte evolutie .................................................................................................. 25
2. Gedaanteverandering van het katholicisme ................................................................. 25
3. Opkomst protestantisme .............................................................................................. 26
,2. Onafhankelijkheid ............................................................................................................... 27
Vraag 1 Tussen 1808 en 1824 scheurde Latijns-Amerika zich los van Europa. Verkregen alle
gebieden hun onafhankelijkheid in deze periode? ........................................................... 28
1. Werden pas later onafhankelijk .................................................................................... 28
2. Zijn nog steeds niet onafhankelijk ................................................................................ 28
3. Conceptuele omkadering ............................................................................................. 29
Vraag 2 Waren de onafhankelijkheidsbewegingen een zaak van Amerikanen tegen
Spanjaarden? .................................................................................................................. 29
Vraag 3 Welke oorzaken lagen aan de basis van de onafhankelijkheidsbewegingen? ........ 30
1. Toenemende ongenoegen van de creolen ................................................................... 30
2. Groeiend belang van een koloniaal patriotisme ........................................................... 33
3. Succes van de ideeën van de verlichting ..................................................................... 33
4. Remmende factoren (voor de creolen om niet in opstand te komen) ........................... 34
Vraag 4 Wat was de aanleiding van de strijd om de onafhankelijkheid? .............................. 35
1. Gevolgen van de Franse Revolutie in Spanje en Portugal ........................................... 35
2. Gevolgen voor Amerika ............................................................................................... 35
3. Algemeen verloop ........................................................................................................ 36
Vraag 5 Welke factoren leidden tot de mislukking van de meeste verzetsbewegingen uit de
eerste fase? .................................................................................................................... 37
1. Verzet mislukt niet overal: Argentinië ........................................................................... 37
2. Externe factoren die de mislukking in de hand werkten ............................................... 37
3. Interne factoren die de mislukking in de hand werkten................................................. 37
Geval 1 - Nieuw-Granada (Venezuela/Colombia) ............................................................ 38
Geval 2 - Nieuw-Spanje (Mexico/Centraal-Amerika) ........................................................ 38
Vraag 6 Het meeste verzet begon niet met de bedoeling zich van het moederland af te
scheuren, maar het mondde uiteindelijk wel uit in een onafhankelijkheidsstrijd. Welke
factoren zorgden voor die omslag?.................................................................................. 39
1. Externe factoren .......................................................................................................... 39
2. Interne factoren ........................................................................................................... 40
Vraag 7 Welke factoren maakten van de tweede golf van opstanden een succes? ............. 40
1. Externe factoren .......................................................................................................... 40
2. Interne factoren: royalisten lopen over (bv. Mexico) ..................................................... 40
2. Interne factoren: steun lagere sociale groepen (bv. Venezuela) ................................... 41
Vraag 8 Hoe komt het koningsgezinde Peru ten val? .......................................................... 42
1.Bevrijding van Chili ....................................................................................................... 42
2. Bevrijding van Peru...................................................................................................... 42
Vraag 9 Waarom was Brazilië een bijzonder geval? ............................................................ 43
1. Verschillend uitgangspunt ............................................................................................ 43
2. Weg naar onafhankelijkheid ......................................................................................... 45
, Vraag 10 Wat heeft de onafhankelijkheid opgeleverd? ........................................................ 46
1. Realisaties ................................................................................................................... 46
2. Beperkingen ................................................................................................................ 46
3. Opbouw van een continent: LA van 1810-1880 ................................................................... 47
Vraag 1 Voor welke uitdagingen zagen de jonge naties van LatijnsAmerika zich na hun
onafhankelijkheid geplaatst? ........................................................................................... 47
1. Uitdagingen ................................................................................................................. 47
2. Tegenstellingen bij de uitwerking van oplossingen ....................................................... 47
3. Problemen ................................................................................................................... 48
4. Tegenstellingen bepalen partijvorming ......................................................................... 48
Vraag 2 Wat waren de effecten van het regionalisme op de staatsvorming? ....................... 49
1. Welk staatsmodel: centralisme of regionalisme?.......................................................... 49
2. Gevolgen ..................................................................................................................... 50
Vraag 3 Hoe verliep de opbouw van de economie, en met welke moeilijkheden werden de
nieuwe regimes geconfronteerd?..................................................................................... 51
1. Wat was de economische situatie bij de onafhankelijkheid? ........................................ 51
2. Algemene evolutie ....................................................................................................... 52
3. Landbouw en veeteelt.................................................................................................. 53
4. Industrie....................................................................................................................... 54
5. Handel ......................................................................................................................... 54
Vraag 4 Hoe verliep de integratie van de bevolking in de nieuwe naties?............................ 55
1. Bevolkingsaantallen ..................................................................................................... 55
2. Hoe zag de samenstelling van de bevolking eruit? ...................................................... 56
Casus 1: Mexico ................................................................................................................. 59
1. Economische situatie bij de onafhankelijkheid ............................................................. 59
2. Liberalen versus conservatieven.................................................................................. 59
3. Resultaten conservatief bewind (1834-1855)→conservatieve periode ......................... 61
4. De Reforma (1855-1876) ............................................................................................. 63
Casus 2: Argentinië ............................................................................................................. 64
1. Behoud van de eenheid ............................................................................................... 64
2. Teloorgang van de eenheid .......................................................................................... 64
3. Interne problemen ....................................................................................................... 65
Casus 3: brazilië ................................................................................................................. 68
1. Uitgangspositie bij de onafhankelijkheid ...................................................................... 68
2. De revolutie van 1831 en de zoektocht naar een staatsmodel ..................................... 68
3. Pedro II en het einde van het keizerrijk (1840-1889) .................................................... 69
Thema 4: politieke stabilisatie en economische welvaart (1880-1910/1920) ........................... 71
,Vraag 1:Voor welke uitdagingen zagen de naties van LatijnsAmerika zich na de periode van
chaos tussen 1820 en 1880 geplaatst? ........................................................................... 71
1. Uitdagingen ................................................................................................................. 71
2. Problemen ................................................................................................................... 71
3. Moeilijkheden............................................................................................................... 72
Vraag 2: Welk systeem domineerde de Latijns-Amerikaanse economie tussen 1880 en
1914? .............................................................................................................................. 72
1. In welke context kwam het systeem tot stand? ............................................................ 72
2. Wat waren de kenmerken van het neokolonialisme? ................................................... 72
Vraag 3 Op welke manier ontwikkelde het hacienda-model zich in de meeste landen?....... 73
1. Welk effect had het neokolonialisme op de structuur van het grondbezit? ................... 73
Vraag 4: Welk relatief nieuw politiek model ontstond er in de meeste landen vanaf 1880?.. 74
1. Wat gebeurt er met de ideologische verschillen tussen conservatieven en liberalen? .. 74
2. Welke ideeën wonnen aan invloed in deze periode? ................................................... 74
3. Welk nieuw soort regeringsvorm domineerde in deze periode? ................................... 75
Vraag 5 Met welke demografische en sociale uitdagingen werden de meeste landen na 1880
geconfronteerd? .............................................................................................................. 75
1. Ontwikkeling van de bevolking ..................................................................................... 75
2. Ontstaan van een stedelijke middenklasse en arbeidersklasse ................................... 75
3. Crisis op het platteland ................................................................................................ 76
4. Sociale kwestie na 1900 .............................................................................................. 76
Casus 1: Mexico (dictatuur→eerder porfiraat) ..................................................................... 76
1. Porfirio Díaz en het Porfiriaat (1876-1911) ................................................................... 76
2. Steunpilaren van het Porfiriaat ..................................................................................... 77
3. Herstel van de binnenlandse rust .................................................................................... 78
4. Modernisering van de economie .................................................................................. 79
vooral in Mexico-Stad en Monterrey (spoorwegverbinding met de VS 1888-1891) .......... 80
5. Concentratie van het grondbezit .................................................................................. 80
6. Stijgend ongenoegen ................................................................................................... 81
Casus 2: Argentinië (oligarchie)........................................................................................... 82
1. Consolidatie van de staatsstructuur ............................................................................. 82
2. Economische groei ...................................................................................................... 82
3. Groeiend ongenoegen ................................................................................................. 83
Casus 3: Brazilië (jongen republiek) .................................................................................... 84
1. Het Governo Provisório (voorlopig bewind) .................................................................. 84
2. Modernisering van het land.......................................................................................... 84
3. Buitenlandse politiek .................................................................................................... 85
4. Binnenlandse politiek ................................................................................................... 85
,Thema 5: crisis en revolutie (1910-1960) ................................................................................ 86
Vraag 1: Welke algemene ontwikkelingen deden zich voor in Latijns-Amerika op
economisch, sociaal en politiek vlak tijdens de periode tussen 1910 en 1960? ............... 86
1. Op economisch vlak .................................................................................................... 86
2. Op sociaal vlak ............................................................................................................ 86
3. Op politiek vlak ............................................................................................................ 87
Vraag 2 Welke vier gebeurtenissen bepaalden de ontwikkelingen in Latijns-Amerika tijdens de
periode 1910-1960? ....................................................................................................... 87
1. 1910 – Mexicaanse Revolutie ...................................................................................... 87
2. 1914-1918 – Eerste Wereldoorlog ............................................................................... 87
3. 1929 – Beurscrash Wall Street .................................................................................... 88
4. 1939-1945 – Tweede Wereldoorlog ............................................................................. 88
Vraag 3 Wat was de invloed van de Eerste Wereldoorlog op de ontwikkelingen in Latijns-
Amerika? ......................................................................................................................... 88
1914-1929/1930 .............................................................................................................. 88
Vraag 4 Wat was de invloed van de Grote Depressie op de ontwikkelingen in Latijns-
Amerika? ......................................................................................................................... 90
1929-1945 ....................................................................................................................... 90
Vraag 5 Wat was de invloed van de Tweede Wereldoorlog op de ontwikkelingen in Latijns-
Amerika? ......................................................................................................................... 92
1945-1960 ....................................................................................................................... 92
Casus 1: mexicaanse revolutie............................................................................................ 94
1. Verloop: revolutie (fase 1) ............................................................................................ 94
1. Verloop: burgeroorlog (fase 2) ..................................................................................... 96
2. Realisaties: vooruitstrevende wetgeving (terug naar wetten van de reforma)............... 96
2. Realisaties: uitgebreide landverdeling ......................................................................... 97
2. Realisaties: industrialisatie........................................................................................... 98
2. Realisaties: anti-rechtse politiek................................................................................... 98
2. Realisaties: vernieuwende cultuurpolitiek (na mexicaanse revolutie) ........................... 98
3. Het Mexicaanse muralismo: aanvang .......................................................................... 99
3. Het Mexicaanse muralismo: belangrijkste leden ........................................................ 100
3. Het Mexicaanse muralismo: belangrijkste werken ..................................................... 101
3. Het Mexicaanse muralismo: einde van de beweging ................................................. 102
Casus 2: Argentinië: villa Flandria (Lujan) ......................................................................... 102
1. Oprichting (1924) ....................................................................................................... 102
2. Bijzondere sociale politiek.......................................................................................... 103
3. Navolging ................................................................................................................... 103
Thema 6: koude oorlog: 1960- 1989 ..................................................................................... 103
, Vraag 1: Wat was de globale invloed van de Cubaanse Revolutie op de politieke
ontwikkelingen in Latijns-Amerika? Hoe reageerden de VS op deze gebeurtenissen? .. 104
Vraag 2 Welk verloop kenden de verschillende regimes in Latijns-Amerika tussen 1960 en
1990? ............................................................................................................................ 104
1. Polarisatie tussen links en rechts ............................................................................... 104
1. Mislukking van linkse én rechtse recepten ................................................................. 106
Cuba = voorbeeld van links regime zonder oppositie ........................................................ 107
1. Cuba onder Spaans bewind....................................................................................... 107
2. Amerikaanse bezetting (1898-1902) .......................................................................... 108
3. Cubaanse zelfbestuur (1902-1959)............................................................................ 108
4. De Cubaanse Revolutie ............................................................................................. 109
5. Realisaties van de Cubaanse Revolutie..................................................................... 110
Nicaragua = voorbeeld van links regime met rechtse gewapende oppositie ...................... 112
Peru = tussen kapitalisme en communisme, met linkse gewapende oppositie .................. 113
Colombia = voorbeeld van rechts regime met linkse gewapende oppositie ....................... 114
Chili = voorbeeld van rechts regime zonder oppositie ....................................................... 115
1. Chili als atypische Latijns-Amerikaanse staat ............................................................ 115
2. Economische evolutie tot 1970 .................................................................................. 115
3. Opkomst van links: het Frente de Acción Popular ...................................................... 116
4. Regering Eduardo Frei (1964-1970) .......................................................................... 116
5. Regering Salvador Allende (1970-1973) .................................................................... 117
6. Dictatuur (1973-1989) ................................................................................................ 118
Mexico als uitzondering ..................................................................................................... 119
1. De perfecte dictatuur (Mario Vargas Llosa) ................................................................ 119
2. Staatsinmenging in de economie ............................................................................... 120
3. Van mirakel naar crisis ............................................................................................... 120
Het Examen .......................................................................................................................... 121
, Les 1
Inleiding
Het examen:
- Mondeling
- Inzicht/verklaren
- Hoofdvraag
o 1 hedendaags artikel koppelen met de leerstof
▪ Samenvatten
▪ Fenomenen verklaren
• Onbekend land→herkenbare fenomenen van een ander land
• Fenomenen over heel LA
- Je voorbereiding mondeling bespreken met de prof
o Verduidelijken
o Groepje per acht
▪ 1 hoofdvraag
▪ Zo veel mogelijk opschrijven
▪ Hij gaat er niet achter vissen
- Wat te kennen
o Handboek van Toledo
o Het economisch en sociaal stuk per tijds niet kennen (enkel wat voorbeeldjes uit
kunnen geven)
- Oefenvragen op Toledo per les
- Namen correct te kennen
- Staatkundige kaart LA zeer belangrijk en goed kennen.
Foto’s van personen/gebouwen
Kijk notities om te zien wie op welke foto staat (les 1 introductie)
1. De 7 uitdagingen in Latijns Amerika
1. De kloof tussen rijk en arm
2. De drugsproblematiek
3. Migratie
4. War on gangs
5. Globalisering en milieu
6. Indigenismo
7. Veranderende spirituele afhankelijkheid
1.De kloof tussen rijk en arm
1. The washington consensus
- 1989: val van het communisme
, • val van de Berlijnse muur, einde communisme, de wereld wordt hertekend= volgens
VS model
• Instellingen in Washington (WTO, UN, IBDR)
- Links model valt
• VS steunt regeringen tegen communisme
• Na val: Steun van de VS valt weg voor die landen, VS geen nood meer aan die
landen om communisme te weren
• Dus rechtste regeringen verdwijnen
- Centrum regeringen komen op met neoliberaal beleid
• Minder bedreigend voor elite en het leger
• Open markten, vrijhandel, privatisering (vaak in handen van VS bedrijven), inkrimping
overheid
• = het model van de VS (zonder tarieven)
• In de hoop dat rijkdom iedereen ten goede komt
- Gevolg/bijwerkingen
• Openbare schuld verhoogd
▪ Winst naar bedrijven i.p.v. de overheden (die hadden vroeger eeen monopolie)
▪ Overheid moet besparen
- Doen dat in onderwijs en gezondheidszorg
• Niet in handen van lokale/nationale entiteiten
▪ Winst naar buitenlandse bedrijven/landen
▪ Want bedrijf en hun investeerders komen uit het buitenland.
▪ = afhankelijkheid vergroot.
• Sociale problemen vergroten
▪ Door die besparingen, geen investeringen meer in onderwijs en gezondheidszorg.
▪ Liever geld in het leger steken door onstabiliteit in het land
Les 2
Verder zelfde ppt
- balans 1980-1990-2000 (in LA)
• (negatieve) economische balans
▪ verlies aan menselijk kapitaal
- mensen verdwijnen
- veel emigratie: jongeren gaan naar andere landen, bouwen daar een leven
op en komen niet meer terug
- zijn de kritische hoogopgeleide jongeren→met een diploma→dus veel
kennis verdwijnt.
- Jongeren vaak geassocieerd met linkse politiek (vanwege hun kritische
houding)
▪ vernielingen van de infrastructuur
- door bv burgeroorlogen
▪ afschrikken van buitenlandse investeringen (tot 1990)
- door (burger) oorlogen
- door linkse regimes
- nationaliseren alles→geen ruimte private bedrijven.
▪ volatiliteit van de financiële stromen (na 1990)
- geld/investeringen even snel weg dan dat het kwam.
- Makkelijk weg te halen
- Bv Tequila crisis 1994 Mexico
- NAFTA: north Amercia free trade agreement
, - Vrijhandelszone VS, Canada, Mexico
- Tolmuren verdwijnen
- Bedrijven investeren daardoor in Mexico
- Arbeidskrachten zijn daar goedkoper
- Pesso strijgt erdoor in waarde
- Eigen producten worden duurder in het buitenland.
- 1994 was verkiezingsjaar
- Ook in zuid-Mexico opstand van de Zapita’s?
- Ze zouden eigenlijk de pesso moeten devalueren
- Gaan ze niet doen: pas na de
verkiezingen
- Anders daling koopkracht
- =onpopulaire beslissing
- Devaluatie mislukt
- De Peso stuikt ineen
- 71 miljard wordt 9 miljard dollar in investeringen in Mexico
- = groei werkloosheid en daling koopkracht en dalende economische
groei.
- Rond jaren 2000
- Economie krimpt
- Alle landen devalueren hun munt
- Behalve Argentinië
- Hun munt gekoppeld aan de dollar
- 1peso= 1 dollar
- Maar Argentinië kan niet vasthouden aan de dollar
- Armoede steeg enorm, peso stuikt ineen
- Rijkdom in LA investeren niet in binnenlandse investeringen
- Wel aan verbruiksgoederen zoals bv auto’s.
• sociale balans
▪ verdubbeling van de mensen in armoede
▪ toename van de kloof tussen rijk en arm
extra info: links ginder is centrum beleid hier
bv: uitkeringen bestaan ginder niet
→werken is geld, aan thuiszitters gaan we niks geven
, - Gini index
• 0= perfecte gelijkheid, 100 perfecte ongelijkheid
• Index stijgt in vele landen
• 1,25 dollar per dag als maatstaf
– Lage ondergrens
– Als je 2 dollar zou pakken zou 50% in
armoede leven
- Tabel poverty
- Procent in armoed
– Bij dus minder dan 1,25 dollar per dag
2. De marea rosa (Pink Tide)
- opkomst van linkse regimes na 1999
• Venezuela: Hugo Chávez (1999-2013), Nicolás
Maduro (2013-)
• Chili: Ricardo Lagos (2000-2006); Michelle Bachelet (2006-2010; 2014-2018)
• Peru: Alejandro Toledo (2001-2006); Ollanta Humala (2011-2016);
Pedro Castillo (2021-)
• Brazilië: Liuz Inacio Lula da Silva, Brazilië (2002-2006-2010); Dilma
Rousseff (2010-2016)
• Argentinië: Néstor Kirchner (2003-2007); Cristina Fernández de
Kirchner (2007-2011-2015); Alberto Fernández (2019-)
• Paraguay: Nicanor Duarte (2003-2008); Fernando Lugo (2008-2012)
• Bolivia: Evo Morales (2006-2010-2014-2019); Luis Arce (2020-)
• Ecuador: Rafael Correa (2007-2013-2017)
• Uruguay: Tabaré Vázquez (2005-2010; 2015-2020); José Mujica (2010-2015)
- Linkse régimes na 1999
- Blijven bestaan
- Voor 1999 zou dat gene waar geweest zijn
– Lokte burgeroorlogen uit of isolement
– Na 1999: Rusland en het communisme geen gevaar meer
- VS niet meer zo hard tegen communisme
– 9/11: focus VS op het midden oosten
- Zo kunnen linkse regimes ontstaan in LA
- niet overal (linkse regimes)
- Mexico: Vicente Fox (2000-2006); Felipe Calderón (2006-2012);
- Enrique Peña Nieto (2012-2018)
- Mexico niet links regime
- Geen slachtoffers geweest van links-rechts tegenstelling
