MEDIAKENNER SAMENVATTING MEDIA-EXPLOSIE H1 T/M H5 EN H8
H1 Van spraak naar schrift: de eerste mediarevolutie
In samenlevingen zonder schrift speelde herinnering en navolging een grote rol. Kennis werd
mondeling doorgegeven en gememoriseerd. Rotstekeningen waren het eerste begin van visuele
massacommunicatie. Ongeveer zesduizend jaar geleden verschenen de eerste visuele tekens,
zoals symbolen voor een koe of een huis. Dit heette een pictografisch schrift.
Later werden de beelden vereenvoudigd, bijvoorbeeld door twee stipjes voor een koe. Zo
ontstond in Mesopotamië het spijkerschrift, een nieuw systeem van handgeschreven tekens.
Dit was het begin van de schriftcultuur. Mensen moesten dit schrift leren begrijpen, de eerste
communicatieprofessionals ontstonden zo’n vierduizend jaar geleden.
Daarna werd het alfabet ontwikkeld. Rond 800 voor Christus werkten de Grieken dit verder uit.
Met het schrift begon de mediarevolutie van de alfabetisering. Het Griekse alfabet maakte
gebruik van een sterke vereenvoudiging: met een klein aantal letters kon een hele taal worden
opgeschreven en geleerd.
De eerste mediarevolutie was daarmee een feit. Nieuwe media werden in het begin vaak als
gevaarlijk of ongewenst gezien. De schrijvers en producenten van teksten kregen meer macht,
en de orale cultuur maakte geleidelijk plaats voor de schriftelijke cultuur.
Door de komst van het schrift werd ongelijktijdige communicatie mogelijk: de ontvanger kan
een boodschap verwerken wanneer hij daar zelf klaar voor is. In tegenstelling tot orale
communicatie, die connection oriented is (gericht op directe verbinding), is schriftelijke
communicatie connectionless of point-to-point: bijvoorbeeld een brief van één schrijver aan
één ontvanger.
Het schrift werd geschreven op papyrus of perkament, en de schriftcultuur vormde zo de eerste
grote media-innovatie.
H2 Geschreven teksten worden gedrukt en verspreid: de tweede mediarevolutie
2.1
De tweede mediarevolutie begon met de uitvinding van de boekdrukkunst in de 15e eeuw.
Hierdoor konden teksten op grote schaal worden gedrukt en verspreid, waardoor ze
toegankelijker werden. De boekdrukkunst werd de technologische motor achter de
modernisering van de westerse samenlevingen. Zo begon de massacommunicatie.
De eerste lezers waren vooral rijke en geletterde mensen.
De openbaarheid van boekproductie en distributie hing samen met het stedelijke marktstelsel
van het vroege kapitalisme. Een auteur had een drukker, uitgever en winkelier nodig om boeken
te verspreiden. Het handelskapitalisme maakte het produceren en verspreiden van
mediaproducten mogelijk.
, 2.2
De communicatie veranderde van point-to-point (één op één) naar broadcast communication
(uitzending naar een groot publiek). Dit betekende dat ongelijktijdige communicatie met veel
mensen toenam. Er waren opnieuw tegenstanders, maar lezers bleven invloedrijk.
2.3 & 2.4
De tweede mediarevolutie werd mogelijk door nieuwe druktechnologie en de opkomst van een
moderne mediamarkt. Rond 1800 konden printmedia op grote schaal worden verspreid dankzij
mechanische papierproductie.
Er ontstond veel handel rond drukwerk. Typografen ontwierpen de vormgeving van boeken en
tijdschriften, waardoor de 18e en 19e eeuw bekendstaan als het tijdperk van de typografie.
Door de groei van media ontstond kritisch denken en het beroep van journalist. Het werd
aantrekkelijk om te investeren in veelgelezen dagbladen.
Rond 1900 was de westerse pers een volwassen medium geworden, mede door reclame-
inkomsten en de massaproductie van goedkope kranten.
Aan het einde van de 19e eeuw ontwikkelde de Nederlandse krant zich tot een massamedium
dat alle bevolkingsgroepen bereikte. Zo ontstond het eerste nationale massapubliek, de
publieke opinie en de verzuilde pers.
2.5
In 1965 vond de ontzuiling van de maatschappij plaats. Nederlanders kwamen los van de
groepen die waren gebaseerd op geloof of levensbeschouwing.
De invloed van kerk en politieke partijen op dagbladen werd kleiner. Journalisten kregen meer
populariteit en gingen kritischer schrijven over autoriteiten. De pers richtte zich steeds meer op
onafhankelijke opinievorming.
De kern van het typografisch vertoog (discours) was dat journalisten zich richtten op het vinden
en openbaar maken van de waarheid.
De tweede mediarevolutie bestond dus uit de uitvinding van de boekdrukkunst en de
verspreiding van gedrukte media.
H3 Elektriciteit en elektronische media: de derde mediarevolutie
3.1
Door het gebruik van elektrische stroom werd langeafstandcommunicatie voor het eerst
mogelijk. Dankzij elektriciteit ontstond ook de elektronica. Deze uitvindingen zijn kenmerkend
voor de derde mediarevolutie.
3.2
De revolutie begon met de telegrafie, een elektrisch seintoestel. Daarna kwamen audiovisuele
media zoals geluidsfilm en televisie. Het eindpunt is de digitale media van de vierde
mediarevolutie.
De telegraaf werkte door het coderen en decoderen van tekens die werden doorgeseind. Vanaf
het midden van de 19e eeuw werden telegraafkabels aangelegd in de Verenigde Staten.
Dagbladen en kranten waren de belangrijkste klanten.
H1 Van spraak naar schrift: de eerste mediarevolutie
In samenlevingen zonder schrift speelde herinnering en navolging een grote rol. Kennis werd
mondeling doorgegeven en gememoriseerd. Rotstekeningen waren het eerste begin van visuele
massacommunicatie. Ongeveer zesduizend jaar geleden verschenen de eerste visuele tekens,
zoals symbolen voor een koe of een huis. Dit heette een pictografisch schrift.
Later werden de beelden vereenvoudigd, bijvoorbeeld door twee stipjes voor een koe. Zo
ontstond in Mesopotamië het spijkerschrift, een nieuw systeem van handgeschreven tekens.
Dit was het begin van de schriftcultuur. Mensen moesten dit schrift leren begrijpen, de eerste
communicatieprofessionals ontstonden zo’n vierduizend jaar geleden.
Daarna werd het alfabet ontwikkeld. Rond 800 voor Christus werkten de Grieken dit verder uit.
Met het schrift begon de mediarevolutie van de alfabetisering. Het Griekse alfabet maakte
gebruik van een sterke vereenvoudiging: met een klein aantal letters kon een hele taal worden
opgeschreven en geleerd.
De eerste mediarevolutie was daarmee een feit. Nieuwe media werden in het begin vaak als
gevaarlijk of ongewenst gezien. De schrijvers en producenten van teksten kregen meer macht,
en de orale cultuur maakte geleidelijk plaats voor de schriftelijke cultuur.
Door de komst van het schrift werd ongelijktijdige communicatie mogelijk: de ontvanger kan
een boodschap verwerken wanneer hij daar zelf klaar voor is. In tegenstelling tot orale
communicatie, die connection oriented is (gericht op directe verbinding), is schriftelijke
communicatie connectionless of point-to-point: bijvoorbeeld een brief van één schrijver aan
één ontvanger.
Het schrift werd geschreven op papyrus of perkament, en de schriftcultuur vormde zo de eerste
grote media-innovatie.
H2 Geschreven teksten worden gedrukt en verspreid: de tweede mediarevolutie
2.1
De tweede mediarevolutie begon met de uitvinding van de boekdrukkunst in de 15e eeuw.
Hierdoor konden teksten op grote schaal worden gedrukt en verspreid, waardoor ze
toegankelijker werden. De boekdrukkunst werd de technologische motor achter de
modernisering van de westerse samenlevingen. Zo begon de massacommunicatie.
De eerste lezers waren vooral rijke en geletterde mensen.
De openbaarheid van boekproductie en distributie hing samen met het stedelijke marktstelsel
van het vroege kapitalisme. Een auteur had een drukker, uitgever en winkelier nodig om boeken
te verspreiden. Het handelskapitalisme maakte het produceren en verspreiden van
mediaproducten mogelijk.
, 2.2
De communicatie veranderde van point-to-point (één op één) naar broadcast communication
(uitzending naar een groot publiek). Dit betekende dat ongelijktijdige communicatie met veel
mensen toenam. Er waren opnieuw tegenstanders, maar lezers bleven invloedrijk.
2.3 & 2.4
De tweede mediarevolutie werd mogelijk door nieuwe druktechnologie en de opkomst van een
moderne mediamarkt. Rond 1800 konden printmedia op grote schaal worden verspreid dankzij
mechanische papierproductie.
Er ontstond veel handel rond drukwerk. Typografen ontwierpen de vormgeving van boeken en
tijdschriften, waardoor de 18e en 19e eeuw bekendstaan als het tijdperk van de typografie.
Door de groei van media ontstond kritisch denken en het beroep van journalist. Het werd
aantrekkelijk om te investeren in veelgelezen dagbladen.
Rond 1900 was de westerse pers een volwassen medium geworden, mede door reclame-
inkomsten en de massaproductie van goedkope kranten.
Aan het einde van de 19e eeuw ontwikkelde de Nederlandse krant zich tot een massamedium
dat alle bevolkingsgroepen bereikte. Zo ontstond het eerste nationale massapubliek, de
publieke opinie en de verzuilde pers.
2.5
In 1965 vond de ontzuiling van de maatschappij plaats. Nederlanders kwamen los van de
groepen die waren gebaseerd op geloof of levensbeschouwing.
De invloed van kerk en politieke partijen op dagbladen werd kleiner. Journalisten kregen meer
populariteit en gingen kritischer schrijven over autoriteiten. De pers richtte zich steeds meer op
onafhankelijke opinievorming.
De kern van het typografisch vertoog (discours) was dat journalisten zich richtten op het vinden
en openbaar maken van de waarheid.
De tweede mediarevolutie bestond dus uit de uitvinding van de boekdrukkunst en de
verspreiding van gedrukte media.
H3 Elektriciteit en elektronische media: de derde mediarevolutie
3.1
Door het gebruik van elektrische stroom werd langeafstandcommunicatie voor het eerst
mogelijk. Dankzij elektriciteit ontstond ook de elektronica. Deze uitvindingen zijn kenmerkend
voor de derde mediarevolutie.
3.2
De revolutie begon met de telegrafie, een elektrisch seintoestel. Daarna kwamen audiovisuele
media zoals geluidsfilm en televisie. Het eindpunt is de digitale media van de vierde
mediarevolutie.
De telegraaf werkte door het coderen en decoderen van tekens die werden doorgeseind. Vanaf
het midden van de 19e eeuw werden telegraafkabels aangelegd in de Verenigde Staten.
Dagbladen en kranten waren de belangrijkste klanten.
