samenvatting Wijsbegeerte van het wetenschappelijk denken 18/20 eerste zit

Wijsbegeerte
Inleiding
Filosoof
= philo (vriend) + sophos (wijsheid) = belangstelling voor kennis

 Beschouwt alledaagse dingen adhv methodes
 Streeft naar universaliteit ( overal, altijd, voor iedereen)
 Controleert wrm we dingen vertrouwen + vanwaar de kennis komt

Filosofie ~ wetenschap

Vormen:
ontologie ( wat is werkelijk) epistemologie (welke kennis is betrouwbaar)
ethiek logica esthetica




1

,Oudheid deel A
Reductie
= herleiden v veelheid naar eenheid
-> opzoek naar archè (= oorsprong -> onveranderlijk, overal en altijd id natuur aanwezig)

Sociologen, psychologen en natuurkundige redeneren anders (andere inzichten)

 Radicale reductie: fysicalisme
-> alles herleiden tot fysica (vb. verliefd -> … -> chemische reactie -> atoom)
-> gevaar: demystificatie (= alles willen uitleggen -> romantiek verdwijnt)

Toepassingen:

- Argumentatief: suggereert diepere waarheid
- Onderzoekend: zet aan tot het uiterste
- Criminologen: wat is misdadig gedrag? Is het sociologisch / psychologisch? Achterliggende
oorzaak?

Thales
 uit Milete -> Griekenland -> 1ste filosoof uit W-E -> natuurkundige
 600 V.Ch

Archè = herleide natuur naar water (Nijl: geen leven ver vd Nijl, wel erbij)(geboorte: 1 st waterbreuk ->
kind)

 Geen originele teksten (hearsay)
anekdotes zoals: olijfpers (opgekocht en verkocht met winst), zonsverduistering (voorspelt)
 1ste natuurfilosoof: zonder verwijzing naar goden/magie verklaarde hij de natuur (Griekenland
- > alles verklaard door natuugoden)
 Stelling van Thales: hiermee kon hij hoogtes berekenen
=> via wi en natuurkunde kunnen ze alles herleiden
o Thales slaagde er niet in om wi en natuurkunde volledig te combineren


Demokritos
 400 V.Ch
-> water is op te delen tot atomen -> atoom is fundamenteel en niet deelbaar => je kunt niet
verder

Pythagoras
 500 V.Ch
-> kon wi en natuurkunde combineren



- Relatie tsn intervallen van toonladders en wi verhoudingen
- a² + b² = c²
- natuur kan worden verklaard door wi => de wereld is wiskundig gestructureerd


2

,principe van voldoende reden
betekent niet dat er een oorzaak is

toepassingen:

- argumentatief: elk onderzoek is gelimiteerd (je leert niet bij door te stellen dat er geen reden
is)
- onderzoekend: alles wat is, heeft een reden -> je blijft zoeken naar de verklaring => kennis
- criminologen: maak onderscheid tsn reden / oorzaak -> anders fysicaliseer je

Anaximander
Geeft redeneringen, geen definities
* 600 V.Ch
* Milete

 “aarde is onbeweeglijk omdat een beweging in welke richting ook een verschil zou maken”
-> alle richtingen zijn gelijk: geen reden om te bewegen in een bepaalde richting
=> geen voldoende reden om te bewegen

Archè= Apeiron (het onbegrensde)

- Het onderliggende aan alle dingen heeft geen kenmerk, het is alles en niets
- Iets dat alle dingen gemeen hebben, de ultieme oorzaak, daarom is het dus onbepaald en
onvatbaar
- Apeiron is onbegrensd want alle dingen hebben het
 Principe van voldoende reden: alles heeft (materiële) oorsprong, maar dit is onkenbaar
o Principe betekent niet dat er noodzakelijk een oorzaak is

Wolff
* 18e E

 “niets is zonder reden wrm het veeleer bestaat dan waarom het niet bestaat”

Leibniz
* 18e E

 “alhoewel deze redenen meestal niet gekend zullen zijn
-> niet omdat ze er niet zijn, wel omdat wij ze niet weten

Schopenhauer
*19e E

 Voor alles wat je weet, je bestaan, verandering, wat je doet is er voldoende reden, maar geen
noodzakelijke oorzaak
vb. cadeautje geven (wel reden, geen oorzaak)

Kritiek van Hume
*1750

 Hoe sterk het principe ook is, het is niet te bewijzen
-> je hebt een reden om het te geloven / niet te geloven
 Niet mogelijk om verband tsn reden en oorzaak te geven
 Niet te bewijzen dat er een reden is vr de samenhang in de wereld


3

, Analogie
Anaximenes
*500 V.CH

= helpt dingen voor te stellen door kenbare dingen te gebruiken

- Redenering waarmee we helpe te vergelijken: onbekend met bekende vergelijken
o Er moeten gelijkenissen zijn om te kunnen vergelijken

Arché = lucht -> essentieel voor de mens & wereld
(herkennen, kunnen uitleggen)

 “zoals onze ziel, die lucht is, ons in stand houdt, zo omringen adem en lucht de gehele
wereld”
 “de sterren draaien om de aarde zoals een tulband ons hoofd omringt”
 “het universum draait als een molensteen”
 “De sterren zitten vast aan de kristallijne sferen zoals met spijkers”
 “de zon is zo plat als een blad”

Empedokles
*450 V.Ch

 “de wisselwerking tsn dingen houdt nooit op, ze komen samen door liefde en gaan uit elkaar
door haat / strijd
 4 archés: Aarde, water, lucht en vuur
o Vb aardepot: aarde + water -> wordt luchtiger -> verwarmen en vorm geven

Xenophanes
*500V.Ch

 “paarden zouden paarden als goden afbeelden, leeuwen als leeuwen”µ
 => wij beelden het af als mensen -> onbekende voorstellen met bekende
 “Er is geen mens, en zal er nooit zijn, die de volledige waarheid kent. En als die ze toch zou
kennen, zou die het zelf niet weten. “
 we kunnen enkel gissen (=gokken)

Toepassingen:
- Argumentatief: complexe dingen plaatsen in gekend kader (longen ~ bomen)
(Galileo bewijsde zo heliocentrisme -> rond een planeet draaien manen, dus planeten
draaien rond de zon)
- Onderzoekend: kennis/ hypothesen door te vergelijken
- Criminologen: vergelijk met een bekende (niet perse vergelijkbare) situ -> kan inzicht brengen
+ bevattelijker maken (vgl met film, verhaal…)
-> let op met vgl met gelijkaardige situ -> oorzaak niet perse dezelfde




4