Samenvatting Wereldgeschiedenis
Academiejaar 2020-2021
Rogé Niels
Oude jaartallen zijn ±
Inhoudsopgave
Inhoud
Inhoudsopgave.......................................................................................................................................1
,0. Kosmische geschiedenis en menselijke geschiedenis.........................................................................6
Eerste menssoorten 9-/6.000.000 v.C. - 5.000.000 v.C.......................................................................6
Eerste echte mens: homo habilis 2.300.000 v.C. - 1.500.000 v.C........................................................6
Homo erectus 1.000.000 v.C...............................................................................................................6
Homo sapiens (moderne mens) 300.000 v.C. - 200.000 v.C...............................................................7
Jager-verzamelaars 250.000 v.C. - 10.000 v.C. / 8.000 v.C..................................................................7
Landbouwrevolutie 10.000 v.C. / 8.000 v.C. - 1750 n.C. / 1800 n.C....................................................7
8000-3000 v.C.....................................................................................................................................8
Ontstaan van staten & steden 3000 v.C. - 500 v.C..........................................................................8
Ontstaan van rijken/beschavingen 500 v.C. - 1000 n.C.:.................................................................8
Koppeling v/d wereldzones 1000 n.C. - 1750 n.C............................................................................9
Moderne samenleving 1750 n.C. - 1800 n.C...................................................................................9
2. Een menselijke wereld: mens en mensheid......................................................................................11
2.0 Inleiding......................................................................................................................................11
Reisweg v/d Inca’s........................................................................................................................11
De confrontatie.............................................................................................................................11
2.1 Altijd meer mensen: bevolkingsgroei.........................................................................................12
1. Bevolkingsgroei bij de eerste menssoorten: 9-/6-/5.000.000- 250-/200.000 v.C.........................12
2. Bevolkingsgroei bij de Homo sapiens jager-verzamelaars: 250-/200.000 - 10.000 v.C.................13
3. Bevolkingsgroei bij de landbouwsamenlevingen: 10.000 v.C - 1800............................................14
4. Bevolkingsgroei bij de industriële samenlevingen........................................................................14
Groeipercentages.............................................................................................................................14
Pre-neolithische & pre-landbouwsamenlevingen.........................................................................14
Landbouwsamenlevingen.............................................................................................................14
Industriële samenlevingen............................................................................................................15
Verdubbelingsperiode......................................................................................................................15
Totale wereldbevolking....................................................................................................................15
Bevolkingsspreiding..........................................................................................................................15
2.2 Demografische transities............................................................................................................16
Neolithische demografische transitie...........................................................................................16
Hedendaagse demografische transitie.........................................................................................17
2.3 Demografische groei als rem of als motor..................................................................................18
Bevolkingsgroei als rem................................................................................................................18
Bevolkingsgroei als motor............................................................................................................19
2.4 Oorzaken van bevolkingsgroei / -daling......................................................................................20
Familie, gender en vruchtbaarheid...............................................................................................20
, Ziekte en dood..............................................................................................................................26
Mobiliteit en migratie...................................................................................................................29
3. Een natuurlijke wereld: ecologie, energie en groei..........................................................................32
Inleiding............................................................................................................................................32
3.1 Een ecologische wereldgeschiedenis..........................................................................................32
“Life boat ethics”..........................................................................................................................33
3.2 Klimaatwijzigingen......................................................................................................................33
3.3 Energie........................................................................................................................................35
Energieproductie..........................................................................................................................37
Impact hogere energieconsumptie...............................................................................................38
3.4 Kennis en technologie.................................................................................................................38
Collectief/sociaal leren.................................................................................................................39
3.5 Grenzen aan de groei?................................................................................................................43
4. Een agrarische wereld: boeren, landbouw en voeding.....................................................................44
4.1 De mens wordt boer...................................................................................................................45
4.2 Het ontstaan en de verspreiding van de landbouw....................................................................46
4.3 De “Columbian Exchange”..........................................................................................................47
4.4 Landbouw en voeding vandaag: the big escape of the big trap?................................................49
4.5 Het einde van de boerensamenlevingen?..................................................................................50
5. Een politieke wereld: bestuur en heersers.......................................................................................51
Inleiding............................................................................................................................................51
5.1 Minisystemen.............................................................................................................................52
5.2 Rijken..........................................................................................................................................53
Waarom ontstaan er in bepaalde periodes & plaatsen meer grootschalige bestuursvormen?....53
Waarom zijn sommige rijken succesvoller in overleven dan andere?..........................................54
5.3 Staten en het interstatensysteem..............................................................................................55
Groei van de staat i/d wereld.......................................................................................................56
Interstatensysteem.......................................................................................................................57
Formele & informele vormen van imperialisme...........................................................................59
6. Een goddelijke wereld: cultuur, beschavingen en religies................................................................60
Inleiding............................................................................................................................................60
6.1 Beschaving in het enkelvoud en het meervoud..........................................................................61
Beschaving in het enkelvoud........................................................................................................61
Beschaving in het meervoud........................................................................................................62
Wereldbeschavingen....................................................................................................................63
6.2 Civilisations sont des continuités (Fernand Braudel)..................................................................64
, 6.3 Beschavingen in conflict.............................................................................................................64
6.4 Is er een westerse beschaving ?.................................................................................................65
6.5 Wereldreligies.............................................................................................................................67
De 3 grote wereldreligies..............................................................................................................69
7. Een gescheiden wereld. The West and The Rest..............................................................................70
7.1 The Rise of the West en The Great Divergence..........................................................................70
7.2 Het meten van de kloof..............................................................................................................71
7.3 Een wereld met grote verschillen. The Rise of The West als een intern proces. De traditionele
visie...................................................................................................................................................72
Model van Landes.........................................................................................................................72
7.4 Een wereld met grote gelijkenissen. The Great Divergence als een samenloop.........................73
Model van Pomeranz....................................................................................................................73
7.5 Groeiende verschillen door een groeiende interconnectie. Handel, technologie en staat.........74
7.5.1 De groei van een ongelijk mondiaal handelssysteem..........................................................74
7.5.2 De groei van een dominant Europees kennissysteem.........................................................76
7.5.3 De groei van een triomferend Europees staatssysteem......................................................76
7.6 Een nieuwe globale positie van Europa en de transformatie van de Europese samenleving. 77
7.6.1 Een nieuwe globale positie voor Europa..............................................................................77
7.6.2 De transformatie van de Europese samenlevingen.............................................................78
7.6.3 Een Europese of mondiale industriële revolutie?................................................................79
7.7 Andere vragen, andere antwoorden...........................................................................................81
7.8 Wat met Afrika?..........................................................................................................................81
8. Een globale wereld. Globalisering of globaliseringen?.....................................................................82
Inleiding............................................................................................................................................82
8.1 Op zoek naar een definitie..........................................................................................................83
Model van Peter Dicken................................................................................................................83
8.2 Globalisering als strijdtoneel......................................................................................................84
8.3 Op zoek naar de historische wortels van de globalisering..........................................................86
8.3.1 globalisering is 5000 jaar oud (sinds het ontstaan van de grote beschavingen)..................86
8.3.2 globalisering is 500 jaar oud (sinds het ontstaan van een (westers) wereldsysteem).........87
8.3.3 globalisering is 150 jaar oud (sinds de verspreiding van de Industriële Revolutie)..............87
8.3.4 globalisering is 30 jaar oud (sinds de crisis van de jaren 1970)............................................88
8.4 Hedendaagse globalisering als werkelijkheid en als vertoog......................................................89
9. Een gepolariseerde wereld. Ontwikkeling, armoede en ongelijkheid...............................................90
Inleiding............................................................................................................................................90
9.1 Armoede op de internationale agenda.......................................................................................90
Academiejaar 2020-2021
Rogé Niels
Oude jaartallen zijn ±
Inhoudsopgave
Inhoud
Inhoudsopgave.......................................................................................................................................1
,0. Kosmische geschiedenis en menselijke geschiedenis.........................................................................6
Eerste menssoorten 9-/6.000.000 v.C. - 5.000.000 v.C.......................................................................6
Eerste echte mens: homo habilis 2.300.000 v.C. - 1.500.000 v.C........................................................6
Homo erectus 1.000.000 v.C...............................................................................................................6
Homo sapiens (moderne mens) 300.000 v.C. - 200.000 v.C...............................................................7
Jager-verzamelaars 250.000 v.C. - 10.000 v.C. / 8.000 v.C..................................................................7
Landbouwrevolutie 10.000 v.C. / 8.000 v.C. - 1750 n.C. / 1800 n.C....................................................7
8000-3000 v.C.....................................................................................................................................8
Ontstaan van staten & steden 3000 v.C. - 500 v.C..........................................................................8
Ontstaan van rijken/beschavingen 500 v.C. - 1000 n.C.:.................................................................8
Koppeling v/d wereldzones 1000 n.C. - 1750 n.C............................................................................9
Moderne samenleving 1750 n.C. - 1800 n.C...................................................................................9
2. Een menselijke wereld: mens en mensheid......................................................................................11
2.0 Inleiding......................................................................................................................................11
Reisweg v/d Inca’s........................................................................................................................11
De confrontatie.............................................................................................................................11
2.1 Altijd meer mensen: bevolkingsgroei.........................................................................................12
1. Bevolkingsgroei bij de eerste menssoorten: 9-/6-/5.000.000- 250-/200.000 v.C.........................12
2. Bevolkingsgroei bij de Homo sapiens jager-verzamelaars: 250-/200.000 - 10.000 v.C.................13
3. Bevolkingsgroei bij de landbouwsamenlevingen: 10.000 v.C - 1800............................................14
4. Bevolkingsgroei bij de industriële samenlevingen........................................................................14
Groeipercentages.............................................................................................................................14
Pre-neolithische & pre-landbouwsamenlevingen.........................................................................14
Landbouwsamenlevingen.............................................................................................................14
Industriële samenlevingen............................................................................................................15
Verdubbelingsperiode......................................................................................................................15
Totale wereldbevolking....................................................................................................................15
Bevolkingsspreiding..........................................................................................................................15
2.2 Demografische transities............................................................................................................16
Neolithische demografische transitie...........................................................................................16
Hedendaagse demografische transitie.........................................................................................17
2.3 Demografische groei als rem of als motor..................................................................................18
Bevolkingsgroei als rem................................................................................................................18
Bevolkingsgroei als motor............................................................................................................19
2.4 Oorzaken van bevolkingsgroei / -daling......................................................................................20
Familie, gender en vruchtbaarheid...............................................................................................20
, Ziekte en dood..............................................................................................................................26
Mobiliteit en migratie...................................................................................................................29
3. Een natuurlijke wereld: ecologie, energie en groei..........................................................................32
Inleiding............................................................................................................................................32
3.1 Een ecologische wereldgeschiedenis..........................................................................................32
“Life boat ethics”..........................................................................................................................33
3.2 Klimaatwijzigingen......................................................................................................................33
3.3 Energie........................................................................................................................................35
Energieproductie..........................................................................................................................37
Impact hogere energieconsumptie...............................................................................................38
3.4 Kennis en technologie.................................................................................................................38
Collectief/sociaal leren.................................................................................................................39
3.5 Grenzen aan de groei?................................................................................................................43
4. Een agrarische wereld: boeren, landbouw en voeding.....................................................................44
4.1 De mens wordt boer...................................................................................................................45
4.2 Het ontstaan en de verspreiding van de landbouw....................................................................46
4.3 De “Columbian Exchange”..........................................................................................................47
4.4 Landbouw en voeding vandaag: the big escape of the big trap?................................................49
4.5 Het einde van de boerensamenlevingen?..................................................................................50
5. Een politieke wereld: bestuur en heersers.......................................................................................51
Inleiding............................................................................................................................................51
5.1 Minisystemen.............................................................................................................................52
5.2 Rijken..........................................................................................................................................53
Waarom ontstaan er in bepaalde periodes & plaatsen meer grootschalige bestuursvormen?....53
Waarom zijn sommige rijken succesvoller in overleven dan andere?..........................................54
5.3 Staten en het interstatensysteem..............................................................................................55
Groei van de staat i/d wereld.......................................................................................................56
Interstatensysteem.......................................................................................................................57
Formele & informele vormen van imperialisme...........................................................................59
6. Een goddelijke wereld: cultuur, beschavingen en religies................................................................60
Inleiding............................................................................................................................................60
6.1 Beschaving in het enkelvoud en het meervoud..........................................................................61
Beschaving in het enkelvoud........................................................................................................61
Beschaving in het meervoud........................................................................................................62
Wereldbeschavingen....................................................................................................................63
6.2 Civilisations sont des continuités (Fernand Braudel)..................................................................64
, 6.3 Beschavingen in conflict.............................................................................................................64
6.4 Is er een westerse beschaving ?.................................................................................................65
6.5 Wereldreligies.............................................................................................................................67
De 3 grote wereldreligies..............................................................................................................69
7. Een gescheiden wereld. The West and The Rest..............................................................................70
7.1 The Rise of the West en The Great Divergence..........................................................................70
7.2 Het meten van de kloof..............................................................................................................71
7.3 Een wereld met grote verschillen. The Rise of The West als een intern proces. De traditionele
visie...................................................................................................................................................72
Model van Landes.........................................................................................................................72
7.4 Een wereld met grote gelijkenissen. The Great Divergence als een samenloop.........................73
Model van Pomeranz....................................................................................................................73
7.5 Groeiende verschillen door een groeiende interconnectie. Handel, technologie en staat.........74
7.5.1 De groei van een ongelijk mondiaal handelssysteem..........................................................74
7.5.2 De groei van een dominant Europees kennissysteem.........................................................76
7.5.3 De groei van een triomferend Europees staatssysteem......................................................76
7.6 Een nieuwe globale positie van Europa en de transformatie van de Europese samenleving. 77
7.6.1 Een nieuwe globale positie voor Europa..............................................................................77
7.6.2 De transformatie van de Europese samenlevingen.............................................................78
7.6.3 Een Europese of mondiale industriële revolutie?................................................................79
7.7 Andere vragen, andere antwoorden...........................................................................................81
7.8 Wat met Afrika?..........................................................................................................................81
8. Een globale wereld. Globalisering of globaliseringen?.....................................................................82
Inleiding............................................................................................................................................82
8.1 Op zoek naar een definitie..........................................................................................................83
Model van Peter Dicken................................................................................................................83
8.2 Globalisering als strijdtoneel......................................................................................................84
8.3 Op zoek naar de historische wortels van de globalisering..........................................................86
8.3.1 globalisering is 5000 jaar oud (sinds het ontstaan van de grote beschavingen)..................86
8.3.2 globalisering is 500 jaar oud (sinds het ontstaan van een (westers) wereldsysteem).........87
8.3.3 globalisering is 150 jaar oud (sinds de verspreiding van de Industriële Revolutie)..............87
8.3.4 globalisering is 30 jaar oud (sinds de crisis van de jaren 1970)............................................88
8.4 Hedendaagse globalisering als werkelijkheid en als vertoog......................................................89
9. Een gepolariseerde wereld. Ontwikkeling, armoede en ongelijkheid...............................................90
Inleiding............................................................................................................................................90
9.1 Armoede op de internationale agenda.......................................................................................90
