SEMESTER 1
Woordenboeken
1. Types woordenboeken
Verklarend wb: betk woorden
- Algemeen verklarend wb: alg woordenschat
- Specifiek verklarend wb: vaktermen, eigennamen, dialectwoorden( = tss verkl-vert)
Vertaalwb: vert v woorden in/uit andere taal
Andere wb: synoniemwb, rijmwb, uitspraakwb / etymologische wb /
*oef !lemma
2. Geschiedenis wb
Oudheid
3100 v.C. Soemeriërs: maakten lijsten van bv dieren, beroepen... om het spijkerschrift te leren + door te geven
Grl 4-5e E Klassieke oudheid
Glossen: woord dat door de lezer wordt ingevoegd ter vertaling/ter verduidelijking v
moelijke/technische termen
1. Interlineare glossen: tss regels
2. Marginale glossen: in kantlijn
Glossaria: alfabetisch geordende lijst v glossen, verzameld uit versch handschriften =voorloper wb
vaak glossen v Humeus
Algemene wb v Gr/Lat bestonden niet
_______________________________________________________________________________________________________
500-1200 Oudnederlandse periode ( 1z in bewar en: alle voge ls zijn beginnen neste le n be halve ik en jij)
enkel glossen overgeleverd (geen wb)
Lex Salica = wet vd Salische Franken ( 6e E: tijd koning Clovis)
Onstaan:
Clovis werd koning – regeren over versch stammen om dit te vergemakkelijken regels op papier
Vb: wat er gebeurt als je ros (paard) / marchie (merrie) / jolen (veulen) steelt
Wachtendonkse Psalmen: vertaling van 20-tal psalmen(= rel liederen 10 e E)
Vertaald door Arnoud Wachtendonk voor kloosters in Z-limburg (D grens)
Justus Lipsius: bekeek + schreef psalmen over met hand enkel notities bewaard gebleven (uni Leiden)
_______________________________________________________________________________________________________
,Ca. 1500 Middeleeuwse glossaria + vocabularia
1. Glossaria (verz glossen)
- Types: moeilijke woorden uit het werk v 1 auteur
- thematisch
- Soms eentalig / tweetalig ( Lat – volkstaal)
- Hulpmiddel bij studie v Lat / lezen lit.
*oef
2. Vocabularia (=wb)
Mid. 15 e E tweetalige alfb wb Lat – Diets (=teutonico: volkstaal in lage landen – ‘’theoda’’: volk)
- hulpmiddel voor mensen die klassieke auteurs wilden lezen
1450: boekdrukkunst met losse loden letters
_______________________________________________________________________________________________________
16 e E Het eerste omvangrijke NL wb
Cornelis Kiliaan: Dictionarium Teutonico-Latinum (=NL-Lat wb)
=corrector in drukkerij v Christoffel Plantijn in Antw.
1882-1998 WNT = Woordenboek der Nederlandsche Taal (nijhoff / sijthoff)
(5gen.) Matt hias de Vries + Lammert te Winkel = initi ati efnemers
- grootste verklarend wb v NL : 40banden (3m) + grooste wb ter wereld
- bevat woordenschat uit 1500-1921
- spelling voor volledige wnt: spelling de vries + te winkel
Achtergrond:
19e E ontstaan idee: ‘’natie’’ gekoppeld aan volk met bepaalde eigenschappen en eigen taal
ontwikkeling grote liefde taal + gesch vd taal
______________________________________________________________________________________________________
wb voor hedendaags NL
Algemeen verklarende wb
Van Dale Groot wb vd NL taal / Dikke VD Den Boon + Hendricks 1864
- Pap ver. 3 delen
- beschrijft nl v ca. 1880-2015 (papieren verschijning Groen Boekje)
- woorden moeten 2-3j geregeld aangetroffen worden in het NL vd spraakmakende
gemeente
Van Dale Groot wb hedendaags NL Bastiaansen 1984
>< Dikke VD
- Pap ver. 2 delen
- nadruk op actueel taalgebruik (=sinds! 1950)
- biedt synchrone beschrijving NL: etymologie
- beknoptere omschrijvingen + neemt sneller nieuwe woorden op
, VD= impliciet normatief wb
doel ≠ aangeven wat goed/slecht taalgebruik is (normatief)
als er geen ‘label’ bij staat is het standaardNL (impliciet)
Prisma Groot wb NL Martin + Smedts Houten 2009
e
- 1 editie (prisma handwoordenboek NL 2009) had pioniersrol in nederlandse lexicografie
Algemeen NL wb (ANW)
- beschrijft nl v ca. 1970-2019
- alg nl=geen dialect/jongerentaal/jargon
*oef ! semagram ( enkel in anw )
= men probeert de structuur te vinden in de kennis v.e. bepaald concept door het in
stukjes te hakken
Spreekwoorden + uidrukkingen
- Stoett
- Huizinga info over etymologie v.e. spreekw
- ter Laan
Wb Belgisch-Nederlands
- Bakema met context
- Permentier + Schutz
Wb Surinaams-Nederlands
- Donselaar = bioloog; veel natuur
- de Bies = taalkundige doct ua
Wb voor anderstaligen
- Van Dale Pocketwoordenboek NL als 2e taal
=NT2; als iemand in VL/NL nederlands leert
- NVT= Nederlands als vreemde taal; als je in buitenland nederlands leert
*oef - stam en hoofdtijdden staan erbij
- eenvoudige vbzinnen
- spreekw/gezegden duidelijk vooraan
- lidwoorden springen er uit want is moeilijk
- m/v staat er niet bij want is ook weg bij moedertaalsprekers
Beeldwb
- Corbeil + Archambault afbeeldingen nemen rol over v wbdef. *zie vb
_______________________________________________________________________________________________________
Opbouw wbartikelen in Dikke VD 4 NIV
4 niv - kopniveau ( trefwoord=lemma, grammaticalia, klemtoon)
, - betk niv
- Voorbeeldniv (vbzin)
- etymologieniv * oef!
* oef werken met VD
beperkingen gratis VD :
- minder woorden
- minder genuanceerde labels
* oef
kritische omgang edities def :
- oude versies: verouderde spelling/woordverklaring (vaak maatsch visie in verwerkt)
*oef
Woordenboeken
1. Types woordenboeken
Verklarend wb: betk woorden
- Algemeen verklarend wb: alg woordenschat
- Specifiek verklarend wb: vaktermen, eigennamen, dialectwoorden( = tss verkl-vert)
Vertaalwb: vert v woorden in/uit andere taal
Andere wb: synoniemwb, rijmwb, uitspraakwb / etymologische wb /
*oef !lemma
2. Geschiedenis wb
Oudheid
3100 v.C. Soemeriërs: maakten lijsten van bv dieren, beroepen... om het spijkerschrift te leren + door te geven
Grl 4-5e E Klassieke oudheid
Glossen: woord dat door de lezer wordt ingevoegd ter vertaling/ter verduidelijking v
moelijke/technische termen
1. Interlineare glossen: tss regels
2. Marginale glossen: in kantlijn
Glossaria: alfabetisch geordende lijst v glossen, verzameld uit versch handschriften =voorloper wb
vaak glossen v Humeus
Algemene wb v Gr/Lat bestonden niet
_______________________________________________________________________________________________________
500-1200 Oudnederlandse periode ( 1z in bewar en: alle voge ls zijn beginnen neste le n be halve ik en jij)
enkel glossen overgeleverd (geen wb)
Lex Salica = wet vd Salische Franken ( 6e E: tijd koning Clovis)
Onstaan:
Clovis werd koning – regeren over versch stammen om dit te vergemakkelijken regels op papier
Vb: wat er gebeurt als je ros (paard) / marchie (merrie) / jolen (veulen) steelt
Wachtendonkse Psalmen: vertaling van 20-tal psalmen(= rel liederen 10 e E)
Vertaald door Arnoud Wachtendonk voor kloosters in Z-limburg (D grens)
Justus Lipsius: bekeek + schreef psalmen over met hand enkel notities bewaard gebleven (uni Leiden)
_______________________________________________________________________________________________________
,Ca. 1500 Middeleeuwse glossaria + vocabularia
1. Glossaria (verz glossen)
- Types: moeilijke woorden uit het werk v 1 auteur
- thematisch
- Soms eentalig / tweetalig ( Lat – volkstaal)
- Hulpmiddel bij studie v Lat / lezen lit.
*oef
2. Vocabularia (=wb)
Mid. 15 e E tweetalige alfb wb Lat – Diets (=teutonico: volkstaal in lage landen – ‘’theoda’’: volk)
- hulpmiddel voor mensen die klassieke auteurs wilden lezen
1450: boekdrukkunst met losse loden letters
_______________________________________________________________________________________________________
16 e E Het eerste omvangrijke NL wb
Cornelis Kiliaan: Dictionarium Teutonico-Latinum (=NL-Lat wb)
=corrector in drukkerij v Christoffel Plantijn in Antw.
1882-1998 WNT = Woordenboek der Nederlandsche Taal (nijhoff / sijthoff)
(5gen.) Matt hias de Vries + Lammert te Winkel = initi ati efnemers
- grootste verklarend wb v NL : 40banden (3m) + grooste wb ter wereld
- bevat woordenschat uit 1500-1921
- spelling voor volledige wnt: spelling de vries + te winkel
Achtergrond:
19e E ontstaan idee: ‘’natie’’ gekoppeld aan volk met bepaalde eigenschappen en eigen taal
ontwikkeling grote liefde taal + gesch vd taal
______________________________________________________________________________________________________
wb voor hedendaags NL
Algemeen verklarende wb
Van Dale Groot wb vd NL taal / Dikke VD Den Boon + Hendricks 1864
- Pap ver. 3 delen
- beschrijft nl v ca. 1880-2015 (papieren verschijning Groen Boekje)
- woorden moeten 2-3j geregeld aangetroffen worden in het NL vd spraakmakende
gemeente
Van Dale Groot wb hedendaags NL Bastiaansen 1984
>< Dikke VD
- Pap ver. 2 delen
- nadruk op actueel taalgebruik (=sinds! 1950)
- biedt synchrone beschrijving NL: etymologie
- beknoptere omschrijvingen + neemt sneller nieuwe woorden op
, VD= impliciet normatief wb
doel ≠ aangeven wat goed/slecht taalgebruik is (normatief)
als er geen ‘label’ bij staat is het standaardNL (impliciet)
Prisma Groot wb NL Martin + Smedts Houten 2009
e
- 1 editie (prisma handwoordenboek NL 2009) had pioniersrol in nederlandse lexicografie
Algemeen NL wb (ANW)
- beschrijft nl v ca. 1970-2019
- alg nl=geen dialect/jongerentaal/jargon
*oef ! semagram ( enkel in anw )
= men probeert de structuur te vinden in de kennis v.e. bepaald concept door het in
stukjes te hakken
Spreekwoorden + uidrukkingen
- Stoett
- Huizinga info over etymologie v.e. spreekw
- ter Laan
Wb Belgisch-Nederlands
- Bakema met context
- Permentier + Schutz
Wb Surinaams-Nederlands
- Donselaar = bioloog; veel natuur
- de Bies = taalkundige doct ua
Wb voor anderstaligen
- Van Dale Pocketwoordenboek NL als 2e taal
=NT2; als iemand in VL/NL nederlands leert
- NVT= Nederlands als vreemde taal; als je in buitenland nederlands leert
*oef - stam en hoofdtijdden staan erbij
- eenvoudige vbzinnen
- spreekw/gezegden duidelijk vooraan
- lidwoorden springen er uit want is moeilijk
- m/v staat er niet bij want is ook weg bij moedertaalsprekers
Beeldwb
- Corbeil + Archambault afbeeldingen nemen rol over v wbdef. *zie vb
_______________________________________________________________________________________________________
Opbouw wbartikelen in Dikke VD 4 NIV
4 niv - kopniveau ( trefwoord=lemma, grammaticalia, klemtoon)
, - betk niv
- Voorbeeldniv (vbzin)
- etymologieniv * oef!
* oef werken met VD
beperkingen gratis VD :
- minder woorden
- minder genuanceerde labels
* oef
kritische omgang edities def :
- oude versies: verouderde spelling/woordverklaring (vaak maatsch visie in verwerkt)
*oef
