Samenvatting leerpad sperma onderzoek

Leerpad: Sperma onderzoek

0. Inleiding

 Kunstmatige voortplanting wordt vaak gebruikt in de
diergeneeskunde.
 Hierbij wordt het natuurlijke voortplantingsproces tijdelijk door de
mens onderbroken en daarna weer aan de natuur
overgelaten.
 Een goed begrip van natuurlijke paring en verschillen tussen
diersoorten is noodzakelijk voor succesvol ingrijpen.
 In dit leerpad leer je:
o Hoe natuurlijke paring verloopt bij verschillende diersoorten.
o Hoe sperma-afname per diersoort gebeurt.
o Hoe je een spermastaal macro- en microscopisch
onderzoekt (ook in het practicum).

1. De natuurlijke paring
= Bij natuurlijke paring zijn 2 essentiële
mechanismen van belang:
o Erectie
o Ejaculatie


 De erectie
= De erectie verloopt in 2 fasen:
1) Eerste fase: vasculaire fase
 Vasodilatatie in de corpora cavernosa
door stimulatie van het erectiecentrum (sacrale ruggenmerg).
 Meer bloed stroomt de penis binnen → toename in volume en
stijfheid.
 Vooral duidelijk bij dieren met een sponsachtige penis (bv.
hengst).
 Bij dieren met een fibreuzen penis (bv. stier):
o Minder volumetoename.
o Penis verlengt vooral in lengte.
2) Tweede fase: fixatiefase
 Penis wordt door spieren opgetrokken tegen de zitbeenrand.
 Arteriële bloedtoevoer blijft doorgaan.
 Veneuze afvoer wordt afgeklemd → bloed blijft opgesloten.
 Gevolg: zeer hoge bloeddruk in de penis.
 Bij fibreuzen penis opnieuw slechts beperkte volumetoename.

, De ejaculatie
 Wordt uitgelokt door tactiele stimulatie van
de dorsale peniele zenuw.
 Via parasympathische reflex ontstaan:
o Contracties van de cauda epididymis (bijbal)
o Contracties van de ductus deferens (zaadleider)
 Hierdoor worden spermacellen naar de urethra getransporteerd.
 Tegelijkertijd contraheren de accessoire geslachtsklieren:
o Zaadblaasjes
o Prostaat
o Cowperklieren
 Hun secreties mengen zich met de spermacellen → vorming van het




ejaculaat.

 Praktische context (landbouw- en gezelschapsdieren)
 Paring gebeurt steeds minder vrij in de natuur.
 Vaak onder begeleiding van de mens.
 Natuurlijk ‘liefdesspel’ en langdurige wederzijdse stimulatie
ontbreken vaak.
 Door moderne technieken (bv. kunstmatige inseminatie) wordt
het proces herleid tot een snelle copulatie.

,  Domesticatie heeft geleid tot verlies of vermindering van bepaalde
natuurlijke gedragingen.




1.1 Paard
= Voorfase: gedragsmatige voorbereiding
 Wanneer een hengst bij een merrie wordt gebracht, onderzoekt hij
eerst haar receptiviteit.
 Dit gebeurt volgens een vast patroon:
o Start craniaal: snuffelen aan kop, hals en manen
o Vervolgens langs flank en lies
o Eindigt in de perineale regio
 Bij contact met de vulva vertoont de hengst vaak
flehmen:
o Vooral wanneer de merrie urineert
o Analyse van feromonen via het orgaan van
Jacobson
 Tijdens deze fase treedt de erectie op.


= Copulatie en ejaculatie
 Na het opstijgen start door tactiele stimulatie de ejaculatiefase.
 Wanneer ejaculatie begint:
o Heftige copulatiebewegingen stoppen.
o Spermagolven zijn zichtbaar via:
 Ritmische contracties van de urethra
 Knikbewegingen van de staart


= Gefractioneerde ejaculatie bij de hengst
 De ejaculatie verloopt duidelijk in fracties:

1) Eerste fractie
 Sperma-arm
 Vooral secreet van de Cowperklieren
2) Tweede fractie
 Spermarijk
 Vooral secreet van de zaadblaasjes
3) Laatste fractie
 Weinig spermatozoïden
 Vooral secreet van de prostaat


= Duur en bijzonderheden
 De paring bij het paard duurt enkele minuten.
 De glans penis sluit aan tegen de slappe, open cervix.
 Het sperma wordt grotendeels rechtstreeks in de
uterus/baarmoeder gespoten.