Samenvatting Staats- en bestuursrecht (administratief recht) Vives

SAMENVATTING STAATS- EN
BESTUURSRECHT (ADMINISTRATIEF
RECHT)
Academiejaar 2025-2026; Docent: Naomi Blomme

DEEL 1: FUNDAMENTELE ELEMENTEN
VAN HET ADMINISTRATIEF RECHT
HOOFDSTUK 1: AFBAKENING VAN HET ADMINISTRATIEF RECHT

1. SITUERING VAN HET ADMINISTRATIEF RECHT EN
BEGRIPSOMSCHRIJVING


1.1. SITUERING VAN HET ADMINISTRATIEF RECHT
Binnen gemeenschap organisatie en structuren  (nationale) rechtsorde bijschaven
i.f.v. nieuwe noden en inzichten.

Rechtsregels inhoudelijk gegroepeerd in rechtstakken onder publiek en/of
privaatrecht.

 Nationaal of internationaal recht?
o Nationaal recht: geldt enkel binnen de landsgrenzen of soms voor eigen
burgers in het buitenland.
 Administratief recht/bestuursrecht: recht van toepassing op
administratieve/bestuurlijke overheden en diensten in België 
internationale invloeden.
o Internationaal recht: Geldt over de landsgrenzen heen. Ontstaat uit
samenwerking tussen staten en/of gaat uit van internationale en
supranationale instellingen die staten hebben opgericht.
Vb. VWEU, EVRM, VEU
 Verdragsrecht: in verdragen vastgelegd en door Belgische
wetgever goedgekeurd.
 Supranationaal recht: rechtsregels die uitgaan van
supranationale instellingen waaraan staten een deel van hun
wetgevende bevoegdheid hebben overgedragen.
 Privaat- of publiekrecht?
o Privaatrecht: regelt statuut en verhoudingen tussen private personen.
 Kan van afgeweken worden, tenzij dwingend recht
 Vb. Verbintenissenrecht, huwelijksvermogensrecht, handelshuur
o Publiekrecht: regelt organisatie en werking van overheden en hun
onderlinge, horizontale verhoudingen en verticale verhoudingen tot
private (rechts)personen




1

, In beginsel dwingend recht
Vb. werking parlementen, onteigeningsregeling, sociale
solidariteit onder burgers
o Grondwettelijk recht = basisregels Belgische staatsinrichting:
 Rechtsstaat
 Parlementaire democratie
 Constitutionele monarchie
 Federale staat – scheiding der machten
 Grondrechten
o Administratief recht of bestuursrecht: werkt verder de basisregels uit
voor de uitvoerende macht.
 Organiseert het openbaar bestuur en regelt de taakverdeling
binnen de grenzen van het grondwettelijk recht
 Openbaar bestuur?
o Bestuurlijke overheden ingericht door de Grondwet
o Federale en regionale uitvoerende macht +
provincies en gemeenten
o Bijkomende bestuurlijke diensten opgericht of
erkend door de bestuurlijke overheden (diensten
die functioneren onder hiërarchisch of
administratief toezicht van de bestuurlijke
overheden en die derden verbinden a.d.h.v.
eenzijdige beslissingen)
 Grondwettelijk recht + Administratief recht = Staatsrecht (kern
van publiek recht!


1.2. BEGRIP ADMINISTRATIEF RECHT
- Organiseert het openbaar bestuur
- Regelt diens taakvervulling binnen de krijtlijnen van het grondwettelijk recht

(Openbaar) bestuur = bestuurlijke overheden die in de Grondwet zijn ingericht:

Koning, federale
overheid


Gemeenschaps- en
gewestregeringen,
provincies en
gemeenten



Vb. VREG, OVAM,
RIZIV, FSMA



Verantwoordelijk voor:

- Algemeen belang/algemeen welzijn


2

, o Inhoud geen vaststaand gegeven
o Invulling door veranderende beleidsopvatting en verwachtingen burger
 Bestuur bepaalt zelf, binnen wettelijk kader, welke taken het
opneemt
o Verzorgingsstaat  brede opvatting van overheidstaak

- Realisatie van het algemeen belang
o Taak: wetten uitvoeren door:
 Nemen van individuele toepassingsbeslissingen in concrete
dossiers
= bestuurlijke beslissingen
 Vb. Benoeming, omgevingsvergunning,
onteigeningsbesluit
 Algemeen geldend reglement of verordening opmaken ter
aanvulling van wetten = beslissing van wetgevende aard
 Vb. Gemeentelijke politieverordening, gewestelijke
stedenbouwkundige verordening
 Geschillen met of binnen bestuur: rechtbanken die tot de
uitvoerende macht behoren (administratieve rechtbanken) =
jurisdictionele beslissing  administratief recht
 Vb. Beslissing in tuchtzaken of inzake erelonenen m.b.t.
een erkend boekhouder

2. ADMINISTRATIEF RECHT IS UITZONDERINGSRECHT

 Rechtvaardiging
o Slagkracht  algemeen belang soms haaks op privaat belang…
o Bestuur onderworpen aan gemeenrecht, MAAR uitgangspunt van
gemeenrecht is gelijkwaardigheid van partijen en privaatrechtelijke
technieken zoals overleg en overeenkomsten.
 Daarom: eigen publiekrechtelijke rechtsregels/technieken om opdrachten
van algemeen belang te kunnen uitvoeren.
 Eigen rechtsregels  Wijkt dus af van gemeenrecht! Aparte positie in
vergelijking met private (rechts)persoon:
o Eigen ruimere rechten (voorrechten)  eigen publiekrechtelijke
middelen
 Bestuur kan gezagshalve, eventueel met dwang en tegen de wil
van betrokkenen optreden
 Enkel toepasbaar als de (grond)wetgever ze uitdrukkelijk aan
bestuur heeft toegekend!
 Overheidsgoederen (domeingoederen): zeer beschermd statuut
 Vb. E40 niet voor beslag vatbaar door SE’s van overheid
 Vb. gedrag van burgers eenzijdig en dwingend bepalen door
algemeen geldende regels (reglementaire beslissingen) of
bepaald individu eenzijdig verbinden (individuele beslissingen)
(= uitvoerbare beslissingen)
 Vb. inbreuken op reglementaire voorschriften strafbaar stellen
met straf- of administratieve sancties. Belastingen heffen op
grond van beslissing volksvertegenwoordigende vergadering.
Onroerende goederen verkrijgen door gedwongen onteigening.

3

, Roerende goederen verkrijgen door opeising. Erfdienstbaarheid
van algemeen belang uitspreken.
o Eigen zwaardere plichten
 Kiest niet vrij zijn medecontractant voor een overheidsopdracht
 Taak uitoefenen in volle openbaarheid voor de burger (om zinvol
verhaal te kunnen uitoefenen tegen bestuursbeslissing)
 Dienstverlening zonder onderbreking verzekeren en voor
iedereen op gelijke wijze openstellen
 Moet in individuele beslissingen de onderliggende motieven
opnemen.
 Vb. publiekrechtelijk eigendomsrecht, publiekrechtelijke voogdij,
publiekrechtelijke erfdienstbaarheid vs de privaatrechtelijke
versies.
o Eigen terminologie

3. UITVOERBARE BESLISSINGEN

= eenzijdige administratieve rechtshandeling  kan zo in het algemeen belang
optreden en dagelijkse uitvoerbare beslissingen nemen i.k.v. zijn taakvervulling

Voorbeeldsituatie om vragen aan te toetsen:

Een studentenorganisatie (organisatoren van de betoging) vraagt de burgemeester
toelating m te betogen in de gemeente. De burgemeester weigert toelating te
verlenen omwille van het gevaar voor de openbare veiligheid


3.1. BEGRIP EN SITUERING
Verschillende soorten activiteiten:

- Uitvoerbare beslissingen = administratieve rechtshandeling,
rechtsgevolgen die het bestuur bewust heeft gewild. Vb. betogingsverbod
o Meerzijdig of eenzijdig:
 Meerzijdige: tot stand gekomen met akkoord van betrokkene;
overeenkomst
 Vb. aannemingsovereenkomst tussen gemeente en
bedrijf tot bouwen van sportcomplex
 Eenzijdige: zonder akkoord van betrokkene  eenzijdige adm.
RH = de uitvoerbare beslissing
 Ongeacht hun draagwijdte (algemeen of individueel)
 Vernietiging door RvS bij onwettigheid (art. 14 RvS-wet)
 Vb. jachtvergunning
- Materiële handelingen (= zonder rechtsgevolgen)
o = een veruitwendiging van de rechtsgevolgen van de administratieve
rechtshandeling
o Vb. uiteendrijven van de verboden betoging door de helpers van de
burgemeester (administratieve politie)

Toepassing voorbeeldsituatie:




4