Samenvatting biologie - hoofdstuk 12 - leerjaar 4 - biologie voor jou MAX leerjaar 4 deel b vmbo-k handboek

Samenvatting biologie
Hoofdstuk 12 transport en afweer
Basisstof 1 – bloed
1.1) Ik kan uitleggen uit welke verschillende bestanddelen bloed bestaat.
Bloed bestaat uit:
 Bloedplasma
 Bloedcellen
o Rode bloedcellen
o Witte bloedcellen
 Bloedplaatjes

1.2) Ik kan vertellen welke verschillende stoffen er voorkomen in
bloedplasma.
Stoffen in bloedplasma:
 Water (91%)
 Stoffen die in water zijn opgelost (2%)
o Glucose
o Mineralen (zouten)
o Vitamine
o Koolhydraten
o Eiwitten
o Vetten
o Afvalstoffen die vrijkomen bij verbranding (zoals koolstofdioxide)
o Antistoffen die je lichaam beschermen tegen ziekteverwekkers
o Hormonen
o Enzymen
o Kleine hoeveelheid zuurstof
 Plasma-eiwitten (7%)
o Onder andere fibrinogeen

Bloedplasma = waterig deel van het bloed

1.3) Ik kan een rode bloedcel aan de vorm herkennen.
Vorm van rode bloedcellen:
 Rode schijfjes met in het midden een indeuking
 Geen celkern

1.4) Ik kan uitleggen wat de functie van rode bloedcellen is.
Functie van rode bloedcellen:
 Zuurstof vervoeren




1.5) Ik kan uitleggen waar alle bloedcellen worden geproduceerd.

,De bloedcellen (witte en rode) worden geproduceerd in het rode beenmerg.
Het rode beenmerg bevindt zich in de koppen van pijpbeenderen en in platte
beenderen

Voorbeeld koppen van pijpbeenderen:
 Opperarmbeen
 Dijbeen




Voorbeeld platte beenderen:
 Ribben
 Heupbeenderen




Het rode beenmerg bevindt zich in de binnenkant van de beenderen.
De bloedcellen ontstaan uit de stamcellen in het rode beenmerg.

1.6) Ik kan uitleggen wat de functie van hemoglobine is.
Rode bloedcellen bevatten het eiwit hemoglobine.

Functie hemoglobine:
 Zorgen ervoor dat robe bloedcellen gemakkelijk zuurstof kunnen opnemen en
afgeven.
 Zorgt voor de rode kleur van de bloedcel




1.7) Ik kan uitleggen waar rode bloedcellen in het lichaam worden
afgebroken.
Worden afgebroken in:
 Rode beenmerg

,  De milt
 De lever

Er komt dan ijzer vrij wat weer wordt gebruikt voor nieuwe rode bloedcellen.

1.8) Ik kan een witte bloedcel aan de vorm herkennen.
De vorm van witte bloedcellen:
 Hebben een celkern
 Geen vaste vorm

1.9) Ik kan uitleggen wat de functie van witte bloedcellen is.
Functie witte bloedcellen:
 Maken ziekteverwekkers onschadelijk.

1.10) Ik kan drie verschillende typen witte bloedcellen omschrijven.
Type witte bloedcellen:
 Witte bloedcellen die dode cel resten opruimen
 Witte bloedcellen die antistoffen maken tegen ziekteverwekkers
 Witte bloedcellen die bacteriën doden

1.11) Ik kan uitleggen wat er mis is bij iemand met leukemie.
Leukemie ontstaat in het beenmerg.

Bij iemand met leukemie worden heel veel onrijpe witte bloedcellen gevormd. De witte
bloedcellen functioneren niet goed. Hierdoor is het lichaam niet goed beschermd
tegen infecties.

Ook worden er bij mensen met leukemie minder rode bloedcellen en bloedplaatjes
gevormd.

1.12) Ik kan uitleggen hoe bloedplaatjes ontstaan.
Ontstaan van bloedplaatjes:
 Ontstaan doordat cellen uiteenvallen.

Bloedplaatjes ontstaan in het rode beenmerg.
Bloedplaatjes zijn geen cellen, maar delen van cellen.

Bloedplaatjes hebben geen celkern.

1.13) Ik kan uitleggen wat de functie van bloedplaatjes is.
Functie van bloedplaatjes:
 Ze zorgen ervoor bij een wond dat het bloed stolt - > bloedstolling
o Bloedstolling = zorgt dat bij een wond bloed je wond je wond afsluit
waardoor het stopt met bloeden.

1.14) Ik kan in 3 stappen uitleggen wat er in bloedvat gebeurt als een
bloedvat beschadigd is geraakt.
Stappen:
1) Vernauwing van het bloedvat
o Het bloedvat trekt samen zodat er minder bloed uit de wond stroomt.
2) Bloedplaatjes vormen een prop