7/12
Krachtige leeromgeving 2 – semester 1
1. Inleiding
1.1 Visie van deze cursus
1.2 Opbouw van deze cursus
Een kenniskaart heeft als doel om leerlingen (en leerkrachten) in één oogopslag te laten zien wat de
belangrijkste kennis is, hoe die kennisdelen met elkaar samenhangen en welke andere begrippen of
vaardigheden er nog bij horen.
Een kenniskaart lijkt op een mindmap, maar heeft geen vaste manier van opbouw en geen vaste
structuur.
Kenniskaarten kunnen gebruikt worden om voorkennis te activeren, overzicht te bieden bij nieuwe
leerstof en als tool om herhaling en studeren/toetsing te ondersteunen.
Teaching-techniek: Kennisschema
Maak voor belangrijke thema’s en onderwerpen een kennisschema waarin je de belangrijkste
feitenkennis op één A4 verzamelt, zodat iedere leerling weet welke kennis hij moet onthouden om de
lessen te kunnen volgen. Stel de informatie zo op, dat het makkelijk in het geheugen op te nemen is.
,2. Een kader voor werken aan gelijke kansen
2.1 Houding, inhoud en didactiek
Bevorderen van gelijke kansen in onderwijs kan bekeken worden vanuit 3 samenhangende
invalshoeken:
Vullen elkaar aan, spelen in elke les een rol.
Afhankelijk van context kan nadruk op 1 element liggen, maar ze versterken elkaar.
Houding
- Verwijst naar overtuigingen, verwachtingen en gedragingen t.o.v. leerlingen
- Creëren van veilige en gelijkwaardige leeromgeving (leerkracht bewust van eigen
vooroordelen en ongelijkheden)
Inhoud
7/12
- Keuze van lesmateriaal, voorbeelden, casus en aansluiting bij leefwereld
- Belang van diversiteit
, - Niet vertrekken vanuit vanzelfsprekende voorkennis, maar expliciet opbouwen
Didactiek
- Manier waarop les wordt gegeven en leerdoelen worden bereikt
- Gestructureerde aanpak, duidelijke verwachtingen en actieve betrokkenheid = belangrijk
- Vooral kansarme leerlingen hebben er baat bij
Conclusie
- 3 invalshoeken zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden
- Leraar die hier aan voldoet kan groot verschil maken voor het welzijn en leren
- Kleine aanpassingen, maar dragen bij aan waarderende en betrokken schoolomgeving
3. Leerstofjaarklassensysteem
3.1 Het leerstofjaarklassensysteem als basisorganisatie
Het leerstofjaarklassensysteem = een gestructureerde manier om onderwijs te organiseren, waarbij
leerlingen in groepen worden ingedeeld op basis van leeftijd en een vastgestelde hoeveelheid leerstof
per jaar volgen.
Leerstof staat centraal!
Voordelen:
- De eenvoudige structuur: het is helder en duidelijk, makkelijk te plannen, geen sociale
discriminatie, gelijkheid van onderwijskansen.
- Sociale vaardigheden in een beschermde omgeving: leerlingen kennen elkaar echt, worden
sociaal vaardiger door samen te leven en werken.
- Goede basis om te individualiseren: verschillende initiatieven om te individualiseren kunnen
makkelijk ingevoegd worden.
Nadelen:
- Prestatiedruk: zowel op leerlingen als op leerkrachten, moeten op bepaalde tijd bewijzen dat
ze leerstof beheersen, leerkracht heeft deadline op leerstof, relatie leerkracht-leerling wordt
hierdoor erg beïnvloed.
- Groepeert per leerling: differentieert naar leeftijd, maar grote nood aan meer inspelen op
verschillen tussen leerlingen, in LSJKS is het moeilijker om rekening te houden met inter- en
intra-individuele verschillen.
, 7/12
3.2 Individualiseren door differentiatie
Individualiseren = onderwijs dat de individuele verscheidenheid van de leerlingen daadwerkelijk
erkent en tot uitgangspunt neemt in de organisatie van het onderwijs. Het principe.
Doel: de maximale ontwikkeling, vorming, van elk kind in het bijzonder en dit binnen door de natuur
aangegeven grenzen.
Belangrijke aandacht moeten we hier schenken aan de verschillen in de omgeving waarin kinderen
buiten de schoolmuren opgroeien. Het is een van de grootste uitdagingen van het onderwijs om
ervoor te zorgen dat een gebrek aan leerkansen buiten de school zo weinig mogelijk de
leeruitkomsten van kinderen binnen de school bepaalt. Dus zullen we moeten differentiëren.
Differentiatie = een onderwijsbenadering waarbij leerkrachten proactief de inhoud van het onderwijs
aanpassen en/of de leermaterialen, de gevraagde leeractiviteiten en de producten van leerlingen. Dit
doen ze om tegemoet te komen aan verschillende leernoden van individuele leerlingen of van kleine
groepen leerlingen, om daarmee gelijke kansen te bieden en de leermogelijkheden van alle leerlingen
in de klas te vergroten.
Differentiatie is onderdeel van dagelijks onderwijs en behoort tot basisdidactiek van leerkracht.
Differentiatie is op deze manier een deel van je professioneel handelen als leerkracht en je kijk op
differentiatie is verbonden met je visie op onderwijs. Het is dus vooral een (beroeps)houding van de
leraar.
Krachtige leeromgeving 2 – semester 1
1. Inleiding
1.1 Visie van deze cursus
1.2 Opbouw van deze cursus
Een kenniskaart heeft als doel om leerlingen (en leerkrachten) in één oogopslag te laten zien wat de
belangrijkste kennis is, hoe die kennisdelen met elkaar samenhangen en welke andere begrippen of
vaardigheden er nog bij horen.
Een kenniskaart lijkt op een mindmap, maar heeft geen vaste manier van opbouw en geen vaste
structuur.
Kenniskaarten kunnen gebruikt worden om voorkennis te activeren, overzicht te bieden bij nieuwe
leerstof en als tool om herhaling en studeren/toetsing te ondersteunen.
Teaching-techniek: Kennisschema
Maak voor belangrijke thema’s en onderwerpen een kennisschema waarin je de belangrijkste
feitenkennis op één A4 verzamelt, zodat iedere leerling weet welke kennis hij moet onthouden om de
lessen te kunnen volgen. Stel de informatie zo op, dat het makkelijk in het geheugen op te nemen is.
,2. Een kader voor werken aan gelijke kansen
2.1 Houding, inhoud en didactiek
Bevorderen van gelijke kansen in onderwijs kan bekeken worden vanuit 3 samenhangende
invalshoeken:
Vullen elkaar aan, spelen in elke les een rol.
Afhankelijk van context kan nadruk op 1 element liggen, maar ze versterken elkaar.
Houding
- Verwijst naar overtuigingen, verwachtingen en gedragingen t.o.v. leerlingen
- Creëren van veilige en gelijkwaardige leeromgeving (leerkracht bewust van eigen
vooroordelen en ongelijkheden)
Inhoud
7/12
- Keuze van lesmateriaal, voorbeelden, casus en aansluiting bij leefwereld
- Belang van diversiteit
, - Niet vertrekken vanuit vanzelfsprekende voorkennis, maar expliciet opbouwen
Didactiek
- Manier waarop les wordt gegeven en leerdoelen worden bereikt
- Gestructureerde aanpak, duidelijke verwachtingen en actieve betrokkenheid = belangrijk
- Vooral kansarme leerlingen hebben er baat bij
Conclusie
- 3 invalshoeken zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden
- Leraar die hier aan voldoet kan groot verschil maken voor het welzijn en leren
- Kleine aanpassingen, maar dragen bij aan waarderende en betrokken schoolomgeving
3. Leerstofjaarklassensysteem
3.1 Het leerstofjaarklassensysteem als basisorganisatie
Het leerstofjaarklassensysteem = een gestructureerde manier om onderwijs te organiseren, waarbij
leerlingen in groepen worden ingedeeld op basis van leeftijd en een vastgestelde hoeveelheid leerstof
per jaar volgen.
Leerstof staat centraal!
Voordelen:
- De eenvoudige structuur: het is helder en duidelijk, makkelijk te plannen, geen sociale
discriminatie, gelijkheid van onderwijskansen.
- Sociale vaardigheden in een beschermde omgeving: leerlingen kennen elkaar echt, worden
sociaal vaardiger door samen te leven en werken.
- Goede basis om te individualiseren: verschillende initiatieven om te individualiseren kunnen
makkelijk ingevoegd worden.
Nadelen:
- Prestatiedruk: zowel op leerlingen als op leerkrachten, moeten op bepaalde tijd bewijzen dat
ze leerstof beheersen, leerkracht heeft deadline op leerstof, relatie leerkracht-leerling wordt
hierdoor erg beïnvloed.
- Groepeert per leerling: differentieert naar leeftijd, maar grote nood aan meer inspelen op
verschillen tussen leerlingen, in LSJKS is het moeilijker om rekening te houden met inter- en
intra-individuele verschillen.
, 7/12
3.2 Individualiseren door differentiatie
Individualiseren = onderwijs dat de individuele verscheidenheid van de leerlingen daadwerkelijk
erkent en tot uitgangspunt neemt in de organisatie van het onderwijs. Het principe.
Doel: de maximale ontwikkeling, vorming, van elk kind in het bijzonder en dit binnen door de natuur
aangegeven grenzen.
Belangrijke aandacht moeten we hier schenken aan de verschillen in de omgeving waarin kinderen
buiten de schoolmuren opgroeien. Het is een van de grootste uitdagingen van het onderwijs om
ervoor te zorgen dat een gebrek aan leerkansen buiten de school zo weinig mogelijk de
leeruitkomsten van kinderen binnen de school bepaalt. Dus zullen we moeten differentiëren.
Differentiatie = een onderwijsbenadering waarbij leerkrachten proactief de inhoud van het onderwijs
aanpassen en/of de leermaterialen, de gevraagde leeractiviteiten en de producten van leerlingen. Dit
doen ze om tegemoet te komen aan verschillende leernoden van individuele leerlingen of van kleine
groepen leerlingen, om daarmee gelijke kansen te bieden en de leermogelijkheden van alle leerlingen
in de klas te vergroten.
Differentiatie is onderdeel van dagelijks onderwijs en behoort tot basisdidactiek van leerkracht.
Differentiatie is op deze manier een deel van je professioneel handelen als leerkracht en je kijk op
differentiatie is verbonden met je visie op onderwijs. Het is dus vooral een (beroeps)houding van de
leraar.
