Statistiek I voor de Sociale Wetenschappen
HOORCOLLEGE 1
HOOFDSTUK I: Inleiding
Onderwerpen inleiding
Wat is statistiek?
Tellen en cijfers
Oorsprong van de statistiek
Waarom statistiek?
Onderzoek & statistiek: een voorbeeld
Wat is statistiek?
“Statistics is the art and science of learning from data”
Statistiek is de kunst en de wetenschap om
Een onderzoek op te zetten
De gegevens te verzamelen en te analyseren die uit het onderzoek voortkomen - De
gegevens te vertalen in kennis en inzicht
Dus
Gegevens verzamelen
Gegevens analyseren, interpreteren en presenteren
Kennismethode om de wereld beter te kennen en te begrijpen
• Statistiek als wetenschappelijke discipline
• Statistiek als werktuig, instrument, methode
o Onderzoek op basis van data (Wat zijn data?)
o Kijken naar gegevens en verdelingen - Weergeven op een manier om beter te begrijpen:
grafisch, kengetallen - Onderzoeken en vergelijken van verdelingen
• Statistiek als een aanvullende/mogelijke benadering van de werkelijkheid naast andere
methoden
Wat is beschrijvende statistiek?
De wereld in cijfers beschrijven
o We denken spontaan vaak kwantitatief (veel, weinig, meer,...)
o Cijfers geven die hoeveelheden precies weer
Beschrijvende statistiek
o Basis: frequentievragen
o Samenvatten in “kengetallen”
o Gebruik van grafische technieken
Wat is statistiek?
1
,Saai?
Hmmmm… not at all!
Hans Rosling
Zweedse dokter, ‘statisticus’, professor Internationale Gezondheid, …
https://vimeo.com/18477762
o There’s nothing boring about statistics: especially not today, when we can make the
data sing, with statistics we can really make sense of the world, with statistics the
data lead to a greater understanding of life on earth and the universe beyond, thanks
to the tremendous power of computers in the world, it may transform the process of
scientific discovery, statistics is now the sexiest subject around…
o Being a statistician, you don’t want to tell your profession at a dinner party, but
really statisticians shouldn’t by shy because everyone wants to understand the world
we live in. Statistics give us a perspective on the world we live that we can’t get in
any other way.
Soorten statistiek
Beschrijvende statistiek
Ordenen en synthetiseren van (een grote hoeveelheid) gegevens (bv. 12000 enquêtes,…)
Herleiden tot samenvattende maten (bv. percentages, mediaan, kwantielen, gemiddelde,
standaardafwijking, correlatiecoëfficiënt,…) en grafieken
Vb. Belgische lonen in 2013 (bron: statbel)
In 2013 verdiende een voltijds tewerkgestelde werknemer gemiddeld 3.300 euro bruto per
maand.
De helft van de werknemers verdient minder dan 2.854 euro.
10% ontvangt minder dan 2.049 euro.
10% van de loontrekkenden verdient op maandbasis minstens 5.038 euro.
Met een maandloon van 9.018 euro verdienen directeurs van grote ondernemingen het
meest.
Inferentiële statistiek
Middel om met een beperkt aantal gegevens uitspraken te doen over een breder geheel,
over een volledige populatie
Uitspraken over de volledige bevolking op basis van resultaten van een steekproef uit die
bevolking (bv. Veiligheidsmonitor, verkiezingsonderzoek, PSBH, …)
Veralgemeenbaarheid van steekproefresultaten naar de populatie waaruit de steekproef
werd getrokken
Voorspellingen op basis van een steekproef
Statistische analyse
Kennismethode gericht op de verklaring van verschillen & samenhang
Bivariate regressie, multivariate regressie, dummy regressie, logistische regressie, …
Voorbeeld samenhang- en verschilvragen
o Zijn verschillen in kijkgedrag te wijten aan verschillen in opleidingsniveau,
inkomen,..?
2
, o Hoe belangrijk is elk van deze factoren in de verklaring van (verschillen in)
kijkgedrag?
o Wat is de relatie tussen opleiding en gezondheid?
o Wat is de relatie tussen inkomen van de ouders en schoolresultaten
Waarom statistiek?
Om beweringen te staven
Beweringen op zich zijn niet voldoende, nood aan empirie
Niet zomaar data verzamelen, maar volgens regels kunst Inleiding onderzoeksmethoden
Niet zomaar data analyseren, maar a.d.h.v. juiste techniek en met ruimte voor onzekerheid
Statistiek I, etc.
als we dus empirisch onderzoek willen doen om een antwoord te bieden op een
vraagstelling, dan
o dienen we data te verzamelen
o data te analyseren
Onderzoek & Statistiek
Fasen in Sociaal-wetenschappelijk Onderzoek
Swanborn, 2002
Probleemstelling
o Vergt substantiële (i.e. inhoudelijke) kennis van het vakgebied
Onderzoeksontwerp & Dataverzameling
o Welke onderzoeksmethoden in functie van probleem- en vraagstelling?
o Overzicht van courante onderzoeksdesigns in vakgebied
o Sterkte en zwakte van verschillende designs (secondaire data, kwantitatieve data,
kwalitatieve data…)
Data-analyse
o Beschrijvende statistiek, inductieve statistiek, multivariate analyse,…
Rapportering
o Wetenschapsmethodologie
o Literatuur opzoeken, refereren, wetenschappelijk taalgebruik
Misleiding door statistiek
3
, “Lies, damned lies, and statistics”
Vaak geciteerd, oorsprong niet echt bekend
Kernidee :
o Cijfers zijn enorm overtuigend
o worden gebruikt of misbruikt om zwakke of foute argumenten te ondersteunen
Een populaire variante: “met statistiek kan je alles bewijzen”
Is vaak de reactie wanneer men geen argument meer heeft tegen overtuigende cijfers
Statistieken worden regelmatig gebruikt om mensen te misleiden
o Uitkomsten van een onderzoek kunnen gemanipuleerd worden bij:
het verzamelen van gegevens (aselecte steekproef, verkeerde of gestuurde
vraagstelling)
het omschrijven van de conclusies
de presentatie van de uitkomsten
o Misleiding bij verzamelen gegevens
Slechte selectie van onderzoekspersonen, niet representatief voor de
bevolking die je wil onderzoeken
Te klein aantal onderzochte personen
Slechte vraagstelling: gestuurd
Misleiding bij de presentatie van gegevens
o Een deel van de grafiek verwijderen
o Schaalverdeling manipuleren
o Grafische aanpassingen
Zelf leren kritisch lezen!
o Is het geciteerde cijfer correct? Geloofwaardig?
o Hoe is dit cijfer tot stand gekomen?
o Hoe moet je dat cijfer interpreteren?
o Hoe wordt dat cijfer voorgesteld
Tellen en cijfers
Samenleving zonder cijfers?
Turven: aanbrengen telstreepjes op been of op hout (sporen 30-40.000 jaar geleden)
Romeinse cijfers:
o Gangbaar tot 13de eeuw in Europa: geëvolueerde, meer complexe vorm van turven
o I komt van een kerf op de kerfstok
o Elke vijfde kerf werd dubbel gekerfd, ongeveer als: ⋁, ⋀, ⋋ en ⋌
o Elke tiende kerf werd als twee gekruiste kerven gemaakt, waaruit de X ontstond
o Doordat een V altijd voorafgegaan werd door IIII, leidde dit tot verkortingen en kreeg
V dezelfde betekenis vijf
4
HOORCOLLEGE 1
HOOFDSTUK I: Inleiding
Onderwerpen inleiding
Wat is statistiek?
Tellen en cijfers
Oorsprong van de statistiek
Waarom statistiek?
Onderzoek & statistiek: een voorbeeld
Wat is statistiek?
“Statistics is the art and science of learning from data”
Statistiek is de kunst en de wetenschap om
Een onderzoek op te zetten
De gegevens te verzamelen en te analyseren die uit het onderzoek voortkomen - De
gegevens te vertalen in kennis en inzicht
Dus
Gegevens verzamelen
Gegevens analyseren, interpreteren en presenteren
Kennismethode om de wereld beter te kennen en te begrijpen
• Statistiek als wetenschappelijke discipline
• Statistiek als werktuig, instrument, methode
o Onderzoek op basis van data (Wat zijn data?)
o Kijken naar gegevens en verdelingen - Weergeven op een manier om beter te begrijpen:
grafisch, kengetallen - Onderzoeken en vergelijken van verdelingen
• Statistiek als een aanvullende/mogelijke benadering van de werkelijkheid naast andere
methoden
Wat is beschrijvende statistiek?
De wereld in cijfers beschrijven
o We denken spontaan vaak kwantitatief (veel, weinig, meer,...)
o Cijfers geven die hoeveelheden precies weer
Beschrijvende statistiek
o Basis: frequentievragen
o Samenvatten in “kengetallen”
o Gebruik van grafische technieken
Wat is statistiek?
1
,Saai?
Hmmmm… not at all!
Hans Rosling
Zweedse dokter, ‘statisticus’, professor Internationale Gezondheid, …
https://vimeo.com/18477762
o There’s nothing boring about statistics: especially not today, when we can make the
data sing, with statistics we can really make sense of the world, with statistics the
data lead to a greater understanding of life on earth and the universe beyond, thanks
to the tremendous power of computers in the world, it may transform the process of
scientific discovery, statistics is now the sexiest subject around…
o Being a statistician, you don’t want to tell your profession at a dinner party, but
really statisticians shouldn’t by shy because everyone wants to understand the world
we live in. Statistics give us a perspective on the world we live that we can’t get in
any other way.
Soorten statistiek
Beschrijvende statistiek
Ordenen en synthetiseren van (een grote hoeveelheid) gegevens (bv. 12000 enquêtes,…)
Herleiden tot samenvattende maten (bv. percentages, mediaan, kwantielen, gemiddelde,
standaardafwijking, correlatiecoëfficiënt,…) en grafieken
Vb. Belgische lonen in 2013 (bron: statbel)
In 2013 verdiende een voltijds tewerkgestelde werknemer gemiddeld 3.300 euro bruto per
maand.
De helft van de werknemers verdient minder dan 2.854 euro.
10% ontvangt minder dan 2.049 euro.
10% van de loontrekkenden verdient op maandbasis minstens 5.038 euro.
Met een maandloon van 9.018 euro verdienen directeurs van grote ondernemingen het
meest.
Inferentiële statistiek
Middel om met een beperkt aantal gegevens uitspraken te doen over een breder geheel,
over een volledige populatie
Uitspraken over de volledige bevolking op basis van resultaten van een steekproef uit die
bevolking (bv. Veiligheidsmonitor, verkiezingsonderzoek, PSBH, …)
Veralgemeenbaarheid van steekproefresultaten naar de populatie waaruit de steekproef
werd getrokken
Voorspellingen op basis van een steekproef
Statistische analyse
Kennismethode gericht op de verklaring van verschillen & samenhang
Bivariate regressie, multivariate regressie, dummy regressie, logistische regressie, …
Voorbeeld samenhang- en verschilvragen
o Zijn verschillen in kijkgedrag te wijten aan verschillen in opleidingsniveau,
inkomen,..?
2
, o Hoe belangrijk is elk van deze factoren in de verklaring van (verschillen in)
kijkgedrag?
o Wat is de relatie tussen opleiding en gezondheid?
o Wat is de relatie tussen inkomen van de ouders en schoolresultaten
Waarom statistiek?
Om beweringen te staven
Beweringen op zich zijn niet voldoende, nood aan empirie
Niet zomaar data verzamelen, maar volgens regels kunst Inleiding onderzoeksmethoden
Niet zomaar data analyseren, maar a.d.h.v. juiste techniek en met ruimte voor onzekerheid
Statistiek I, etc.
als we dus empirisch onderzoek willen doen om een antwoord te bieden op een
vraagstelling, dan
o dienen we data te verzamelen
o data te analyseren
Onderzoek & Statistiek
Fasen in Sociaal-wetenschappelijk Onderzoek
Swanborn, 2002
Probleemstelling
o Vergt substantiële (i.e. inhoudelijke) kennis van het vakgebied
Onderzoeksontwerp & Dataverzameling
o Welke onderzoeksmethoden in functie van probleem- en vraagstelling?
o Overzicht van courante onderzoeksdesigns in vakgebied
o Sterkte en zwakte van verschillende designs (secondaire data, kwantitatieve data,
kwalitatieve data…)
Data-analyse
o Beschrijvende statistiek, inductieve statistiek, multivariate analyse,…
Rapportering
o Wetenschapsmethodologie
o Literatuur opzoeken, refereren, wetenschappelijk taalgebruik
Misleiding door statistiek
3
, “Lies, damned lies, and statistics”
Vaak geciteerd, oorsprong niet echt bekend
Kernidee :
o Cijfers zijn enorm overtuigend
o worden gebruikt of misbruikt om zwakke of foute argumenten te ondersteunen
Een populaire variante: “met statistiek kan je alles bewijzen”
Is vaak de reactie wanneer men geen argument meer heeft tegen overtuigende cijfers
Statistieken worden regelmatig gebruikt om mensen te misleiden
o Uitkomsten van een onderzoek kunnen gemanipuleerd worden bij:
het verzamelen van gegevens (aselecte steekproef, verkeerde of gestuurde
vraagstelling)
het omschrijven van de conclusies
de presentatie van de uitkomsten
o Misleiding bij verzamelen gegevens
Slechte selectie van onderzoekspersonen, niet representatief voor de
bevolking die je wil onderzoeken
Te klein aantal onderzochte personen
Slechte vraagstelling: gestuurd
Misleiding bij de presentatie van gegevens
o Een deel van de grafiek verwijderen
o Schaalverdeling manipuleren
o Grafische aanpassingen
Zelf leren kritisch lezen!
o Is het geciteerde cijfer correct? Geloofwaardig?
o Hoe is dit cijfer tot stand gekomen?
o Hoe moet je dat cijfer interpreteren?
o Hoe wordt dat cijfer voorgesteld
Tellen en cijfers
Samenleving zonder cijfers?
Turven: aanbrengen telstreepjes op been of op hout (sporen 30-40.000 jaar geleden)
Romeinse cijfers:
o Gangbaar tot 13de eeuw in Europa: geëvolueerde, meer complexe vorm van turven
o I komt van een kerf op de kerfstok
o Elke vijfde kerf werd dubbel gekerfd, ongeveer als: ⋁, ⋀, ⋋ en ⋌
o Elke tiende kerf werd als twee gekruiste kerven gemaakt, waaruit de X ontstond
o Doordat een V altijd voorafgegaan werd door IIII, leidde dit tot verkortingen en kreeg
V dezelfde betekenis vijf
4
