JURIDISCHE VAARDIGHEDEN
WETGEVING
WAT IS WETGEVING?
Formele en materiële wetgeving
Wetgeving is de primaire (eerste & belangrijkste) bron van het recht ≈ wetgeving in enge zin of
formele wetgeving: wetten gemaakt door de regering én het parlement.
De wetgeving staat bovenaan in de hiërarchie der rechtsbronnen, omdat de wetgeving formeel
is: gemaakt door de regering én het parlement.
Het parlement bestaat uit volksvertegenwoordigers, leden verkozen door het volk.
= Doordat het parlement een bijdrage heeft in de vorming van de wetgeving, w het gezien als
‘de wil van het volk’ die mee aan de wetgeving bouwt, wat het de wetgeving de meest
democratische en legitieme (rechtmatige) bron van het recht maakt.
Materiële wetgeving: alle rechtsregels die algemeen bindend zijn, ze zijn voor iedereen
van toepassing zonder onderscheid van status, nationaliteit etc.
Let op
Niet elke materiële wet is een formele wet.
= Een materiële wet is elke regel die algemeen geldt voor iedereen. Zulke regels worden vaak
gemaakt door ministers via Koninklijke Besluiten en Ministeriële Besluiten. Omdat ze niet
door het parlement worden gemaakt, zijn het geen formele wetten.
Bv. de verkeerscode: praktische regels die de verkeerswet aanvullen en verduidelijken,
zoals exacte snelheidslimieten, verkeersborden en markeringen, de verkeerscode is
materieel, omdat ze is opgesteld door ministers via Koninklijke of Ministeriële Besluiten de
verkeerswet is formeel, omdat die door de regering en het parlement is vastgesteld en dus
niet materieel.
Niet elke formele wet is een materiële wet.
= Een formele wet is een wet die w gemaakt door de regering en het parlement. De meeste
formele wetten zijn algemeen geldende regels en zijn dus ook materiële wetten, maar dat
geldt niet voor ze allemaal.
Bv. de naturalisatiewet: iemand v/e andere nationaliteit w officieel Belg en krijgt de
Belgische nationaliteit. Dit is een formele wet, maar geen materiële wet, omdat de wet
alleen geldt vr de persoon die de nationaliteit krijgt.
Hiërarchie der rechtsbronnen
1. De wetgeving, formeel en materieel
2. ARB – Algemene Rechtsbeginselen: fundamentele (belangrijke) regels en waarden waarop
het recht is gebouw, zoals gelijkheid, rechtszekerheid, zorgvuldigheid etc.
3. Gewoonterecht: recht dat ontstaat uit langdurige, algemeen aanvaardbare gewoonten
Het is geen geschreven wet, maar het volk volgt de gewoonte, omdat men ze als bindend
ziet.
4. Rechtspraak: uitspraken van rechters; ze verduidelijken hoe men wetten interpreteert en
hoe ze w toegepast, ze vormen de leidraad voor toekomstige zaken.
5. Rechtsleer: meningen, analyses en theorieën van juristen en rechtsonderzoekers.
Recht van openbare orde, dwingend recht en aanvullend recht
Van openbare orde: de belangrijkste regels en fundamenten (basis) van de maatschappij.
Deze regels zijn zo essentieel dat ze voorgaan op de wet en geen wet, overeenkomst of
afspraak mag ertegen ingaan.
Dwingend recht: recht waarvan de partijen niet mogen afwijken, omdat het is opgesteld
om zwakkere partijen te beschermen of belangrijke maatschappelijke belangen te
waarborgen.
Aanvullend recht: algemene rechtsregels die automatisch gelden tussen partijen als ze
niet hun eigen regels hebben, van zodra de partijen hun eigen regels maken, vervallen de
regels van het aanvullende recht en gelden ze niet meer voor de partijen.
,Hiërarchie der normen
DE VINDPLAATS VAN DE WETGEVING
Officieel
- Analoog (op papier): Belgisch Staatsblad – BS
- Digitaal: Juridat.be, Beglielex.be of Justel.be
- Deelstatelijk: codex.vlaanderen.be
Officieus (niet officieel) digitaal:
- Databanken: Jura, Strada etc.
Officieus (niet officieel) analoog:
- Wetboek: VRG Codex
Het toepassen van de ‘juiste’ wet
Om te weten welke wet het best is om toe te passen op een bepaalde situatie, kan men 3
vragen stellen om de gepaste wet te vinden:
- Is de wet pertinent?
- Is de wet actueel?
- Is de wet van toepassing binnen de ruimte?
Is de wet pertinent?
= Past de inhoud van de wet op de situatie?
De wet die je toepast moet relevant, nuttig zijn voor de gegeven situatie.
Het kan voorkomen dat er meerdere wetten toepasbaar zijn op een dezelfde situatie, om dan
te bepalen welke wet primeert, geldt het principe ‘lex specialis derogat generali’: de meer
specifieke wet gaat voor op de meer algemene wet.
Is de wet actueel?
= Is de wet nog geldig?
Om te weten of de wel nog actueel is, moet men rekening houden met 2 regels:
- Inwerkingtreding: het moment waarop de wet verbindende wordt, het moment vanaf
wanneer de uitvoeringsorganen en de rechters de wet moeten toepassen en ze moet
worden nageleefd.
10 dagen na de publicatie in het Belgisch Staatsblad – BS treedt een nieuwe wet in
werking:
Bv. 04/05/2010 w een nieuwe wet in het BS gepubliceerd, 05/05/2010 is de start dag v/d
10 dagen, dus 14/05/2010 treedt de wet in werking en kan ze w afgedwongen.
, - Censuur van de wet: het moment waarna de feiten zich moeten voordoen om onder het
intertemporele toepassingsgebied van de nieuwe wet te vallen = bepaalt vanaf wanneer
feiten onder de nieuwe wet vallen.
Basisprincipes omtrent de inwerkingtreding van een wet
Wanneer er geen precieze datum is vermeldt wanneer de wet inwerking zal treden, dan
treedt ze 10 dagen na publicatie in het Belgisch Staatsblad in werking.
Wetten met een inwerkingtredingsbepaling bepalen zelf wanneer ze in werking treden: de
wet zelf bevat een datum waarop hij inwerking zal treden.
Eerbiedigende werking bij contracten: bestaande contracten blijven onder de oude wel
vallen, tenzij de nieuwe wet dwingend recht bevat en dan komt het contract onder de
nieuwe wet te vallen.
Procedurewetten (= wetten die bepalen hoe een juridische procedure moet verlopen):
geleden altijd onmiddellijk.
Retroactiviteit bij strafwetten:
! Retroactiviteit: een wet w toegepast op feiten die al gebeurd zijn voordat de wet in
werking trad.
- Verbod op retroactiviteit van zwaardere straffen
Bij strafwetten geldt dat een zwaardere straf niet retroactief mag w toegepast: je kan niet
strenger w gestraft dan wanneer het feit gebeurde = wanneer er een nieuwe wet
ontstaat die de straf voor hetzelfde misdrijf verzwaart, dan blijf je je oud straf behouden
en w je niet volgens de nieuwe wet gestraft, omdat dat onrechtvaardig zou zijn.
- Verplichte retroactiviteit van milderen straffen
Een mildere straf geldt retroactief: je kunt profiteren van de verzachting van de wet =
wanneer er een nieuwe wet ontstaat die de straf voor hetzelfde misdrijf vermindert, dan
kan je een nieuwe straf krijgen en mag je volgende de nieuwe wet w gestraft, omdat dat
een voordeel voor jou is.
Interpretatieve wetten (leggen uit hoe bestaande wetten moeten w begrepen en toegepast)
hebben altijd een terugwerkend kracht (ze kunnen ook w toegepast op wetten die al voor
hun inwerkingtreding bestonden)
Is de wet van toepassing binnen de ruimte?
= Geldt de wet op de plaats waar de feiten zich hebben voorgedaan?
De territoriale toepassing van de wet: je kijkt of de wet geldt op de plaats waar de feiten zich
afspelen.
Parlementaire voorbereidingen
= Alle documenten en procedures die voorafgaan aan het aannemen van een wet.
Het doel van parlementaire voorbereidingen is om inzicht te krijgen in wat de wetgever
precies bedoeld met de wet = de ratio legis van de wetgever: de redenen waarom de wet
werd aangenomen en de doelen die de wetgever ermee wilde bereiken.
Parlementaire voorbereiding is vn groot belang: als de letterlijke tekst van de wet onduidelijk
is, gebruiken rechters, advocaten en rechtsgeleerden deze voorbereiding om de wet correct te
interpreteren en toe te passen.
Een parlementaire voorbereiding kan bestaan uit:
- Ingediende wetsontwerpen of wetvoorstellen
- Schriftelijke of mondelinge vragen en antwoorden tussen volksvertegenwoordigers en de
bevoegde minister
- Commissieverslagen: verslagen van besprekingen in een parlementaire commissie (= kleine
groep parlementariërs die speciaal is aangewezen om zich te bezig te houden met een
bepaald onderwerp), waarin wetsvoorstellen worden besproken, vragen w gesteld en
opmerkingen van leden w vastgelegd.
- Verslagen vn plenaire vergaderingen v/d volledige wetgevende vergadering: verslagen vn
wetgevende veranderingen, waarin alle parlementsleden debatteren over een wet, met
argumenten en standpunten, en stemmen.
WETGEVING
WAT IS WETGEVING?
Formele en materiële wetgeving
Wetgeving is de primaire (eerste & belangrijkste) bron van het recht ≈ wetgeving in enge zin of
formele wetgeving: wetten gemaakt door de regering én het parlement.
De wetgeving staat bovenaan in de hiërarchie der rechtsbronnen, omdat de wetgeving formeel
is: gemaakt door de regering én het parlement.
Het parlement bestaat uit volksvertegenwoordigers, leden verkozen door het volk.
= Doordat het parlement een bijdrage heeft in de vorming van de wetgeving, w het gezien als
‘de wil van het volk’ die mee aan de wetgeving bouwt, wat het de wetgeving de meest
democratische en legitieme (rechtmatige) bron van het recht maakt.
Materiële wetgeving: alle rechtsregels die algemeen bindend zijn, ze zijn voor iedereen
van toepassing zonder onderscheid van status, nationaliteit etc.
Let op
Niet elke materiële wet is een formele wet.
= Een materiële wet is elke regel die algemeen geldt voor iedereen. Zulke regels worden vaak
gemaakt door ministers via Koninklijke Besluiten en Ministeriële Besluiten. Omdat ze niet
door het parlement worden gemaakt, zijn het geen formele wetten.
Bv. de verkeerscode: praktische regels die de verkeerswet aanvullen en verduidelijken,
zoals exacte snelheidslimieten, verkeersborden en markeringen, de verkeerscode is
materieel, omdat ze is opgesteld door ministers via Koninklijke of Ministeriële Besluiten de
verkeerswet is formeel, omdat die door de regering en het parlement is vastgesteld en dus
niet materieel.
Niet elke formele wet is een materiële wet.
= Een formele wet is een wet die w gemaakt door de regering en het parlement. De meeste
formele wetten zijn algemeen geldende regels en zijn dus ook materiële wetten, maar dat
geldt niet voor ze allemaal.
Bv. de naturalisatiewet: iemand v/e andere nationaliteit w officieel Belg en krijgt de
Belgische nationaliteit. Dit is een formele wet, maar geen materiële wet, omdat de wet
alleen geldt vr de persoon die de nationaliteit krijgt.
Hiërarchie der rechtsbronnen
1. De wetgeving, formeel en materieel
2. ARB – Algemene Rechtsbeginselen: fundamentele (belangrijke) regels en waarden waarop
het recht is gebouw, zoals gelijkheid, rechtszekerheid, zorgvuldigheid etc.
3. Gewoonterecht: recht dat ontstaat uit langdurige, algemeen aanvaardbare gewoonten
Het is geen geschreven wet, maar het volk volgt de gewoonte, omdat men ze als bindend
ziet.
4. Rechtspraak: uitspraken van rechters; ze verduidelijken hoe men wetten interpreteert en
hoe ze w toegepast, ze vormen de leidraad voor toekomstige zaken.
5. Rechtsleer: meningen, analyses en theorieën van juristen en rechtsonderzoekers.
Recht van openbare orde, dwingend recht en aanvullend recht
Van openbare orde: de belangrijkste regels en fundamenten (basis) van de maatschappij.
Deze regels zijn zo essentieel dat ze voorgaan op de wet en geen wet, overeenkomst of
afspraak mag ertegen ingaan.
Dwingend recht: recht waarvan de partijen niet mogen afwijken, omdat het is opgesteld
om zwakkere partijen te beschermen of belangrijke maatschappelijke belangen te
waarborgen.
Aanvullend recht: algemene rechtsregels die automatisch gelden tussen partijen als ze
niet hun eigen regels hebben, van zodra de partijen hun eigen regels maken, vervallen de
regels van het aanvullende recht en gelden ze niet meer voor de partijen.
,Hiërarchie der normen
DE VINDPLAATS VAN DE WETGEVING
Officieel
- Analoog (op papier): Belgisch Staatsblad – BS
- Digitaal: Juridat.be, Beglielex.be of Justel.be
- Deelstatelijk: codex.vlaanderen.be
Officieus (niet officieel) digitaal:
- Databanken: Jura, Strada etc.
Officieus (niet officieel) analoog:
- Wetboek: VRG Codex
Het toepassen van de ‘juiste’ wet
Om te weten welke wet het best is om toe te passen op een bepaalde situatie, kan men 3
vragen stellen om de gepaste wet te vinden:
- Is de wet pertinent?
- Is de wet actueel?
- Is de wet van toepassing binnen de ruimte?
Is de wet pertinent?
= Past de inhoud van de wet op de situatie?
De wet die je toepast moet relevant, nuttig zijn voor de gegeven situatie.
Het kan voorkomen dat er meerdere wetten toepasbaar zijn op een dezelfde situatie, om dan
te bepalen welke wet primeert, geldt het principe ‘lex specialis derogat generali’: de meer
specifieke wet gaat voor op de meer algemene wet.
Is de wet actueel?
= Is de wet nog geldig?
Om te weten of de wel nog actueel is, moet men rekening houden met 2 regels:
- Inwerkingtreding: het moment waarop de wet verbindende wordt, het moment vanaf
wanneer de uitvoeringsorganen en de rechters de wet moeten toepassen en ze moet
worden nageleefd.
10 dagen na de publicatie in het Belgisch Staatsblad – BS treedt een nieuwe wet in
werking:
Bv. 04/05/2010 w een nieuwe wet in het BS gepubliceerd, 05/05/2010 is de start dag v/d
10 dagen, dus 14/05/2010 treedt de wet in werking en kan ze w afgedwongen.
, - Censuur van de wet: het moment waarna de feiten zich moeten voordoen om onder het
intertemporele toepassingsgebied van de nieuwe wet te vallen = bepaalt vanaf wanneer
feiten onder de nieuwe wet vallen.
Basisprincipes omtrent de inwerkingtreding van een wet
Wanneer er geen precieze datum is vermeldt wanneer de wet inwerking zal treden, dan
treedt ze 10 dagen na publicatie in het Belgisch Staatsblad in werking.
Wetten met een inwerkingtredingsbepaling bepalen zelf wanneer ze in werking treden: de
wet zelf bevat een datum waarop hij inwerking zal treden.
Eerbiedigende werking bij contracten: bestaande contracten blijven onder de oude wel
vallen, tenzij de nieuwe wet dwingend recht bevat en dan komt het contract onder de
nieuwe wet te vallen.
Procedurewetten (= wetten die bepalen hoe een juridische procedure moet verlopen):
geleden altijd onmiddellijk.
Retroactiviteit bij strafwetten:
! Retroactiviteit: een wet w toegepast op feiten die al gebeurd zijn voordat de wet in
werking trad.
- Verbod op retroactiviteit van zwaardere straffen
Bij strafwetten geldt dat een zwaardere straf niet retroactief mag w toegepast: je kan niet
strenger w gestraft dan wanneer het feit gebeurde = wanneer er een nieuwe wet
ontstaat die de straf voor hetzelfde misdrijf verzwaart, dan blijf je je oud straf behouden
en w je niet volgens de nieuwe wet gestraft, omdat dat onrechtvaardig zou zijn.
- Verplichte retroactiviteit van milderen straffen
Een mildere straf geldt retroactief: je kunt profiteren van de verzachting van de wet =
wanneer er een nieuwe wet ontstaat die de straf voor hetzelfde misdrijf vermindert, dan
kan je een nieuwe straf krijgen en mag je volgende de nieuwe wet w gestraft, omdat dat
een voordeel voor jou is.
Interpretatieve wetten (leggen uit hoe bestaande wetten moeten w begrepen en toegepast)
hebben altijd een terugwerkend kracht (ze kunnen ook w toegepast op wetten die al voor
hun inwerkingtreding bestonden)
Is de wet van toepassing binnen de ruimte?
= Geldt de wet op de plaats waar de feiten zich hebben voorgedaan?
De territoriale toepassing van de wet: je kijkt of de wet geldt op de plaats waar de feiten zich
afspelen.
Parlementaire voorbereidingen
= Alle documenten en procedures die voorafgaan aan het aannemen van een wet.
Het doel van parlementaire voorbereidingen is om inzicht te krijgen in wat de wetgever
precies bedoeld met de wet = de ratio legis van de wetgever: de redenen waarom de wet
werd aangenomen en de doelen die de wetgever ermee wilde bereiken.
Parlementaire voorbereiding is vn groot belang: als de letterlijke tekst van de wet onduidelijk
is, gebruiken rechters, advocaten en rechtsgeleerden deze voorbereiding om de wet correct te
interpreteren en toe te passen.
Een parlementaire voorbereiding kan bestaan uit:
- Ingediende wetsontwerpen of wetvoorstellen
- Schriftelijke of mondelinge vragen en antwoorden tussen volksvertegenwoordigers en de
bevoegde minister
- Commissieverslagen: verslagen van besprekingen in een parlementaire commissie (= kleine
groep parlementariërs die speciaal is aangewezen om zich te bezig te houden met een
bepaald onderwerp), waarin wetsvoorstellen worden besproken, vragen w gesteld en
opmerkingen van leden w vastgelegd.
- Verslagen vn plenaire vergaderingen v/d volledige wetgevende vergadering: verslagen vn
wetgevende veranderingen, waarin alle parlementsleden debatteren over een wet, met
argumenten en standpunten, en stemmen.
