Hoofdstuk 4: sociale perceptie
Sociale perceptie = een algemene term voor de processen die de basis vormen van hoe
we tot oordelen over anderen komen
1. Het ruwe materiaal van de eerste indruk
1.1. De waarnemer
- Sociale perceptie werkt niet zoals een fototoestel. Iedereen ziet zijn of haar eigen
realiteit
o Je hebt unieke manieren om andere te bekijken en dit komt door hoe ons
geheugen/brein gestructureerd is en hoe het werkt
o Wat we observeren is in een context dat we al weten
- Eerdere ervaringen hebben een grote impact op hoe men informatie selecteert en
verwerkt. Hieraan refereert het begrip ‘schema’
o Er zijn concepten in ons geheugen → het is een actief programma
o Het is een opslag plaats, wat er hierin zit richt onze aandacht
- Er wordt uitgebreid ingegaan op schema’s in hf. Sociale cognitie
1.2. Het uiterlijk
- Sinds de oudheid leiden we karaktertrekken af uit de uiterlijke verschijning van
personen
- Phythagoras: ogen
o Hij had een selectieproef → hij keek zijn potentiële studenten in de ogen
en ging dan bepalen of het een goede student is of niet → maakt dus een
inferentie met het uiterlijk hoe iemand is
- Middeleeuwen: J. B. da Porta vgl met dieren
o Inferentie: als iemand op een schaap lijkt, dan gaat die ook die
karakterkenmerken hebben
1
,- Automatische perceptie van ‘primaire kenmerken’ zoals geslacht, huidskleur,
leeftijd (sociale categorieën)
o Je ziet iemand en je weet het meteen → je ziet meteen of het een m of j is,
wat de huidskleur is,…
- Andere uiterlijke kenmerken zoals lengte, gewicht, haarkleur, bril,…
o Brillen komen intelligent over
- Sommige van die kenmerken activeren stereotypische opvattingen
o Bv. ‘Wat mooi is, is goed’
- Gelaat is wellicht de belangrijkste informatiebron
o Gelaatskenmerken sturen dus de eerste indruk
▪ Babyfaces VS testerongezicht (baard,hoekig gezicht, assymetrisch
gezicht…)
• Grote ronde ogen, ronde kin, bolle wangen, hoge
wenkbrauwen, hoog voorhoofd, gladde huid
• Hartelijk, vriendelijk, naïef, zwak, eerlijk, onderdanig
• Impact op sociale oordelen
o Gerechtszaken
o In verzorgende beroepen worden babyfaces
geselecteerd
2
,- Morfologie: hoe de verschillende delen van het gezicht zijn opgebouwd en zich
tot elkaar verhouden
- Het gelaat zegt veel over het innerlijk en dat voelt een schildernaar goed aan
- Slechte en goede crimineel → zie je aan het gelaat
- Kunstenaars zijn gespecialiseerd in het tonen van gelaatsuitdrukkingen. De
schilder portretteert de kwaadaardigheid, het falen van de menselijke moraal en
de dwaasheid van de mensheid. In het midden staat de ‘goede moordenaar’, die
samen met Jezus zal worden gekruisigd. De man is stervende – helemaal grauw-
en toch wordt hij nog belaagd door een vreselijke, bekeerdriftige monnik. De
deftige man met de haviksneus – volgens sommigen een bankier – straalt
hoogmoed uit. Hij kijkt vol minachtig voor zich uit, hoog verheven boven het
plebs.
- Gelaten spreken een kleine rol bij verkiezingen
- Op basis van het gelaat kies je voor de rechtse persoon
3
, o Het gezicht rechts ziet er competenter uit dan het gezicht van de linkse
- 60% accuraatheid over het resultaat → kiezers in het echt hebben dus degelijk
rekening gehouden met het gelaat
- Bij kinderen is het anders: wie zou je kiezen als kapitein voor jou schip → hier is er
64% accuraatheid
1.3. Situaties
- Script(schema): een vooropgezette opvatting over hoe een reeks gebeurtenissen
zich zal voordoen in een specifieke situatie
o Eerst doe je types dit en dat dan
o Eten in een restaurant, op bezoek gaan, examen
▪ Eerst eten en dan betalen
▪ Opstaan, eten, tanden poetsen,…
▪ Het script ‘les volgen’ impliceert dat je op een stoel zit en noteert
wat de docent vertelt. De situatie stuurt het gedrag. In het
auditorium van een universiteit gedraag elke student zich op bijna
dezelfde wijze.
- Beinvloeden persoonsperceptie op 2 manieren
o 1. We zien wat we verwachten te zien
▪ Zelfde aangezicht → verschillende situatie (lotto gewonnen of
belaagd door hond) → interpretatie als geluk of angst
o 2. Kennis van de situatie (script) stuurt persoonsbeoordeling
▪ Gedrag conform met het script (weinig informatief)
• Iets doen wat iedereen doet → je kan er geen gedrag van
afleiden, want iedereen doet het
▪ Gedrag niet conform met het script (diagnostische waarde)
• Het is uniek en niet strokend met de verwachtingen van de
situatie en dit leert jou dus iets over de persoon
1.4. Gedrag
- Eerste indruk wordt slechts in beperkte mate beïnvloed door verbaal gedrag
- Zeker wanneer we innerlijke gevoelstoestanden proberen af leiden
- Mehrabian bestudeerde de evaluatie van doelpersonen die gevoelens of
houdingen communiceerden (Bv. ‘’ik ben tegen de doodstraf’’)
o Verbaal gedrag: 7%
▪ Wat mensen zeggen is niet echt belangrijk voor de eerste indruk →
je kan daar moeilijk een impressie van maken → belangrijker is hoe
iemand iets zegt
4
Sociale perceptie = een algemene term voor de processen die de basis vormen van hoe
we tot oordelen over anderen komen
1. Het ruwe materiaal van de eerste indruk
1.1. De waarnemer
- Sociale perceptie werkt niet zoals een fototoestel. Iedereen ziet zijn of haar eigen
realiteit
o Je hebt unieke manieren om andere te bekijken en dit komt door hoe ons
geheugen/brein gestructureerd is en hoe het werkt
o Wat we observeren is in een context dat we al weten
- Eerdere ervaringen hebben een grote impact op hoe men informatie selecteert en
verwerkt. Hieraan refereert het begrip ‘schema’
o Er zijn concepten in ons geheugen → het is een actief programma
o Het is een opslag plaats, wat er hierin zit richt onze aandacht
- Er wordt uitgebreid ingegaan op schema’s in hf. Sociale cognitie
1.2. Het uiterlijk
- Sinds de oudheid leiden we karaktertrekken af uit de uiterlijke verschijning van
personen
- Phythagoras: ogen
o Hij had een selectieproef → hij keek zijn potentiële studenten in de ogen
en ging dan bepalen of het een goede student is of niet → maakt dus een
inferentie met het uiterlijk hoe iemand is
- Middeleeuwen: J. B. da Porta vgl met dieren
o Inferentie: als iemand op een schaap lijkt, dan gaat die ook die
karakterkenmerken hebben
1
,- Automatische perceptie van ‘primaire kenmerken’ zoals geslacht, huidskleur,
leeftijd (sociale categorieën)
o Je ziet iemand en je weet het meteen → je ziet meteen of het een m of j is,
wat de huidskleur is,…
- Andere uiterlijke kenmerken zoals lengte, gewicht, haarkleur, bril,…
o Brillen komen intelligent over
- Sommige van die kenmerken activeren stereotypische opvattingen
o Bv. ‘Wat mooi is, is goed’
- Gelaat is wellicht de belangrijkste informatiebron
o Gelaatskenmerken sturen dus de eerste indruk
▪ Babyfaces VS testerongezicht (baard,hoekig gezicht, assymetrisch
gezicht…)
• Grote ronde ogen, ronde kin, bolle wangen, hoge
wenkbrauwen, hoog voorhoofd, gladde huid
• Hartelijk, vriendelijk, naïef, zwak, eerlijk, onderdanig
• Impact op sociale oordelen
o Gerechtszaken
o In verzorgende beroepen worden babyfaces
geselecteerd
2
,- Morfologie: hoe de verschillende delen van het gezicht zijn opgebouwd en zich
tot elkaar verhouden
- Het gelaat zegt veel over het innerlijk en dat voelt een schildernaar goed aan
- Slechte en goede crimineel → zie je aan het gelaat
- Kunstenaars zijn gespecialiseerd in het tonen van gelaatsuitdrukkingen. De
schilder portretteert de kwaadaardigheid, het falen van de menselijke moraal en
de dwaasheid van de mensheid. In het midden staat de ‘goede moordenaar’, die
samen met Jezus zal worden gekruisigd. De man is stervende – helemaal grauw-
en toch wordt hij nog belaagd door een vreselijke, bekeerdriftige monnik. De
deftige man met de haviksneus – volgens sommigen een bankier – straalt
hoogmoed uit. Hij kijkt vol minachtig voor zich uit, hoog verheven boven het
plebs.
- Gelaten spreken een kleine rol bij verkiezingen
- Op basis van het gelaat kies je voor de rechtse persoon
3
, o Het gezicht rechts ziet er competenter uit dan het gezicht van de linkse
- 60% accuraatheid over het resultaat → kiezers in het echt hebben dus degelijk
rekening gehouden met het gelaat
- Bij kinderen is het anders: wie zou je kiezen als kapitein voor jou schip → hier is er
64% accuraatheid
1.3. Situaties
- Script(schema): een vooropgezette opvatting over hoe een reeks gebeurtenissen
zich zal voordoen in een specifieke situatie
o Eerst doe je types dit en dat dan
o Eten in een restaurant, op bezoek gaan, examen
▪ Eerst eten en dan betalen
▪ Opstaan, eten, tanden poetsen,…
▪ Het script ‘les volgen’ impliceert dat je op een stoel zit en noteert
wat de docent vertelt. De situatie stuurt het gedrag. In het
auditorium van een universiteit gedraag elke student zich op bijna
dezelfde wijze.
- Beinvloeden persoonsperceptie op 2 manieren
o 1. We zien wat we verwachten te zien
▪ Zelfde aangezicht → verschillende situatie (lotto gewonnen of
belaagd door hond) → interpretatie als geluk of angst
o 2. Kennis van de situatie (script) stuurt persoonsbeoordeling
▪ Gedrag conform met het script (weinig informatief)
• Iets doen wat iedereen doet → je kan er geen gedrag van
afleiden, want iedereen doet het
▪ Gedrag niet conform met het script (diagnostische waarde)
• Het is uniek en niet strokend met de verwachtingen van de
situatie en dit leert jou dus iets over de persoon
1.4. Gedrag
- Eerste indruk wordt slechts in beperkte mate beïnvloed door verbaal gedrag
- Zeker wanneer we innerlijke gevoelstoestanden proberen af leiden
- Mehrabian bestudeerde de evaluatie van doelpersonen die gevoelens of
houdingen communiceerden (Bv. ‘’ik ben tegen de doodstraf’’)
o Verbaal gedrag: 7%
▪ Wat mensen zeggen is niet echt belangrijk voor de eerste indruk →
je kan daar moeilijk een impressie van maken → belangrijker is hoe
iemand iets zegt
4
