SOCIALEZEKERHEIDSRECHT
Door Charlotte Wilmotte
Universiteit Antwerpen
Prof. Freek Louckx, 2024-2025
1
,Studiemateriaal
• slides presentaties hoorcolleges (BB)
• lesnota’s!
• wetgeving
- sterk aanbevolen
Basiswetboek Sociaal Recht 2024 (Wolters Kluwer)
BAMA-Codex 4 - Sociaal Recht 2024-2025 (die Keure)
- mag ook: print-outs (zonder annotaties) online databanken
• literatuur
- Handboek: J. Van Langendonck, Y. Jorens, F. Louckx, Handboek socialezekerheidsrecht, Intersentia,
2023 (Elfde edititie)
- Evt. bijkomende documentatie via Blackboard
Evaluatie: mondeling examen met schriftelijke voorbereiding
→ 3 vragen -> gericht op evaluatie kennis gedoceerde leerstof
→ gebruik wetgeving toegestaan, mits onbeschreven
Thema 1: Sociale zekerheid en socialezekerheidsrecht
Overzicht
• wat is sociale zekerheid?
- focus op alledaagse menselijke noden
- gebruikelijke betekenis
- sociale zekerheid in zijn situationele/teleologische betekenis
- sociale zekerheid in de instrumentele betekenis
• wat is socialezekerheidsrecht?
- definitie
- voorwerp & karakter
- technieken: sociale verzekering & sociale bijstand
- het R op sociale zekerheid als Mensenrecht
- verdeling van bevoegdheden
- omkadering vd regelgeving
Wat is sociale zekerheid?
Focus op alledaagse menselijke noden
• ziekte: nood aan zorg, medische kosten, onvermogen te werken, inkomensverlies
• moederschap: nood begeleiding bevalling, medische kosten, nood aan rust, inkomensverlies
• arbeidsongeval / beroepziekte: nood aan medische zorg, medische kosten, onvermogen te werken of
overlijden, inkomensverlies
• handicap: verminderd verdienvermogen, verlies van zelfredzaamheid, nood aan aangepaste hulp,
bijkomende kosten
• werkloosheid: inkomensverlies, armoede
• kinderen: kosten opvoeding & onderhoud, opvang
• ouderdom: behoefte aan rust, verminderd verdienvermogen
2
,1) kapitaal -> als je zoveel geld bijeen hebt gekregen, dat je niet meer moet werken, dan ben je bijzonder
succesvol
2) arbeid -> merendeel moet werken om inkomen te krijgen -> we zitten gevangen in systeem waar je uw
arbeid gaat inruilen voor loon, dat inkomen uit arbeid is voor 90% vd mensen de bron van hun
levensonderhuoud
3) sociale verzekering -> als er sociale risico's voordoen (arbeidsongeschiktheid, ziekteverzekering,
werkloos)
4) sociale bijstand -> als je om een of andere reden niet kunt rekenen op sociale verzekering: regeling van
sociale bijstand
Bv: OCMW
5) armoede -> als je niet in aanmerking komt voor sociale bijstand, loop je nog altijd het risico om te vallen
in armoede
Sociale zekerheid
= a) toestand waarbij voor allen de bezorgdheid voor gebrek w uitgesloten
b) het geheel van instellingen & regelingen die dienen om deze toestand te verzekeren
→ gebruikelijke betekenis (Van Dale)
Sociale zekerheid in zijn situationele/teleologische betekenis
Sociale zekerheid = toestand die we willen bereiken
Sociale zekerheid = uitsluiting van bezorgdheid voor gebrek
Link oudste gebruik term: Simon Bolivar (1819); Social Security Act VS (1935) & “Freedom from want”
Roosevelt (1941)
1ste tekenen vh gebruik van die specifieke terminologie -> 19de E
• Simon Bolivar (1819): bevrijding vd Zuid-Amerikanen -> in zijn speech van 1819 voor het parlement van
Venezuela geeft hij uitleg over staatsinrichting die hij wilt geven
- 3 pijlers voor ideale samenleving
- beste regeringsmodel is datgene wat het grootst mogelijke geluk produceert, groots mogelijke
sociale zekerheid en grootst mogelijke politieke stabiliteit
- daarin w voor het eerst de term sociale zekerheid gebruikt -> situatie waarin ze zich geen zorgen
moesten maken over kleding, eten, schaarste
• VS: Social Security Act 1935
- wet in de VS die basis van werkloosheidsverzekering voorziet & aantal voorzieningen voorziet op
vlak van ouderschapspensioenen -> hele beperkte invulling van sociale bescherming
- de naam ‘Social Security Act’ -> want: zelfde ambitie om mensen van gebrek te vrijwaren
• Roosevelt gaat in die terminologie vd Social Security Act in 1941 een speech geven: “Freedom from
want”
- stelt 4 vrijheden voorop
vrijheid van spreken
vrijheid van vrije meningsovertuiging & vooral van godsdienstige overtuiging
bevrijd w van angst
bevrijding van gebrek -> basisconcept van sociale zekerheid
3
, Realiteit vs. ideaal: uitsluiting bezorgdheid gebrek = onvoltooid doel, sociale zekerheid = streven naar
zekerheid
→ voortdurend op zoek gaan om die toestand te bereiken -> het is een streven naar zekerheid ->
→ streven dat nooit voltooid is
→ te maken met onze intrinsieke kwetsbaarheid
Verband vervulling basisbehoefte aan “veiligheid”
• verband intrinsieke kwetsbaarheid mens (kindertijd, handicap, ziekte, ouderdom)
→ we hebben bepaalde verzorging & veiligheid nodig als het ons overkomt
• die kwetsbaarheid w versterkt door maatschappelijke context
→ nood aan financiële middelen om in levensonderhoud & (medische) zorg te voorzien, begrensde
mogelijkheden om wettig inkomen te vergaren
Onderscheid psychologische conditie - maatschappelijke dimensie
→ vraag of je u zeker voelt in deze samenleving hangt grotendeels af van je ingesteldheid
Specifieke focus op noden met maatschappelijke oorzaak én maatschappelijk belang tot leniging
• historisch ontwikkelingspatroon: compenseren onwenselijke gevolgen economische productie &
verdeling welvaart
• oude problematiek armoede: leniging middels bijstandsvoorzieningen
• nieuwe vormen van bestaansonzekerheid sinds industriële revolutie: leer “sociale risico’s” structureert
gaandeweg samenspel sociale verzekeringen & bijstandsvoorzieningen
→ sociale risico’s = oorzaken van onzekerheid die maatschappelijke oorsorong hebben en waar we als
samenleving van vinden om die collectief te gaan opvangen
→ structureren het samenspel vd sociale verzekeringen & bijstandsvoorzieningen
→ alleen maar als je gezonde bevolking hebt, kun je een gezonde economie hebben -> we willen daar
4
Door Charlotte Wilmotte
Universiteit Antwerpen
Prof. Freek Louckx, 2024-2025
1
,Studiemateriaal
• slides presentaties hoorcolleges (BB)
• lesnota’s!
• wetgeving
- sterk aanbevolen
Basiswetboek Sociaal Recht 2024 (Wolters Kluwer)
BAMA-Codex 4 - Sociaal Recht 2024-2025 (die Keure)
- mag ook: print-outs (zonder annotaties) online databanken
• literatuur
- Handboek: J. Van Langendonck, Y. Jorens, F. Louckx, Handboek socialezekerheidsrecht, Intersentia,
2023 (Elfde edititie)
- Evt. bijkomende documentatie via Blackboard
Evaluatie: mondeling examen met schriftelijke voorbereiding
→ 3 vragen -> gericht op evaluatie kennis gedoceerde leerstof
→ gebruik wetgeving toegestaan, mits onbeschreven
Thema 1: Sociale zekerheid en socialezekerheidsrecht
Overzicht
• wat is sociale zekerheid?
- focus op alledaagse menselijke noden
- gebruikelijke betekenis
- sociale zekerheid in zijn situationele/teleologische betekenis
- sociale zekerheid in de instrumentele betekenis
• wat is socialezekerheidsrecht?
- definitie
- voorwerp & karakter
- technieken: sociale verzekering & sociale bijstand
- het R op sociale zekerheid als Mensenrecht
- verdeling van bevoegdheden
- omkadering vd regelgeving
Wat is sociale zekerheid?
Focus op alledaagse menselijke noden
• ziekte: nood aan zorg, medische kosten, onvermogen te werken, inkomensverlies
• moederschap: nood begeleiding bevalling, medische kosten, nood aan rust, inkomensverlies
• arbeidsongeval / beroepziekte: nood aan medische zorg, medische kosten, onvermogen te werken of
overlijden, inkomensverlies
• handicap: verminderd verdienvermogen, verlies van zelfredzaamheid, nood aan aangepaste hulp,
bijkomende kosten
• werkloosheid: inkomensverlies, armoede
• kinderen: kosten opvoeding & onderhoud, opvang
• ouderdom: behoefte aan rust, verminderd verdienvermogen
2
,1) kapitaal -> als je zoveel geld bijeen hebt gekregen, dat je niet meer moet werken, dan ben je bijzonder
succesvol
2) arbeid -> merendeel moet werken om inkomen te krijgen -> we zitten gevangen in systeem waar je uw
arbeid gaat inruilen voor loon, dat inkomen uit arbeid is voor 90% vd mensen de bron van hun
levensonderhuoud
3) sociale verzekering -> als er sociale risico's voordoen (arbeidsongeschiktheid, ziekteverzekering,
werkloos)
4) sociale bijstand -> als je om een of andere reden niet kunt rekenen op sociale verzekering: regeling van
sociale bijstand
Bv: OCMW
5) armoede -> als je niet in aanmerking komt voor sociale bijstand, loop je nog altijd het risico om te vallen
in armoede
Sociale zekerheid
= a) toestand waarbij voor allen de bezorgdheid voor gebrek w uitgesloten
b) het geheel van instellingen & regelingen die dienen om deze toestand te verzekeren
→ gebruikelijke betekenis (Van Dale)
Sociale zekerheid in zijn situationele/teleologische betekenis
Sociale zekerheid = toestand die we willen bereiken
Sociale zekerheid = uitsluiting van bezorgdheid voor gebrek
Link oudste gebruik term: Simon Bolivar (1819); Social Security Act VS (1935) & “Freedom from want”
Roosevelt (1941)
1ste tekenen vh gebruik van die specifieke terminologie -> 19de E
• Simon Bolivar (1819): bevrijding vd Zuid-Amerikanen -> in zijn speech van 1819 voor het parlement van
Venezuela geeft hij uitleg over staatsinrichting die hij wilt geven
- 3 pijlers voor ideale samenleving
- beste regeringsmodel is datgene wat het grootst mogelijke geluk produceert, groots mogelijke
sociale zekerheid en grootst mogelijke politieke stabiliteit
- daarin w voor het eerst de term sociale zekerheid gebruikt -> situatie waarin ze zich geen zorgen
moesten maken over kleding, eten, schaarste
• VS: Social Security Act 1935
- wet in de VS die basis van werkloosheidsverzekering voorziet & aantal voorzieningen voorziet op
vlak van ouderschapspensioenen -> hele beperkte invulling van sociale bescherming
- de naam ‘Social Security Act’ -> want: zelfde ambitie om mensen van gebrek te vrijwaren
• Roosevelt gaat in die terminologie vd Social Security Act in 1941 een speech geven: “Freedom from
want”
- stelt 4 vrijheden voorop
vrijheid van spreken
vrijheid van vrije meningsovertuiging & vooral van godsdienstige overtuiging
bevrijd w van angst
bevrijding van gebrek -> basisconcept van sociale zekerheid
3
, Realiteit vs. ideaal: uitsluiting bezorgdheid gebrek = onvoltooid doel, sociale zekerheid = streven naar
zekerheid
→ voortdurend op zoek gaan om die toestand te bereiken -> het is een streven naar zekerheid ->
→ streven dat nooit voltooid is
→ te maken met onze intrinsieke kwetsbaarheid
Verband vervulling basisbehoefte aan “veiligheid”
• verband intrinsieke kwetsbaarheid mens (kindertijd, handicap, ziekte, ouderdom)
→ we hebben bepaalde verzorging & veiligheid nodig als het ons overkomt
• die kwetsbaarheid w versterkt door maatschappelijke context
→ nood aan financiële middelen om in levensonderhoud & (medische) zorg te voorzien, begrensde
mogelijkheden om wettig inkomen te vergaren
Onderscheid psychologische conditie - maatschappelijke dimensie
→ vraag of je u zeker voelt in deze samenleving hangt grotendeels af van je ingesteldheid
Specifieke focus op noden met maatschappelijke oorzaak én maatschappelijk belang tot leniging
• historisch ontwikkelingspatroon: compenseren onwenselijke gevolgen economische productie &
verdeling welvaart
• oude problematiek armoede: leniging middels bijstandsvoorzieningen
• nieuwe vormen van bestaansonzekerheid sinds industriële revolutie: leer “sociale risico’s” structureert
gaandeweg samenspel sociale verzekeringen & bijstandsvoorzieningen
→ sociale risico’s = oorzaken van onzekerheid die maatschappelijke oorsorong hebben en waar we als
samenleving van vinden om die collectief te gaan opvangen
→ structureren het samenspel vd sociale verzekeringen & bijstandsvoorzieningen
→ alleen maar als je gezonde bevolking hebt, kun je een gezonde economie hebben -> we willen daar
4
