Psychologie
Hoofdstuk 1: om te beginnen
Inleiding
Freud en de psycho-analyse als misleidende stereotypen
De meest invloedrijke psycholoog volgens de psychologen zelf
B.F. Skinner, de vader van het behaviorisme
Mythes & misvattingen…
- Niet uitsluitend diagnose en therapie van mentale stoornissen en problemen bij
patiënten: ook positieve psychologie, waarbij cliënten worden geholpen om van
normaal naar nog beter functioneren/welzijn te evolueren (bv.,
sportpsychologie/prestatiepsychologie)
- Slechts een kleine minderheid beoefent (nog) psychoanalyse (cfr. Freud)
- Is geen psychiatrie (psychologen zijn geen gespecialiseerde artsen die
geneesmiddelen mogen voorschrijven)
“De psychologie heeft een lang verleden, maar een korte
geschiedenis”
(Wilhelm) Wundt & co in 1879 in Leipzig:
Het ‘eerste’ psychologisch laboratorium als officiële start van de psychologie als
zelfstandige wetenschap (‘psychofysica’)
Definitie:
Psychologie (psyche + logos = zielkunde/ geestkunde) is de wetenschappelijke studie
van de mentale processen en van het gedrag (van individuen) (dus zowel intern en
extern)
Breed veld met vele specialismen. De gebruikte methoden, eerder dan het
onderwerp, binnen die specialismen in vergelijking met andere disciplines.
Beeld over de psychologie
Wordt als wetenschappelijke discipline (en beroep) vaak verkeerd ingeschat: zowel
overschatting als onderschatting
Een correcter ‘perspectief’ op is
- Via wetenschappelijke methoden inzichten verwerven over het gedrag en de
mentale processen die soms, maar niet altijd, het ‘gezond verstand’
tegenspreken
- Zo kunnen psychologen illusies, denkfouten (‘biases’) doorprikken en de
mensheid handvaten geven om ‘beter’ te leven
De fundamentele attributiefout
- De neiging van (westerse) mensen om het gedrag van anderen sneller aan
interne factoren toe te schrijven (zoals persoonlijkheidskenmerken), en minder
aan externe factoren (zoals de omgeving)
1
, Psychologie vs pseudowetenschap
- Psychologie betwijfelt ongefundeerde beweringen van pseudowetenschappen
- Pseudowetenschappen: elke benadering om fenomenen uit de werkelijkheid te
verklaren die geen beroep doet op de wetenschappelijke methode
- Wetenschappelijke methode: kennis komt voort uit systematische, empirische
observaties die publiek verifieerbaar zijn, met als basishouding
nieuwsgierigheid, scepsis/ kritische houding en falsifieerbaarheid
Drie belangrijke kenmerken van de wetenschappelijke methode
1. Systematisch empirisme:
- Vertrekt van sensorische ervaringen en systematische (dus niet anekdotische)
observaties als onderzoeksgegevens
- Vertrouwt niet op gezagsargumenten
2. Publiek verifieerbare kennis:
- Eis van repliceerbaarheid: zelfde procedure zelfde resultaten
- Clarity first!
- Peer review
3. Toetsbare, falsifieerbare hypothesen/ theorieën:
- Popper: de stelling ‘zwarte zwanen bestaan niet/ alle zwanen zijn wit’ kan je niet
bewijzen/ confirmeren door telkens een witte zwaan als bewijs aan te dragen,
wel kan de observatie van één zwarte zwaan de stelling ‘alle zwanen zijn wit’
ontkrachten
Zeven (vaak combineerbare) types van onderzoeksmethoden
1. Naturalistische observaties:
- In real-life omgeving niet-gemanipuleerd gedrag observeren
2. Gevalstudies
- Uitvoerige studie van één bijzonder (leerrijk) geval
3. Interviews:
- Directe (mondelinge) bevraging
- Rapportering niet evident (kwalitatieve methoden)
4. Surveys (vragenlijsten):
- Indirecte (schriftelijke) bevraging
- Steekproef van opinies attidudes, …
- Open en gesloten vragen
5. Tests:
- Standaardisatie: altijd op dezelfde manier?
- Betrouwbaarheid: altijd zelfde uitkomst? (correlatie met zichzelf)
- Validiteit: meet het wat ik wil meten? (correlatie met criterium)
6. Correlationele studies:
- Correlatiecoëfficiënt als maat van lineaire samenhang tussen twee variabelen
- Variërend tussen -1 en +1
Correlatie betekent niet
(noodzakelijk) dat er een
causaal verband is!
Correlaties:
2
Hoofdstuk 1: om te beginnen
Inleiding
Freud en de psycho-analyse als misleidende stereotypen
De meest invloedrijke psycholoog volgens de psychologen zelf
B.F. Skinner, de vader van het behaviorisme
Mythes & misvattingen…
- Niet uitsluitend diagnose en therapie van mentale stoornissen en problemen bij
patiënten: ook positieve psychologie, waarbij cliënten worden geholpen om van
normaal naar nog beter functioneren/welzijn te evolueren (bv.,
sportpsychologie/prestatiepsychologie)
- Slechts een kleine minderheid beoefent (nog) psychoanalyse (cfr. Freud)
- Is geen psychiatrie (psychologen zijn geen gespecialiseerde artsen die
geneesmiddelen mogen voorschrijven)
“De psychologie heeft een lang verleden, maar een korte
geschiedenis”
(Wilhelm) Wundt & co in 1879 in Leipzig:
Het ‘eerste’ psychologisch laboratorium als officiële start van de psychologie als
zelfstandige wetenschap (‘psychofysica’)
Definitie:
Psychologie (psyche + logos = zielkunde/ geestkunde) is de wetenschappelijke studie
van de mentale processen en van het gedrag (van individuen) (dus zowel intern en
extern)
Breed veld met vele specialismen. De gebruikte methoden, eerder dan het
onderwerp, binnen die specialismen in vergelijking met andere disciplines.
Beeld over de psychologie
Wordt als wetenschappelijke discipline (en beroep) vaak verkeerd ingeschat: zowel
overschatting als onderschatting
Een correcter ‘perspectief’ op is
- Via wetenschappelijke methoden inzichten verwerven over het gedrag en de
mentale processen die soms, maar niet altijd, het ‘gezond verstand’
tegenspreken
- Zo kunnen psychologen illusies, denkfouten (‘biases’) doorprikken en de
mensheid handvaten geven om ‘beter’ te leven
De fundamentele attributiefout
- De neiging van (westerse) mensen om het gedrag van anderen sneller aan
interne factoren toe te schrijven (zoals persoonlijkheidskenmerken), en minder
aan externe factoren (zoals de omgeving)
1
, Psychologie vs pseudowetenschap
- Psychologie betwijfelt ongefundeerde beweringen van pseudowetenschappen
- Pseudowetenschappen: elke benadering om fenomenen uit de werkelijkheid te
verklaren die geen beroep doet op de wetenschappelijke methode
- Wetenschappelijke methode: kennis komt voort uit systematische, empirische
observaties die publiek verifieerbaar zijn, met als basishouding
nieuwsgierigheid, scepsis/ kritische houding en falsifieerbaarheid
Drie belangrijke kenmerken van de wetenschappelijke methode
1. Systematisch empirisme:
- Vertrekt van sensorische ervaringen en systematische (dus niet anekdotische)
observaties als onderzoeksgegevens
- Vertrouwt niet op gezagsargumenten
2. Publiek verifieerbare kennis:
- Eis van repliceerbaarheid: zelfde procedure zelfde resultaten
- Clarity first!
- Peer review
3. Toetsbare, falsifieerbare hypothesen/ theorieën:
- Popper: de stelling ‘zwarte zwanen bestaan niet/ alle zwanen zijn wit’ kan je niet
bewijzen/ confirmeren door telkens een witte zwaan als bewijs aan te dragen,
wel kan de observatie van één zwarte zwaan de stelling ‘alle zwanen zijn wit’
ontkrachten
Zeven (vaak combineerbare) types van onderzoeksmethoden
1. Naturalistische observaties:
- In real-life omgeving niet-gemanipuleerd gedrag observeren
2. Gevalstudies
- Uitvoerige studie van één bijzonder (leerrijk) geval
3. Interviews:
- Directe (mondelinge) bevraging
- Rapportering niet evident (kwalitatieve methoden)
4. Surveys (vragenlijsten):
- Indirecte (schriftelijke) bevraging
- Steekproef van opinies attidudes, …
- Open en gesloten vragen
5. Tests:
- Standaardisatie: altijd op dezelfde manier?
- Betrouwbaarheid: altijd zelfde uitkomst? (correlatie met zichzelf)
- Validiteit: meet het wat ik wil meten? (correlatie met criterium)
6. Correlationele studies:
- Correlatiecoëfficiënt als maat van lineaire samenhang tussen twee variabelen
- Variërend tussen -1 en +1
Correlatie betekent niet
(noodzakelijk) dat er een
causaal verband is!
Correlaties:
2
